©Χάρης Ακριβιάδης
Με ένα από κάθε άποψη θαυμάσιο ρεσιτάλ μουσικής δωματίου του διάσημου γαλλικού Κουαρτέτου εγχόρδων "Μοντιλιανί" εγκαινιάσθηκε η φετινή καλλιτεχνική περίοδος στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (7/10).
Καρφίτσα δεν έπεφτε στην "Αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος" γι' αυτό το πρώτο από τα αρκετά ρεσιτάλ με κουαρτέτα εγχόρδων του Μπετόβεν που πρόκειται να παρουσιάσει (με διαφορετικά σχήματα) το Μέγαρο με αφορμή τη συμπλήρωση το 2027 200 χρόνων από τη γέννηση του "Τιτάνα της μουσικής". Σε αυτά πρόκειται να παιχθούν όλα τα ύστερα κουαρτέτα του, τα υπ’αρ. 12 έως 16.
Το τελευταίο (16ο) παρουσίασαν οι "Μοντιλιανί" μαζί με το 6ο, το… τελευταίο από τα έξι κουαρτέτα του πρώιμου κύκλου του έργου 18. Οι τέσσερις Γάλλοι μουσικοί (οι βιολιστές Αμωρύ Κοετώ και Λοΐκ Ριό, ο βιολίστας Λοράν Μαρφάν και ο τσελίστας Φρανσουά Κηφέρ) έχουν ήδη ξεκινήσει από το 2024 την ηχογράφηση του συνόλου των μπετοβενικών κουαρτέτων εγχόρδων, ενός από τα μνημεία της παγκόσμιας μουσικής φιλολογίας που ανανέωσε ριζικά το είδος.
Με δεδομένες την ασύλληπτη δεξιοτεχνική αρτιότητα και την κατανόηση της εξέλιξης του ύφους του Μπετόβεν, τις εκτελέσεις όλων των έργων της βραδιάς διαπότιζε πρωτοφανής κομψότητα και ευγένεια έκφρασης, υποστηριζόμενη σταθερά από μια αριστοτεχνική ποιότητα φραστικής με προσεγμένη δραματουργική επεξεργασία των λεπτομερειών της γραφής. Λεπταίσθητα περάσματα και μεταπτώσεις, αβίαστες αυξομειώσεις ταχυτήτων και δυναμικής, ζυγιασμένες στίξεις υπηρέτησαν τέλεια το συντακτικό και το συγκινησιακό φορτίο της μουσικής. Σε όλες τον τόνο έδινε το πρωτοφανούς μελωδικής καλλιέπειας και αφηγηματικής ευφράδειας βιολί του Κοετώ.
Η ανάδειξη της κλασικιστικής γραφής του 6ου κουαρτέτου (με τις ορατές οφειλές στον Χάυντν) υπήρξε υποδειγματική. Σ’ ένα φωτεινό έργο με νησίδες μελαγχολίας (που εντοπίζεται κυρίως στο καταληκτικό μέρος, από το οποίο πήρε και το όνομά του "La malinconia" [Η μελαγχολία]), η διαύγεια και γλυκύτητα του -ψαγμένου σε βάθος λεπτομέρειας- παιξίματος, οι εύροες εναλλαγές δυναμικής, η αίσθηση του χιούμορ αλλά και του διαλόγου οριοθέτησαν μίαν αβίαστη αφήγηση με σπάνια εκφραστικότητα συναισθήματος, που μπόλιαζε τοπικά με κοντράστ τον διάχυτο αισθησιασμό.
Ακολούθως, οι Γάλλοι μουσικοί αναμετρήθηκαν -για δεύτερη μόλις φορά- με το γραμμένο γι’ αυτούς κουαρτέτο "Αμεντέα, πρόσωπο νεαρής κοπέλας" του σύγχρονου Τσέχου συνθέτη Κρύστοφ Μαρζάτκα. Το ατμοσφαιρικό, δεκάλεπτης διάρκειας έργο συνιστά μία μουσική περιγραφή της ζωής του Μοντιλιάνι από το ιταλικό του ξεκίνημα μέχρι το θάνατο της γυναίκας του δύο μέρες μετά το δικό του. Στην ουσία αποτελεί μία σειρά σύντομων επεισοδίων με επίδειξη τεχνικών γραφής (γκλισσάντι, πιτσικάτι, παίξιμο πολύ κοντά ή και πίσω από τον καβαλάρη κλπ) και θραυσματικές "αναμνήσεις" μουσικής παλαιότερων εποχών, όπως αυτής του μπαρόκ (στο ξεκίνημα), της ανατολίτικης ή της κινέζικης μουσικής. Από την αρχή μέχρι το βίαιο φινάλε με παίξιμο "ουνίσσονο" οι "Μοντιλιανί" αποκωδικοποίησαν με χειρουργική ακρίβεια τη δομή και τις αναζητήσεις νέων ήχων του κομματιού.
Η βραδιά ολοκληρώθηκε με το "ρομαντικής" οπτικής 16ο κουαρτέτο εγχόρδων του Μπετόβεν, στο οποίο και πάλι έλαμψε η ακρίβεια, ο συντονισμός και η ώσμωση των τεσσάρων μουσικών (πχ στο vivace), η διακριτότητα των "φωνών" τους και η πλαστικότητα με την οποία αναδείχθηκαν οι διαφορετικές διαθέσεις του.
Ανταποκρινόμενοι στο ενθουσιώδες χειροκρότημα του ακροατηρίου, οι Μοντιλιάνι προσέφεραν εκτός προγράμματος το αργό μέρος από το 1ο κουαρτέτο εγχόρδων του Μπετόβεν, μία -ακόμη- μαγική στιγμή!
Δέκα ημέρες νωρίτερα (27/9) τα έγχορδα είχαν και πάλι την τιμητική τους σε συναυλία του νεανικού πολυεθνικού συνόλου "Έγχορδα εν κινήσει" ("Strings in Motion") στην Αίθουσα "Φρύνιχος" του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών, την οποία παρακολουθήσαμε κατόπιν ευγενικής πρόσκλησης του φορέα.
14 μουσικοί συμμετείχαν και φέτος στο διασυνοριακό εκπαιδευτικό πρόγραμμα για έγχορδα που λειτουργεί με πρωτοβουλία και καθοδήγηση του εγκατεστημένου στην Αυστρία εκλεκτού βιολιστή και παιδαγωγού Χρήστου Κανέττη. Πέρα από τη δραστηριοποίησή τους στην περιοχή του Euregio (Δυτική Αυστρία, Βόρειος Ιταλία, Νοτιοανατολική Βαυαρία) το σύνολο εμφανίζεται κάθε καλοκαίρι σε αρκετές πόλεις της Ελλάδας με την υποστήριξη διαφόρων φορέων, προεξαρχούσης της Αυστριακής Πρεσβείας.
Το ενδιαφέρον με τα "Έγχορδα εν κινήσει" δεν έγκειται μόνο στην ποιότητα των νέων μουσικών, που αντανακλά την αυστριακή εκπαιδευτική -και όχι μόνο- παράδοση. Εντοπίζεται επίσης στο ότι παίζουν, με αξιοσημείωτο συντονισμό, χωρίς αρχιμουσικό, εναλλάσσοντας διαρκώς ρόλους και θέσεις (ακόμη και οι εξάρχοντες/κορυφαίοι βιολιστές συχνά παίζουν -όρθιοι!- από τις τελευταίες θέσεις), σε μια ιδιαίτερη εκδοχή του αριστοτελικού "άρχειν και άρχεσθαι", όπως προσφυώς επεσήμανε στην εισαγωγική του ομιλία ο διευθυντής του ΕΠΚΔ Καθηγητής Ανδρέας Γκόφας.
Το φετινό πρόγραμμα στους Δελφούς περιελάμβανε συμφωνικά έργα για ορχήστρα εγχόρδων και κοντσέρτα -για βιολί και βιολοντσέλο- διασκευασμένα για συνοδεία ορχήστρας εγχόρδων.
Από τα τελευταία ξεχώρισαν τα έργα για βιολί και ορχήστρα. Στο 5ο Κοντσέρτο για βιολί του Μότσαρτ (το γνωστό "Τούρκικο") ερέθισε η εναλλαγή των σολίστ: τη Γερμανίδα Ένα Μόργκενροτ διαδέχθηκε η Αμερικανίδα Μάρλυ Έρικσον. Παρά τις διαφορές του ορθοτονικά ανεπίληπτου ήχου τους (πιο γεμάτου για την πρώτη, πιο λεπτού/ευέλικτου για τη δεύτερη) αμφότερες επέδειξαν στέρεη τεχνική και μουσικότητα. Αρετές που διέθεταν και οι άλλοι συνάδελφοί τους βιολιστές-σολίστ.
Ο μαλακός ήχος, ο λυρισμός και οι αποχρώσεις του παιξίματος του Ουκρανού Ντένις Βασίλινετς οριοθέτησαν μιαν αρκούντως ποιητική ερμηνεία του "Ποιήματος για βιολί και ορχήστρα εγχόρδων" του Σωσόν, στην οποία ευχαρίστησε ιδιαίτερα η ορχηστρική συμπόρευση. Αντιθέτως αυτή ήχησε πιο βαριά στο δημοφιλές κομμάτι "Εισαγωγή και ροντό καπριτσιόζο" του Σαιν-Σανς που απέδωσε με δεξιοτεχνική σιγουριά, καλλιεργημένο ήχο αλλά και μια κάποια συγκρατημένη έκφραση ο Έλληνας βιολιστής Στέλιος Μαστρογιάννης. Εμβόλιμα ο Γερμανός τσελίστας Γερεμίας Λούτερ ερμήνευσε με γεμάτο ήχο και επίσημο βηματισμό την "Ελεγεία" του Φωρέ, που έτυχε μιας ωραίας, γεμάτης αντιθέσεις συνοδείας.
Η εισαγωγική στιβαρότητα των βιολοντσέλων υπήρξε κρίσιμη για τη διάπλαση μιας εξόχως δραματικής εκτέλεσης της μεταγραφής για έγχορδα του διάσημου τραγουδιού του Σούμπερτ "Ο βασιλιάς των ξωτικών". Από τις λοιπές αμιγώς ορχηστρικές συνθέσεις, δύο προήλθαν από την πένα Ελλήνων συνθετών: το "Thoughts on a melody" του 40χρονου Ιάσονα Τζανάκου, ένα "ρομαντικό"/ανατολίτικο ταξίμι – παραλλαγή πάνω σε ένα βυζαντινό μέλος του Πέτρου του Πελοποννήσιου και η ραψωδία "Μέρα-Νύχτα" του 24χρονου Λαρισαίου (βιολιστή και μέλους του συνόλου) Λαοκράτη Δημόπουλου, μία όχι πάντοτε συνεκτική διαδοχή φωτεινών/γρήγορων και σκοτεινών/αργών θεμάτων, με ένα ενδιαφέρον φινάλε σε λογική καταδίωξης (όπου επανεμφανίσθηκε το αρχικό θέμα).
Η βραδιά ολοκληρώθηκε με το θαυμάσιο "Κοντσέρτο για έγχορδα" του Νίνο Ρότα, μία νεοκλασικιστική λυρική σύνθεση γεμάτη ζωντάνια και μελωδική κομψότητα. Υπό την καθοδήγηση του Βασίλινετς που εξέθεσε υποδειγματικά τα διάφορα θέματα, το έργο έτυχε μιας άκρως πειστικής ερμηνείας, που ανέδειξε γλαφυρά την ποικιλία διαθέσεων του.
Στο ζεστό χειροκρότημα των περίπου 200 θεατών που γέμισαν τη στενόμακρη αίθουσα, οι νεαροί μουσικοί αντιχάρισαν τη νοσταλγική "Λήθη" του Πιατσόλα. Η απόδοσή τους επιβεβαίωσε γιατί τούτη η πρωτοβουλία με το έγκυρο καλλιτεχνικό και εκπαιδευτικό αποτύπωμα αξίζει να συνεχισθεί και τύχει κάθε δυνατής στήριξης.
Κεντρική Φωτογραφία: Το γαλλικό Κουαρτέτο εγχόρδων "Μοντιλιανί" ερμηνεύει κουαρτέτα για έγχορδα του Μπετόβεν στο πλαίσιο ρεσιτάλ στην "Αίθουσα Δημ. Μητρόπουλος" του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών (7/10) © Χάρης Ακριβιάδης
Διαβάστε Επίσης
