Θέμα

Τι μας δίδαξε το καλοκαίρι για το θέατρο στην Covid-19 εποχή;

Από -

Στην Επίδαυρο, η απειλή της βροχής δεν πτόησε το κοινό των «Ορνίθων»
Στην Επίδαυρο, η απειλή της βροχής δεν πτόησε το κοινό των «Ορνίθων»

Μαζί το ζήσαμε: Ένα πρωί η χώρα μπήκε σε lockdown και μέσα σε λίγες ώρες βρεθήκαμε να δίνουμε έναν αγώνα αντοχής αποκλεισμένοι από κάθε κοινωνική δράση. Με τη χαλάρωση των μέτρων αρχίσαμε να μπαίνουμε σε μια κανονικότητα, τον Ιούνιο άνοιξαν τα θέατρα, οι κινηματογράφοι, τα μουσεία… Η κρίση στον τομέα του πολιτισμού ήταν και είναι αναμενόμενη, όμως μόνο η γενναία αντιμετώπιση μπορεί να λειτουργήσει ως αντίδοτο. Κάποιοι γενναίοι, λοιπόν, βγήκαν το καλοκαίρι στον θεατρικό στίβο χωρίς να μπορούν έστω και κατά προσέγγιση να προβλέψουν ποια θα ήταν η αποδοχή του κοινού.

«Οι θεατές δεν ήρθαν τυπικά, ήθελαν να δείξουν ότι αγαπούν το θέατρο», μας είπε ο Γιάννης Κακλέας σκηνοθέτης της παράστασης «Περιμένοντας τον Γκοντό» του Σάμουελ Μπέκετ που περιόδευσε σε αρκετά δημοτικά φεστιβάλ κυρίως της Αθήνας. «Στην αρχή ήμασταν κάπως μαγκωμένοι, δεν ξέραμε πώς θα είναι ξανά η σχέση με το κοινό, νιώθαμε σαν έχει σταματήσει χρόνια το θέατρο. Ο κόσμος προσπάθησε να τηρήσει τις αποστάσεις και υπήρξαν και εντάσεις μεταξύ τους όταν αυτές δεν τηρούνταν. Μέχρι και τις 10 Αυγούστου οι θεατές ξεθάρρεψαν, έρχονταν στις παραστάσεις και είχαμε γεμάτα θέατρα. Από τις 20 Αυγούστου και μετά που φοβήθηκαν πάλι, ξεκίνησαν να βγαίνουν λίγο πιο δειλά». Άραγε η ίδια ανταπόκριση υπήρξε από την πλευρά του κοινού και σε χώρους εκτός Αττικής; Η τήρηση των πρωτοκόλλων χάρισε την ασφάλεια στο θεατρόφιλο κοινό της περιφέρειας που δεν έχει την ευκαιρία να βλέπει συχνά παραστάσεις;

«Πέρσες» του Αισχύλου από το Εθνικό Θέατρο
«Πέρσες» του Αισχύλου από το Εθνικό Θέατρο

Γέμισε φέτος η Επίδαυρος. Οι «Πέρσες» του Αισχύλου από το Εθνικό Θέατρο σε σκηνοθεσία Δημήτρη Λιγνάδη και η «Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη σε σκηνοθεσία Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλου έκαναν sold out στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου και τις τρεις ημέρες που παίχτηκε καθεμία, με την πληρότητα του 40% που επέβαλε η ειδική συνθήκη του Covid-19. Αντί για 10.000, η Επίδαυρος χώρεσε 4.000 άτομα προκειμένου να διασφαλιστεί η ασφάλεια θέασης. Με απόλυτους αριθμούς, 11.600 είδαν τους «Πέρσες» και 11.700 είδαν τη «Λυσιστράτη». Στους «Όρνιθες» του ΚΘΒΕ οι θεατές άγγιξαν τις 11.000 το τριήμερο 7-9/8 (μάλιστα, παρά τον άστατο καιρό, 3.000 προσήλθαν υπό βροχή).

Όσο για την περιοδεία του Εθνικού, ενδεικτικά αναφέρουμε ότι στο Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων που η χωρητικότητα ήταν φέτος 1.100, τους «Πέρσες» παρακολούθησαν 800 θεατές, sold out ήταν η παράσταση στο θέατρο της Δωδώνης, ενώ η «Λυσιστράτη» γέμισε το πατρινό θέατρο Φλόκα. Στη Μικρή Επίδαυρο, η οποία φέτος είχε τη δυνατότητα να φιλοξενήσει έως και 500 θεατές, η συναυλία του Αλκίνοου Ιωαννίδη έγινε το απόλυτο sold out, ενώ οι θεατρικές παραστάσεις είχαν μέχρι και 250 θεατές.

«Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη από το Εθνικό Θέατρο
«Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη από το Εθνικό Θέατρο

Μάλιστα, το Φεστιβάλ Αθηνών κι Επιδαύρου πήρε τα εύσημα για την τήρηση των μέτρων ασφαλείας και τον τρόπο λειτουργίας. Το σωστό μάνατζμεντ, το οργανωμένο ticketing και η εκπαίδευση στην ταξιθεσία απέδειξαν ότι το θέατρο μπορεί να λειτουργήσει με ασφάλεια. Τόσο στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού όσο και στα θέατρα της Επιδαύρου τοποθετήθηκαν μπλε κάδοι ανακύκλωσης στους χώρους των εκδηλώσεων, ώστε να δίνεται η δυνατότητα στους επισκέπτες να απορρίψουν τα πλαστικά μπουκαλάκια τους και άλλες ανακυκλώσιμες συσκευασίες, μετά και τη σχετική υπόδειξη των ταξιθετών. Δυστυχώς, δεν μπορούμε να πούμε ότι τα μέτρα ασφαλείας τηρήθηκαν εξίσου κατά γράμμα στα δημοτικά φεστιβάλ αλλά εκεί, μαζί με την ευθύνη των διοργανωτών, τίθεται κι ένα θέμα ατομικής ευθύνης. Σε πολλές περιπτώσεις είδαμε θεατές να καταστρατηγούν επιδεικτικά τους κανόνες ασφαλείας!

Είναι σημαντικό να λαμβάνονται τα σωστά μέτρα, κι αυτό επισημαίνει και ο σκηνοθέτης και καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Καλαμάτας, Γιάννης Μαργαρίτης, ο οποίος πήρε το ρίσκο να παρουσιάσει την παράσταση «Οδυσσέως Σχεδία» σε αρχαία θέατρα, κάστρα, αρχαιολογικούς χώρους, αλλά και σύγχρονα ανοιχτά θέατρα. Όλα παίζονται στο κατά πόσο είναι απόλυτα ελεγχόμενος ο θεατρικός χώρος: «Το θέατρο δεν χρειάζεται να υποστεί περαιτέρω απαγορεύσεις. Οι βασικές αρχές του υγειονομικού πρωτοκόλλου που υπάρχει εξασφαλίζουν σε θεατρικούς χώρους με κατάλληλο εξαερισμό την προστασία των θεατών και των ηθοποιών και ταυτόχρονα διασφαλίζουν τη θεατρική δραστηριότητα που πρέπει να συνεχιστεί έστω και τραυματισμένη. Η αναστολή της είναι σαν την αναστολή ενός ζωτικού οργάνου στο σώμα της κοινωνίας».

«Οδυσσέως σχεδία» από το ΔΗΠΕΘΕ Καλαμάτας
«Οδυσσέως σχεδία» από το ΔΗΠΕΘΕ Καλαμάτας

Ωστόσο υπήρξαν και κάποιοι φορείς που φοβήθηκαν να υλοποιήσουν τα φεστιβάλ τους. Ο πρόεδρος της Κοινωφελούς Επιχείρησης Δήμου Ελευσίνας Φώτης Τατάκης, στην επιστολή που δημοσιοποίησε για τη ματαίωση των Αισχυλείων, εξηγούσε πως «Οι δύσκολες συγκυρίες και συνθήκες, καθώς και οι τρέχουσες και συνεχώς μεταβαλλόμενες διατάξεις και οδηγίες, δεν μας επιτρέπουν τη διεξαγωγή του φεστιβάλ». Το ίδιο έγινε και με κάποιες από τις εκδηλώσεις σε δήμους, στις οποίες ήταν συμπαραγωγός η Περιφέρεια Αττικής. Για παράδειγμα, τα φεστιβάλ των δήμων Μαρκόπουλου, Αργυρούπολης, Κρωπίας δεν θα πραγματοποιηθούν κι όπως μας είπε ο τομεάρχης Πολιτισμού Χάρης Ρώμας, η Περιφέρεια Αττικής ήθελε να στηρίξει τα φεστιβάλ αλλά η τελική απόφαση για την πραγματοποίησή τους δεν ήταν δική της, ενώ προχωρά η διαδικασία διαδικτυκής παρουσίασης δρώμενων που αναβλήθηκαν.

Άραγε για πόσο θα ζούμε το σκοτσέζικο ντους ξεκινάμε-δεν ξεκινάμε; Θα ζούμε με μια αγωνία αλλά και έναν ανεξέλεγκτο φόβο; Ο Γιάννης Κακλέας διαπιστώνει την ύπαρξη μιας τρομολαγνείας και υποστηρίζει πως το θέατρο είναι ασφαλές και πως αυτό που πρέπει να γίνει είναι «να βγει ένα ψύχραιμο πρωτόκολλο που να επιτρέπει να υπάρχουμε και να συνυπάρχουμε με τους θεατές». Ο θεατρικός παραγωγός Θοδωρής Μαροσούλης που αυτό το καλοκαίρι ανέλαβε την παραγωγή του «Συλλέκτη» του Τζον Φόουλς στο Αθηνά, ενώ περιόδευσε με παιδική παράσταση σε φεστιβάλ της χώρας, επισημαίνει κάτι ακόμα: το 75% (που είναι μέχρι την ώρα που γράφεται το παρόν η επιτρεπόμενη πληρότητα στα θέατρα) είναι εικονικό, αν σκεφτεί κανείς πως οι θέσεις διαμορφώνονται ανάλογα με το αν υπάρχουν τετράδες, δυάδες, αν κάποιος πάει στο θέατρο μόνος.

Το Ηρώδειο στην εποχή του Covid-19
Το Ηρώδειο στην εποχή του Covid-19

«Η πραγματική πληρότητα του θεάτρου δεν είναι ούτε 60%» μας είπε. «Δεν μπορώ να δεχτώ ότι έχω περιορισμό στην αίθουσα του θεάτρου και όχι στο αεροπλάνο, στο μετρό ή στο λεωφορείο που είμαστε στοιβαγμένοι. Εκεί ο ιός δεν κολλάει; Υπάρχουν κάποια λεπτά σημεία που δεν βγάζουν νόημα. Δεν είμαι αρμόδιος να κρίνω, αλλά από την πλευρά του παραγωγού θέλω να πω ότι είμαστε με τη θηλιά στο λαιμό. Δεν μπορούμε να σταυρώσουμε τα χέρια και να περιμένουμε τα νέα μέτρα, που ήδη έχουν αργήσει να ανακοινωθούν. Πρέπει να προχωρήσουμε, να κάνουμε παραγωγές όπως ξέρουμε, με σεβασμό στον ηθοποιό και το θεατή».

Ο ιός μας πολιορκεί όλους και είναι γεγονός πως οι παραστατικές τέχνες δεν μπορούν να βιώνουν πλήρη αποκλεισμό. Χρειαζόμαστε τις γέφυρες εκείνες που θα μας φέρουν κοντά, μέσα σε αυτή την πρωτόγνωρη συνθήκη. Πρέπει να συσταθεί ένα νέο σύμφωνο για την τέχνη και τον πολιτισμό, και το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού θα πρέπει να είναι ο αρχιτέκτονας, λαμβάνοντας υπόψη τα θέματα που έχουν θέσει οι καλλιτέχνες, από τις συμβάσεις και την αναστολή εργασίας στην οποία βρίσκονται κάποια θέατρα μέχρι τα ενοίκια, τη βιώσιμη χωρητικότητα και οπωσδήποτε την ασφάλεια.

«Ο συλλέκτης» στο θέατρο Αθηνά
«Ο συλλέκτης» στο θέατρο Αθηνά

Ελπίδα. Το μόνο που έχει μείνει ακέραιο και δεν πρέπει να μας στερήσουν. Με αυτό κατά νου ο Στέλιος Μάινας έγραψε προ ημερών μια επιστολή προς τους κυβερνώντες θεωρώντας «πως δεν θα μπορούσε η Ελλάδα να υπολείπεται στην μέριμνα για τον πολιτισμό και το θέατρο, ούσα η μοναδική ευρωπαϊκή χώρα που δεν έχει ακόμη καταρτίσει –ή τουλάχιστον δεν έχουν τεθεί υπόψη μας– υγειονομικά πρωτόκολλα σχετικά με τη διεξαγωγή ζωντανών θεαμάτων/θεατρικών παραστάσεων σε κλειστά θέατρα ούτε έχουν νομοθετηθεί συγκεκριμένα μέτρα στήριξης του θεατρικού χώρου και των εργαζομένων σ’ αυτόν». Επείγοντα ερωτήματα που αναζητούν άμεσες απαντήσεις και καλά οργανωμένες δράσεις.