banner
banner

δέκα αιώνες τρυφή 03/02/2005

Η Βίκυ Νταλακώστα μπαίνει –κατά ευλογημένο λάθος– στο Hammam Al Malek Al Zaher, το αρχαιότερο χαμάμ της Δαμασκού και ένα από τα αρχαιότερα στον κόσμο, και ξεγράφει από το κορμί της τις μπουρμπουλήθρες του δυτικού lifestyle, παραδίνοντάς το σε μια ανεπιτήδευτη ευδαιμονία.

banner

Το σοκάκι μοιάζει πέρα από το χρόνο. Τετράγωνο κτίσμα, πέτρα και βασάλτης σε οριζόντιες ρίγες, με τη χαρακτηριστική δαμασκηνή τεχνική ablaq. «Hammam» γράφει η υφασμάτινη ένδειξη. Τρία σκαλοπάτια – κατεβαίνεις σκαλοπάτια κατεβαίνεις αιώνες, σε μια πρωτεύουσα που μετράει πέντε χιλιάδες χρόνια ιστορίας, την αρχαιότερη στον κόσμο.
Ολοκέντητη πόρτα. Μέσα από τα παράθυρα διακρίνω χρυσό φως, ριπές γύμνιας. υπαναχωρώ μπροστά σε μια αίσθηση κλαμπ κυρίων.
Η πόρτα ανοίγει. Μάρχαμπα, παρακαλώ περάστε. Περιέργως, νιώθω άνετα. Ανεβαίνω το σκαλοπάτι από βασάλτη που οδηγεί στο υπερυψωμένο σαλόνι. Κάθομαι στον καναπέ, καλυμμένο με υφαντά από το Ιράν. Πριν το καλοκαταλάβω, ένα ορθογώνιο μαξιλάρι βρίσκεται κάτω από το χέρι μου, που κρατάει, μόνο του, σημειώσεις. Στο τραπεζάκι δίπλα μου αχνίζει τσάι άριστης ποιότητας, χωρίς μέντα.

Κάποιοι απαλλάσσονται από τα ρούχα τους σε μια εσοχή, με τη βοήθεια ενός από τους ξυπόλυτους, ντυμένους με πετσέτες ανθρώπους του χαμάμ, άλλοι χαλαρώνουν στο ανοιχτό δωμάτιο που δημιουργείται από μια αψιδωτή μετζανίνα. Παρατηρώ το χώρο: πάτωμα χαρακτηριστικό για τη Δαμασκό, συνεύρεση του βασάλτη με ροζ πέτρα από την περιοχή Μάζα, μουσειακή πλέον ως είδος. Ταιριάζουν «like husband and wife», μου λέει με τρυφερότητα
ο Bassam, που διευθύνει το χαμάμ. Το κτίριο είναι του 985 π.Χ. και ανήκε στον πατέρα του θρυλικού Σαλαντίν. Ο σουλτάνος Al Sayed, γιος του Al Zaher Baybars του Πρώτου, το αγόρασε για προσωπική του χρήση μαζί με το διπλανό «οίκημα», νυν μαυσωλείο Al Zahiriya, όπου ανάμεσα σε έξοχα χρυσοπράσινα ψηφιδωτά κείται ο σουλτάνος που καθιέρωσε τη δυναστεία των Μαμελούκων. To σιντριβάνι στο κέντρο της σάλας, από άσπιλα λευκό μάρμαρο της Carrara, ολόμαυρο και καφέ-κόκκινο, από το Χαλέπι. Το νερό μουρμουράει, μοιάζει να βράζει. Την κίνηση δίνουν τέσσερα γυάλινα τασάκια, μαστορικά τοποθετημένα στην εσωτερική ροζέτα από μαύρες, χρυσές και λευκές ψηφίδες! Ένα λαγήνι, ένας κρατήρας με στάχτη, όπου διατηρούνται τα κάρβουνα για τους ναργιλέδες, κεριά, μια μπρούντζινη καφετιέρα για αραβικό καφέ, ένα φλιτζανάκι ηλικίας διακοσίων ετών… Κλασική αραβική μουσική στα ηχεία, ούτι και κιθάρα, μελαγχολία και πέταγμα. Ακούω Haneen, κλείνω τα μάτια και μεταφέρομαι σε μακρινά χαράμλικ. Όταν τα ανοίγω, το χαρέμι είναι μπροστά μου – και είναι αντρικό. Σηκώνω το βλέμμα στο λευκό θόλο στο κέντρο της σάλας. Δεκαοχτώ μέτρα ανάτασης, άριστα ζυγιασμένα, αφήνουν την ψυχή να πετάει.
Οι τρεις ιμάμηδες που ψάλλουν τη βραδινή προσευχή στο Μεγάλο Τζαμί των Ουμαγιάδων, πενήντα βήματα πιο πέρα, βυζαντινοί…
Οκτώ καντίλια υπογραμμίζουν το λευκό. αψιδωτά βιτρό στη βάση του θόλου, τα λευκά περιγράμματά τους κάνουν πιο έντονη την έκρηξη του χρώματος. Ανάμεσα, αραμπέσκ ταμπλό, φιλοτεχνημένα με την εκλεκτικιστική τεχνική Άζαμι, κόκκινο της Βουργουνδίας, βαθύ πράσινο και χρυσό. Πραγματικά φύλλα χρυσού, πληροφορούμαι αργότερα από τον Naim Zabita, έναν από τους συντηρητές των θησαυρών της Δαμασκού, που είναι θαμώνας του χαμάμ. Πανέμορφα μοτίβα, τα muqarnas, στεφανώνουν τη βάση του συνόλου, θάλποντας μια αίσθηση συνέχειας, απειρίας.

banner

Από τα κιγκλιδώματα της μετζανίνας, κρέμονται ολομέταξες ροζ-κρεμ πετσέτες από το Χαλέπι – μοιάζει να σαλεύουν. Το βλέμμα μου καρφώνεται στον έξοχο πολυέλαιο-κουκουνάρι: του 13ου αιώνα, μαθαίνω. Υπάρχει ένας σε κάθε αψίδα. Ανάγλυφα παγώνια στα πλακάκια των τοίχων, τοιχογραφίες με καράβια και μέγαρα,
η γωνία του μπαρμπέρη, αλλά και παράφωνος, σκληρός φωτισμός από νέον, όλα απείκασμα της ανάγκης για άνοιγμα προς την Ευρώπη που γέννησαν οι αρχές του εικοστού αιώνα.
Η ημέρα των γυναικών είναι η Δευτέρα. Ζητώ μια εξαίρεση και περιμένω. Βρίσκομαι τυλιγμένη με μια καρό κόκκινη πετσέτα, σέρνω τα τσόκαρα του χαμάμ. Ξαπλώνω στο μαρμάρινο πάγκο. Καίει. Το ωραιότερο έργο τέχνης στη ζωή μου, νομίζω πως το είδα ύπτια. Ο μακρόστενος θόλος πάνω από το κεφάλι μου, έργο τέχνης που φιλοτέχνησαν δέκα αιώνων ατμοί, συνδυάζει τη σφοδρότητα ενός Πόλοκ με τα απόκοσμα κιτρινοπράσινα του Νταλί – θυμίζει τον πίνακα «Η Αρμονία των Σφαιρών», ή κάνω λάθος; Κάμαρ στα αραβικά σημαίνει σελήνη: οι γυάλινες «τρύπες» στην οροφή, που θυμίζουν σφηκοφωλιά, αντανακλούν απόκοσμα το φεγγαρόφως. Ατμοί... ατμοί, ατμοί. Η ψυχή μου μουλιάζει, ιδρώνει, φτύνει όσα τη σφίγγουν. Ανησυχώ μόνο για το πότε θα με διακόψουν. Δεν το κάνουν. Μου δίνουν όλο το χρόνο…
Μια απαλή λίφα, το τριχωτό φυτικό σφουγγάρι, τρέχει στο κορμί μου. Η πίεση αρκετή, ώστε να απομακρύνει τα νεκρά κύτταρα, κάνοντας ταυτόχρονα γλυκό μασάζ. Πράσινο σαπούνι από το Χαλέπι στα μαλλιά. Κι έπειτα, κύματα, απανωτά κύματα νερού, δεν προλαβαίνω να αναπνεύσω. Δεν ξέρω πόσο διαρκεί η επανάσταση των υδάτων. Μια αιωνιότητα. Όσο και η ίδια η Δαμασκός...

INFO
Hammam Al Malek Al Zaher, τηλ. 0096311 2225330. Αριστερά από την είσοδο του σουκ Hamidiye, βαδίζεις κατά μήκος του φρουρίου και στην πινακίδα προς Alkallaseh στρίβεις αριστερά και πάλι αριστερά προς το μαυσωλείο Al Zahiriya. Συνιστάται η κράτηση. Mπορείτε να ζητήσετε exclusive μεταχείριση ή να το αξιοποιήσετε ως salon oriental, με την ανάλογη επιβάρυνση.

Βίκυ Νταλακώστα