Review

Υπάρχει άραγε καλός μπάτσος στο «Small Axe» του Στιβ ΜακΚουίν;

Στις αρχές των ’70s, σε μια συνέντευξή του με τη σπουδαία ποιήτρια Νίκι Τζιοβάνι, ο Τζέιμς Μπόλντουιν έλεγε: «Ένας μπάτσος, είναι απλώς ένας μπάτσος. Ίσως πρόκειται για έναν πολύ καλό άνθρωπο, όμως δεν έχω το χρόνο να το μάθω αυτό. Το μόνο που ξέρω είναι πως φοράει στολή και κρατά ένα όπλο. Κι αυτός είναι ο μόνος τρόπος με τον οποίο μπορώ να συσχετιστώ μαζί του. Γιατί ενδεχομένως ένας από εμάς να πεθάνει». Αφροαμερικανός, ομοφυλόφιλος, προερχόμενος από μια φτωχή οικογένεια του Χάρλεμ, ο Μπόλντουιν κατέγραψε όσο κανείς άλλος τις μορφές και τις εφαρμογές του συστημικού ρατσισμού στις ΗΠΑ, με τον οποίο ήρθε ουκ ολίγες φορές αντιμέτωπος στη ζωή του. Μάλιστα, εξαιτίας του αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη χώρα για κάποια χρόνια προτού επιστρέψει το 1960.

Τον Ιούλιο εκείνης της χρονιάς, στο ιστορικό σήμερα κείμενό του για τις δυσμενείς συνθήκες ζωής στο Χάρλεμ όπου οργίαζε η αστυνομική βία («Fifth Avenue, Uptown»), έγραφε: «Κανένας αστυνομικός, ακόμα κι αν έχει την περισσότερη θέληση στον κόσμο, δεν είναι σε θέση να καταλάβει πώς ζουν οι άνθρωποι τους οποίους προσπερνά αλαζονικά, σε δυάδες και τριάδες, ώστε να τους εποπτεύει. Η παρουσία του και μόνο είναι προσβλητική, μάλιστα θα παρέμενε έτσι, ακόμα κι αν περνούσε τις μέρες του μοιράζοντας γλυκά στα παιδιά. Εκπροσωπεί την ισχύ του λευκού κόσμου και κατ’ επέκταση τις πραγματικές προθέσεις του οι οποίες, ώστε να προστατευθεί η ασφάλεια και το εγκληματικό κέρδος αυτού του κόσμου, θέλουν τους μαύρους μαντρωμένους στην περιοχή τους». Κι ακόμα, στο βιβλίο «Notes of a native son», ο Μπόλντουιν σημειώνει: «Στο Χάρλεμ, οι Νέγροι (σ.σ.: “Negro” στο πρωτότυπο) αστυνομικοί είναι πιο τρομακτικοί από τους λευκούς, διότι εκείνοι έχουν περισσότερα να αποδείξουν και λιγότερους τρόπους να το καταφέρουν».

Flash forward εξήντα χρόνια μετά, το καλοκαίρι του 2020, όταν εκ νέου η Αμερική γίνεται μάρτυς ενός αδιανόητου περιστατικού αστυνομικής βίας, που οδηγεί στον αποτρόπαιο θάνατο του Τζορτζ Φλόιντ. Στην αντίπερα όχθη του Ατλαντικού, στο Λονδίνο, ο ηθοποιός Τζον Μπογιέγκα (πρωταγωνιστής στην τελευταία «Star Wars» τριλογία) παίρνει το λόγο σε μια μαζική διαμαρτυρία κι απευθυνόμενος στους διαδηλωτές λέει χαρακτηριστικά: «Θέλω να καταλάβετε πόσο οδυνηρό είναι να σου υπενθυμίζουν κάθε μέρα πως η καταγωγή σου είναι ένα τίποτα». Σε μια μοναδική τροπή των πραγμάτων, λίγους μήνες μετά βλέπουμε τον Μπογιέγκα στη μικρή οθόνη, να ενσαρκώνει ένα ρόλο ο οποίος συγκεντρώνει στο πρόσωπό του τόσο τα φορτισμένα λόγια του ηθοποιού όσο και τους προβληματισμούς του Μπόλντουιν.

banner

Ο ταλαντούχος ηθοποιός στο «Red, White and Blue», το τρίτο επεισόδιο της σειράς «Small Axe» του Στιβ ΜακΚούιν, ενσαρκώνει ένα νεαρό άντρα με καταγωγή από την Τζαμάικα, ο οποίος εγκαταλείπει την καριέρα του επιστήμονα για να γίνει αστυνομικός. Μετά από το στιγμιότυπο που περιγράψαμε παραπάνω, η εικόνα του ένστολου Μπογιέγκα είναι αυτομάτως ανατριχιαστική. Η υπόθεση ωστόσο δεν είναι τόσο απλή όσο φαίνεται. Ο συγκεκριμένος χαρακτήρας είναι βασισμένος σε αληθινό πρόσωπο, τον Λιρόι Λόγκαν, ο οποίος μπήκε στο Σώμα τη δεκαετία του ’80 φιλοδοξώντας να το αλλάξει εκ των έσω. Μάλιστα, πήρε αυτήν την απόφαση παρόλο που όταν του προτάθηκε αρχικά να γίνει αστυνομικός, η αυτόματη αντίδρασή του ήταν: «Σου φαίνομαι για λευκός ρατσιστής;».

Όπως στις ΗΠΑ των ‘60s-‘70s, έτσι και στην Αγγλία, η σχέση των σωμάτων ασφαλείας με τη μαύρη κοινότητα ήταν κατά κύριο λόγο βασισμένη σε μια διαλεκτική βίας, με τους αστυφύλακες να επιτίθενται πολύ συχνά απρόκλητα σε περαστικούς ή επιχειρήσεις, όπως γλαφυρά απεικόνισε ο ΜακΚουίν στο πρώτο επεισόδιο «Mangrove». Η περίπτωση του Λιρόι όμως είναι πραγματικά ιδιαίτερη, καθώς εκτός από σχετικά προνομιούχος, όντας μέλος της χαμηλής μεσαίας τάξης και πτυχιούχος επιστήμονας, αποφασίζει να περάσει στο «αντίπαλο στρατόπεδο» σχεδόν την ίδια στιγμή που ο πατέρας του πέφτει θύμα αστυνομικών. Στην προσπάθειά του να αποδείξει σε μια περίπολο πως δεν έχει παρκάρει παράνομα το φορτηγό του, ο γηραιότερος Λόγκαν δέχθηκε τόσο ξύλο ώστε ο γιος του δεν τον αναγνώρισε στο νοσοκομείο. Παρόλα αυτά, μερικούς μήνες μετά ο Λόγκαν φορούσε την μπλε στολή.

Στη φιλμογραφία του ο ΜακΚουίν δεν απέφευγε να διατυπώνει δύσκολες ερωτήσεις. Είτε αυτές αφορούν το δίκαιο ενός απεργού πείνας – μέλους του I.R.A. («Hunger») είτε το απάνθρωπο, εν πολλοίς αποσιωπημένο, παρελθόν ενός έθνους («12 Χρόνια Σκλάβος»). Στις ταινίες του ο Βρετανός σκηνοθέτης αναγνωρίζει πως η προσωπική στάση απέναντι σε περίπλοκα, πλην μείζονα, ηθικά διλήμματα είναι αυτή που οριοθετεί τις ζωές μας. Για αυτό και σε μια σειρά όπως το «Small Axe», όπου η μαύρη εμπειρία στην Αγγλία έρχεται με όλες τις πτυχές της, φωτεινές και σκοτεινές, στο προσκήνιο, δε θα μπορούσε να λείπει η ιστορία του Λιρόι Λόγκαν.

Το πιο σημαντικό στοιχείο στο «Red White and Blue» είναι η προσέγγιση του ΜακΚουίν και του πολύπειρου συγγραφέα Κουρτία Νιουλάντ, οι οποίοι συνυπογράφουν το σενάριο. Στην αφήγησή τους δε χειρίζονται τον Λόγκαν ως ένα παράδοξο κοινωνικό πείραμα. Αντίθετα, επιδιώκουν να τον ψυχογραφήσουν, εντοπίζοντας τις ρίζες της απόφασής του να γίνει αστυνομικός στην παιδική ηλικία και συγκεκριμένα στη σχέση με τον πατέρα του. Ο τελευταίος, αυστηρός, καταπιεστικός και έκδηλα ακατάδεκτος, απέτρεψε το γιο του από το να αυτονομηθεί πραγματικά, ωθώντας τον προς μια προκαθορισμένη καριέρα. Έτσι, η απόφαση του Λιρόι να φορέσει τα μπλε αποκτά διαστάσεις αντίδρασης, ρήξης με ένα πατέρα ο οποίος δεν το πλησίασε ποτέ ουσιαστικά.

Ο χαρακτήρας του Μπογιέγκα, βέβαια, δεν είναι αφελής. Ο ίδιος έχοντας συχνά υπάρξει θύμα ρατσιστικών συμπεριφορών, μετέπειτα και από συναδέλφους του, γνώριζε ακριβώς τι είχε να αντιμετωπίσει. Ο ηθοποιός φέρει με την ερμηνεία του, την καλύτερη που έχει επιδείξει ως σήμερα, τις εσωτερικές συγκρούσεις, το μόχθο, την οργή και την ανάγκη για απτή αλλαγή με ένα διαπεραστικό δυναμισμό. Παράλληλα, η σκηνοθεσία του ΜακΚουίν σφυρηλατεί στο ρυθμό της την πνιγηρή αίσθηση της αδικίας ενώ διαχειρίζεται με ευστοχία τη βία ως αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής του ήρωα. Ωστόσο, ιδιαίτερα στην τελευταία πράξη του επεισοδίου, δεν αποφεύγεται μια συγκαταβατική -πλην πραγματολογική- λύση της υπόθεσης. Ο Λιρόι – μέλος μιας κοινότητας που έχει γνωρίσει σχεδόν αποκλειστικά την απαξίωση, καλείται έτι μια φορά να αποδειχθεί ο ανώτερος άνθρωπος. Να υπομείνει τον εξευτελισμό και την κοντόφθαλμη προκατάληψη, ελπίζοντας πως οι άλλοι θα αντιληφθούν το λάθος τους εάν εκείνος ζει συνετά, είναι εργατικός και κάνει τίμια τη δουλειά του.

Ακολουθεί ένα χριστιανικό δρόμο συγχώρεσης και συμφιλίωσης, από τη στιγμή που δεν εκλαμβάνει μια ζωή άσβεστου θυμού ως λύση. Συμβιβάζεται με μικρές καθημερινές ηθικές νίκες, σε έναν κόσμο όπου το ενδεχόμενο χειροπιαστής αλλαγής όλο και απομακρύνεται. Οι ΜακΚουίν – Νιουλάντ αποφεύγουν να εμβαθύνουν παραπάνω από αυτό τους προβληματισμούς ενός μαύρου αστυνομικού. Για παράδειγμα, ο Λιρόι έρχεται παρά μόνο στιγμιαία σε αντιπαράθεση με μέλος της κοινότητάς του, κι αυτό συμβαίνει έμμεσα. Πρόκειται για τη στιγμή της πλήρους επίγνωσης των περιορισμένων, αν όχι ανύπαρκτων δυνατοτήτων του, ένα γεγονός το οποίο δεν αποκτά τη σημασία που όφειλε στο σενάριο. Αντ’ αυτού οι δημιουργοί επιστρέφουν την προσοχή στη σχέση με τον πατέρα, η οποία εν τέλει αποκτά τη μεγαλύτερη αφηγηματική σημασία. Διότι, αφού ο Λιρόι δεν μπορεί «να αλλάξει το σύστημα», μπορεί τουλάχιστον να φτιάξει την επαφή με τον άνθρωπό του. Το ερώτημα, πάντως, του τίτλου έχει ήδη πάρει την απάντησή του.

iΤο «Red, White and Blue», το τρίτο επεισόδιο του «Small Axe», είναι διαθέσιμο στη δωρεάν on demand υπηρεσία COSMOΤΕ TV PLUS, στην οποία θα προσθέτονται και τα υπόλοιπα επεισόδια κάθε Δευτέρα από τις 23/11.

Σχετικά Θέματα

Χρυσές Σφαίρες 2021: Οι υποψήφιοι στις τηλεοπτικές κατηγορίες

03/02/2021

Χρυσές Σφαίρες 2021: Οι υποψήφιοι στις τηλεοπτικές κατηγορίες

Οι αναμενόμενοι φιναλίστ στις προτιμήσεις της Ένωσης Ξένων Ανταποκριτών του Χόλιγουντ και η ηχηρή απουσία που…«μας κατέστρεψε».

Ο Στιβ ΜακΚουίν σκαρφίζεται το τέλειο φινάλε για το «Small Axe»

14/12/2020

Ο Στιβ ΜακΚουίν σκαρφίζεται το τέλειο φινάλε για το «Small Axe»

Ολοκληρώνεται με τον καλύτερο τρόπο η ανθολογία του Βρετανού σκηνοθέτη η οποία μας προτρέπει να μορφωθούμε χωρίς να ξεχνάμε την πολιτική και ταξική συνείδησή μας.

Η ρέγκε σώζει ζωές στο νέο επεισόδιο του «Small Axe»

07/12/2020

Η ρέγκε σώζει ζωές στο νέο επεισόδιο του «Small Axe»

Ο Στιβ ΜακΚουίν λίγο πριν το φινάλε σειράς σερβίρει γερές δόσεις εφηβικού ενθουσιασμού και κοφτερών κοινωνικών σχολίων.

Ο Στιβ ΜακΚουίν και το «Lovers Rock» λικνίζουν ρομαντικά την τηλεόραση

23/11/2020

Ο Στιβ ΜακΚουίν και το «Lovers Rock» λικνίζουν ρομαντικά την τηλεόραση

Στο δεύτερο επεισόδιο του «Small Axe» γινόμαστε ένα με τη λονδρέζικη ρέγκε σκηνή κατά τη διάρκεια ενός μεθυστικού ολονύκτιου πάρτι.

To «Mangrove» του Στιβ ΜακΚουίν είναι μια επίκαιρη γροθιά στον ρατσισμό

18/11/2020

To «Mangrove» του Στιβ ΜακΚουίν είναι μια επίκαιρη γροθιά στον ρατσισμό

Στην πρώτη ταινία της τηλεοπτικής ανθολογίας του με τίτλο «Small Axe», o οσκαρικός σκηνοθέτης φωτίζει θριαμβευτικά μία από τις πιο σκοτεινές αλλά και δυνατές σελίδες στην ιστορία της Βρετανίας.

Γιατί έχουμε ανάγκη το σινεμά του Στιβ ΜακΚουίν

22/11/2018

Γιατί έχουμε ανάγκη το σινεμά του Στιβ ΜακΚουίν

Με μόλις τρεις μεγάλου μήκους ταινίες και ένα Όσκαρ στην τσέπη του, ο Βρετανός σκηνοθέτης θέλει να προσθέσει με τις «Χήρες» άλλο ένα διαμάντι στην εκλεκτή φιλμογραφία του.