Θέμα

Τόμας Όστερμάιερ: «Οι αρχαίοι θα γελούσαν, αν ήξεραν ότι 2500 χρόνια μετά θα παίζαμε τα δικά τους έργα, αντί για τα δικά μας»

Από -

© Θωμάς Δασκαλάκης
© Θωμάς Δασκαλάκης

Παρουσία της Καλλιτεχνικής Διευθύντριας του Φεστιβάλ Αθηνών Κατερίνας Ευαγγελάτου, του Γερμανού σκηνοθέτη και Καλλιτεχνικού Διευθυντή της Σαουμπίνε Τόμας Όστερμάιερ, και της συμπατριώτισσάς του, συγγραφέα Μάγια Τσάντε πραγματοποιήθηκε η συνέντευξη τύπου στο χώρο της αρχαίας Επιδαύρου, εν όψει της παράστασης του «Οιδίποδα» που θα δοθεί στο αρχαίο θέατρο το προσεχές παρασκευοσαββατοκύριακο (3-5/9). Το έργο υπογράφει η Τσάντε, που συνδιαλλέχτηκε με τον σοφόκλειο μύθο και τον μετέφερε σε σύγχρονη συνθήκη, κατόπιν πρόσκλησης της Κατερίνας Ευαγγελάτου˙ με την παράσταση θα κλείσει το φετινό φεστιβάλ, αλλά και θα ολοκληρωθεί ο κύκλος «Σύγχρονοι αρχαίοι» (Contemporary Ancients), στον οποίο πέντε σύγχρονοι συγγραφείς (τέσσερις Έλληνες-ίδες και μία Γερμανίδα) κλήθηκαν να γράψουν ισάριθμα νέα έργα με αφορμή κάποια αρχαιοελληνική τραγωδία. Μάλιστα, ο «Οιδίποδας» της Τσάντε θα είναι το πρώτο νέο, άπαιχτο έργο που θα κάνει την πρεμιέρα του στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου κατά τους νεότερους χρόνους (θυμίζουμε ότι τα τέσσερα ελληνικά παίχτηκαν στη Μικρή Επίδαυρο).

Ο Τόμας Όστερμάιερ και η Κατερίνα Ευαγγελάτου © Θωμάς Δασκαλάκης
Ο Τόμας Όστερμάιερ και η Κατερίνα Ευαγγελάτου © Θωμάς Δασκαλάκης

Η Ευαγγελάτου άνοιξε τη συνέντευξη τύπου, τονίζοντας την ανάγκη δημιουργίας σύγχρονων δραματουργικών προτάσεων που θα αφορούν στη διαχείριση της αρχαίας κληρονομιάς και, ευχόμενη η παράσταση να συνεισφέρει γόνιμα στο διάλογο για το τι έργα «πρέπει» να παίζονται στην Επίδαυρο, έδωσε το λόγο στον Όστερμάιερ και την Τσάντε που μιλήσαν εκτενέστερα για το εγχείρημα. Ο πρώτος, σε χαλαρό κλίμα, εξομολογήθηκε πως η Κατερίνα Ευαγγελάτου τον έπεισε να κάνει κάτι που και προηγούμενοι διευθυντές του Φεστιβάλ είχαν προσπαθήσει αλλά δεν κατάφεραν, δηλαδή να σκηνοθετήσει ένα ελληνικό έργο, έστω και δια της πλαγίας οδού. Συνεχίζοντας, επεσήμανε ότι οι τραγωδίες κατά την εποχή τους ήταν σύγχρονα κείμενα και τόνισε την αντίστοιχη ανάγκη σήμερα να δημιουργηθούν σύγχρονα κείμενα, συμπληρώνοντας σε περισσότερο προβοκατόρικο ύφος πως «οι αρχαίοι θα γελούσαν, αν ήξεραν ότι 2500 χρόνια μετά θα παίζαμε τα δικά τους έργα, αντί για τα δικά μας». Εξήγησε, δε, πως «τα καλά σύγχρονα έργα είναι σημάδι ύπαρξης ισχυρού πολιτισμού, ενώ το ανέβασμα μόνο παλιών έργων δείχνει αδυναμία στο συγκεκριμένο τομέα». Αυτός είναι ο λόγος που ο ίδιος προχωράει σε προσαρμογές, διασκευές και σκηνικές επανεγγραφές των κλασικών κειμένων, υποστηρίζοντας πως ουσιαστικά λειτουργεί όπως οι αρχαίοι συγγραφείς, που αντλούσαν από έναν ήδη υπάρχοντα μύθο, διασκευάζοντάς τον: «Ο μύθος του Οιδίποδα προϋπήρχε του Σοφοκλή. Ο Σοφοκλής έγραψε μία εκδοχή αυτού του μύθου και τώρα η Μάγια (Τσάντε) έγραψε μία άλλη εκδοχή του ίδιου μύθου», είπε.

Μάγια Τσάντε © Θωμάς Δασκαλάκης
Μάγια Τσάντε © Θωμάς Δασκαλάκης

Πάντως, στην περίπτωση του «Οιδίποδα» δεν έχουμε να κάνουμε απλώς με μια μεταφορά της αρχαίας συνθήκης στη σημερινή Ελλάδα, αλλά, όπως τόνισε η συγγραφέας για ένα νέο έργο, που βρίσκεται μεν σε διάλογο με το πρωτότυπο, αλλά αποδεσμεύεται από αυτό - κατ’ αρχήν όσον αφορά το θέμα της μοίρας και της θεϊκής παρουσίας: «ούτε εγώ ούτε ο Τόμας πιστεύουμε στη μοίρα, γι’ αυτό και στο έργο μας δεν υπάρχουν θεοί», τόνισε η Τσάντε. Τα θέματα που απασχολούν τον σημερινό «Οιδίποδα», δηλαδή την οικογένεια των Γερμανών βιομηχάνων που απολαμβάνουν τις διακοπές τους στην Ελλάδα, ώσπου μια σειρά μυστικών που ανασύρονται αλλάζουν ριζικά τη ζωή τους, είναι το αίτημα της αυτογνωσίας, της προσωπικής επίγνωσης του καθενός για το ρόλο που διαδραματίζει ο ίδιος στα γεγονότα της ζωής του, ακόμη κι όταν τείνει να τα κρύψει κάτω από το χαλί. «Αυτή η καταπίεση, η απόκρυψη της αλήθειας έχει καταστεί θεμελιώδης όρος για την επιβίωσή μας σήμερα. Η επίγνωση ότι εμείς οι ίδιοι προκαλούμε τα δεινά γύρω μας, σε προσωπικό και παγκόσμιο επίπεδο, μπορεί να αποδειχθεί συντριπτική», συμπλήρωσε ο Όστερμάιερ.

banner
Στιγμιότυπο από την πρόβα του «Οιδίποδα» © Freddie F
Στιγμιότυπο από την πρόβα του «Οιδίποδα» © Freddie F

Έπειτα, κομβικό στο έργο της Τσάντε είναι το ζήτημα της εξουσίας, η πάλη με την εξουσία (και όχι με τη μοίρα ή με το θείο στοχείο, όπως στον Σοφοκλή), η διαχείρισή της, καθώς και η θέση της γυναίκας μέσα και απέναντι σε ένα εξουσιαστικό περιβάλλον. Η μητριαρχική αντίληψη φαίνεται να απασχόλησε ιδιαίτερα τον σκηνοθέτη και τη συγγραφέα, που τόνισαν πολλές φορές την αντίστασή τους, μέσω του έργου, προς την πατριαρχική αντίληψη της κλασικής τραγωδίας, που θέλει τις γυναίκες που ακολουθούν μητριαρχικά πρότυπα (Κλυταιμνήστρα, Ιοκάστη, κ.ά.) να συντρίβονται. Στη δική τους εκδοχή, μάλιστα, που αρχικά θέλησαν να ονομάσουν «Οιδίποδας και Ιοκάστη», η Ιοκάστη δεν πεθαίνει.

© Θωμάς Δασκαλάκης
© Θωμάς Δασκαλάκης

Σχολιάζοντας πως «το πρωτότυπο έργο του Σοφοκλή δεν μπορεί να μιλήσει για το σήμερα, καθώς η εποχή μας δεν έχει θεούς, ούτε βασιλιάδες, ούτε εμείς οριζόμαστε από τη μοίρα», ο Όστερμάιερ στρέφεται σε ένα σύγχρονο έργο τεσσάρων προσώπων, όπου συγκλίνουν οι δύο τάσεις που ενδιαφέρουν τη σκηνοθετική οπτική του, την οποία ασκεί εδώ και δυόμιση δεκαετίες: η επαν-ερμηνεία των κλασικών συγγραφέων/έργων και η ανακάλυψη νέων, σύγχρονων κειμένων, που ιδανικά προκαλούν τα αντανακλαστικά και τις αντιδράσεις του κοινού. Το κατά πόσο η πρόκληση θα αποδειχθεί γόνιμη και ερεθιστική, θα το διαπιστώσουμε επί της ορχήστρας της Επιδαύρου στις 3, 4 και 5 Σεπτεμβρίου.