Θέμα

Πέντε ηθοποιοί μας συστήνουν τα αγαπημένα τους βιβλία

Από -

Φέρνουμε τα έξω μέσα και δημιουργούμε προοπτικές για να ανοίξουν οι ορίζοντες της σκέψης ζητώντας από τους Αργύρη Ξάφη, Γιώργο Παπαγεωργίου, Παντελή Δεντάκη, Θανάση Δόβρη και Βασίλη Μαυρογεωργίου να μας συστήσουν αγαπημένα τους αναγνώσματα.

Γιώργος Παπαγεωργίου: Αντώνης Σουρούνης («Μισόν αιώνα άνθρωπος», «Πάσχα στο χωριό»)

Η αλήθεια είναι ότι ξεκίνησα να γράφω για το βιβλίο του Αντώνη Σουρούνη «Μισόν αιώνα άνθρωπος», άλλα μετά σκέφτηκα ότι θα ήθελα να μιλήσω για τον ίδιο τον Αντώνη (όπως εγώ τον «γνώρισα» μέσα από τα βιβλία και τις ιστορίες του) εξ’ ου και το δεύτερο βιβλίο του που προτείνω το «Πάσχα στο χωριό». Τον πρωτοσυνάντησα όταν είχε έρθει στο σχολείο μου να μας μιλήσει για το νέο του βιβλίο. Ήμουν τότε στην Γ’ Λυκείου, χωμένος για τα καλά στην εφηβεία, χωρίς να ξέρω τι μου γίνεται. Και να που μπροστά μου, έβλεπα έναν άνθρωπο με βλέμμα βαθύ και κουρασμένο, γεμάτο περιέργεια και μια ελαφριά καχυποψία. Ναι δεν ήταν στο φυσικό του περιβάλλον. Γιατί το φυσικό του περιβάλλον όπως ανακάλυψα αργότερα στο βιβλίο του, ήταν ο δρόμος, τα καζίνο (ο «Χορός των ρόδων» από τα καλύτερα βιβλιά του), τα μικρά χωριά της Γερμανίας και τα λιμάνια του κόσμου όλου. Γατί ο Αντώνης Σουρούνης εργάστηκε από τραπεζικός υπάλληλος μέχρι ναυτικός και από hotel boy μέχρι επαγγελματίας παίκτης ρουλέτας.

Αυτό που «παίρνεις» από τις ιστορίες του δεν είναι η μόνο η πλοκή που αισθάνεσαι ότι κρατά ζωντανή την αφήγηση του, αλλά και ο βιωματικός του τόνος, ο τρόπος που μασάει όμορφα τις λέξεις των ηρώων του, που παρουσιάζει τον εαυτό του και που εν τέλει σε ταξιδεύει εκεί που θέλει ο ίδιος. Ίσως να φταίει που κάθε τόσο επανέρχεται στις αφηγήσεις του στη Θεσσαλονίκη, ίσως να φταίει ότι τον γνώρισα πρώτα πριν τον διαβάσω, για μένα ο Αντώνης Σουρούνης μαζί με τον Θωμά Κοροβίνη, και τον Γιώργο Ιωάννου θα αποτελούν κομμάτια μιας εποχής που ονειρεύτηκα την (και στην) δική μου Θεσσαλονίκη. Στη Θεσσαλονίκη του Παπάζογλου, του ελληνικού ροκ, του Μαρωνίτη, του Πεντζίκη, που για μένα θα μυρίζει πάντα τσίπουρο και θα έχει κρύα μύτη και αφτιά από τον Βαρδάρη το χειμώνα και υγρασία κολλημένη στο λαιμό από το θερμαϊκό τα καλοκαίρια.

Αργύρης Ξάφης: Φίλιπ Ροθ («Καθένας»)

Σε καιρό που βρέχει χάος, η δυνατότητα να βρεις τον άξονά σου και στην συνέχεια μέσα από τις λέξεις το ποιος είσαι, σου δίνεται από την ανάγνωση. Ο χρόνος που έχουμε την βοηθάει, χωρίς την καταπίεση της άμεσης απόλαυσης των οπτικών μέσων. Ευκαιρία μοναδική κατά την γνώμη μου. Θα προτείνω ένα βιβλίο που μου στάθηκε σε μια εποχή που δεν ήταν κοινός τόπος η μοναξιά ή η εσωστρέφεια αλλά για μένα ήταν πραγματικότητα. Το «Καθένας» του Φίλιπ Ροθ. Τον τίτλο του τον έχει πάρει από ένα μεσαιωνικό κείμενο, Αγνώστου που μιλάει για ένα άνθρωπο τυχαίο, έναν απροετοίμαστο αμαρτωλό που ο Θάνατος τον ενημερώνει ότι έρχεται άμεσα η ώρα του και πρέπει να εκθέσει τώρα τι έχει κάνει στην ζωή του. Γιατί μπροστά στον χαμό του, τον αφήνουν φίλοι και οικογένεια, τον αφήνει η ομορφιά, η δύναμη και η γνώση που είχε. Και το μόνο που μένει είναι αυτές οι πράξεις του.

Στην βερσιόν του Ροθ, ο τυχαίος αυτός άνθρωπος είναι άθεος, ανώνυμος και ήδη νεκρός. Η λύτρωση μπορεί να έρθει μόνο από τους αναγνώστες του στους οποίους εκθέτει τις μνήμες του, οι περισσότερες από δωμάτια νοσοκομείων και εντατικές και χειρουργεία. Από φίλους που πέθαναν και από έρωτες που παρέλυσαν.

Σου κόβει την ανάσα η αμεσότητα που έχει στον πόνο αυτό το βιβλίο αλλά και το γεγονός ότι αυτή καθαυτή η αμεσότητα σε γιατρεύει από αυτόν και από τον φόβο αυτού. Μη φοβάστε να αντιμετωπίσετε κάτι θεωρώντας ότι ξύνει την πληγή. Στην πραγματικότητα μεγαλώνουμε και τοποθετούμε με βαθύτερη και φιλοσοφικότερη γνώση στην σωστή τους θέση θέματα που πριν έμοιαζαν βουνά.

Παραθέτω και ένα μικρό απόσπασμα που ήρθε και ακριβώς για την εποχή:

«Πόσην ώρα μπορείς να κάθεσαι και να αγναντεύεις τον ωκεανό, ακόμα κι αν είναι ο ωκεανός που αγαπάς απ’ όταν ήσουν μικρό παιδί; Πόσην ώρα μπορούσε να βλέπει τη θάλασσα να ’ρχεται και να φεύγει, χωρίς να θυμηθεί, όπως καθένας σε μια θαλασσινή ρέμβη, ότι η ζωή, όπως σε όλους, του έχει δοθεί έτσι, τυχαία, συμπτωματικά, άπαξ και δια παντός, και για κανέναν γνωστό –ή γνώσιμο- λόγο;»

Παντελής Δεντάκης: Ρολάν Μπάρτ («Αποσπάσματα του ερωτικού λόγου»), Λένος Χρηστίδης («Διακοπές στη Χέλλαντ»)

«Τα αποσπάσματα του ερωτικού λόγου» είναι ένα Βιβλίο για τον Ερωτευμένο, για εκείνον που προσπαθεί να ξεφύγει από την καταστροφική και αυτοκαταστροφική δύνη του πόθου, του πάθους, τις ερωτικής υστερίας. Ο Ρολάν Μπάρτ εκθέτει την αρρωστημένη εξάρτηση του «ερωτικού υποκειμένου» από το «ερωτικό αντικείμενο». Όχι, δεν περιφρονεί τον ερωτευμένο. Τον αγκαλιάζει, τον φροντίζει, τον κατανοεί! Τον παρακινεί να δει τον εαυτό του απ’ έξω, από απόσταση. Να συνειδητοποιήσει πόσο μάταιο, πόσο νοσηρό είναι να προβάλει όλη του την ύπαρξη, στο αντικείμενο του πόθου του. Τα αποσπάσματα του ερωτικού λόγου σε οδηγούν σε μια ειλικρινή εσωτερική ενδοσκόπηση, σε έναν άνευ όρων προσωπικό διάλογο, που όσο πιο θαρραλέος είναι τόσο πιο πολύ μπορεί να σε γαληνέψει. Για μένα είναι το ευαγγέλιο του αληθινού Έρωτα. Το βιβλίο που τον απαλλάσσει από οποιαδήποτε βρωμιά. Τον καθαγιάζει και τον εξυψώνει

Όταν διάβασα τις «Διακοπές στη Χέλλαντ» κάπου στα 25 μου, ένιωσα πως έκανα ένα φανταστικό ταξίδι στον κόσμο του ιδανικού. Στον κόσμο που συμβαίνουν οι ομορφότερες συναντήσεις, οι πιο ουσιαστικές κουβέντες, οι πιο γαμάτες φιλίες. Εκεί που τρως και πίνεις σαν γκουρμενοεστέτ, που τραγουδάς και χορεύεις σαν δαιμονισμένος, που ο ήλιος σε ζεσταίνει χωρίς να σε καίει. Ένιωσα πως έκανα ένα φανταστικό ταξίδι στον κόσμο της αγαπημένης, που ποτέ δεν είχα και ήμουν πεπεισμένος πως ποτέ δεν θα βρω.

Θανάσης Δόβρης: Μάγια Λούντε («Ιστορία των Μελισσών»), Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι («Αδερφοί Καραμαζόφ»)

Διαβάζω την «Ιστορία των Μελισσών» της Νορβηγίδας Μάγια Λούντε σε μετάφραση Σωτήρη Σουλιώτη (Εκδόσεις Κλειδάριθμος) για τον προφανή λόγο της δυστοπίας που ζούμε. Και ξαναδιαβάζω τους «Αδερφούς Καραμαζόφ» του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι σε μετάφραση απ' τα ρώσικα του Άρη Αλεξάνδρου (Εκδόσεις Γκοβόστη). Ίσως από μια ανάγκη να δω, γιατί έχουμε μέσα μας τόσο σκοτάδι.

Με τους Καραμαζόφ θέλω να δω το νήμα απ' την αρχή. Και τα μεγάλα έργα το κάνουν αυτό. Σε επαναπροσδιορίζουν. Έργα όπως αυτό, ο Προμηθέας, η Αντιγόνη βλέπουν το ανθρώπινο είδος από ψηλά. Στον Προμηθέα, ο Αισχύλος αποκαλεί τους ανθρώπους εφήμερους. Η φωτιά, το πυρ που τους έδωσε αυτόν τον σκοπό είχε, να ξεχάσουν αυτήν ακριβώς την ιδιότητά τους. Τους έδωσε τυφλές ελπίδες, για να ξεχάσουν ότι είναι πεπερασμένοι απ' τη γέννησή τους. Η «Ιστορία των Μελισσών» είναι ένα σύγχρονο βιβλίο, μια απόπειρα να δούμε τι έχει μείνει ίδιο ή τι θα αλλάξει στο μέλλον. Ποιος θα επικρατήσει, η πρόοδος του Κρέοντα ή η μεταφυσική της Αντιγόνης ή ένα μείγμα των δυο που πρέπει να πετύχει. Μέχρις ώρας έχουν αποτύχει όλα τα μείγματα πάντως και αυτό είναι κάτι που διαπιστώνεται την ώρα που μιλάμε. Κοινωνικά, πολιτικά, ηθικά, σε όλους τους τομείς. Και καλή τύχη σε όλους μας.

Βασίλης Μαυρογεωργίου: Τζάιλς Μίλτον («Συναρπαστικά παραλειπόμενα της ιστορίας»), Άρθουρ Καίσλερ («Το Μηδέν και το Άπειρο»), Τζον Καρρ («Πολεμιστές αυτοκράτορες του Βυζαντίου»)

Έχει πέσει πολύ διάβασμα αυτές τις μέρες και αυτό είναι ίσως το μόνο καλό της απομόνωσης. Έχουμε και λέμε: «Συναρπαστικά παραλειπόμενα της ιστορίας» του Τζάιλς Μίλτον, Εκδόσεις Πατάκης. Ένα πραγματικά συναρπαστικό ανάγνωσμα με ανέκδοτα κομμάτια της παγκόσμιας ιστορίας και γεγονότα που δε μπορείς να πιστέψεις πως έγιναν στα αλήθεια. Το άνοιξα από περιέργεια και η μία ιστορία με πήγε στην επόμενη μέχρι που έφτασα στη μέση χωρίς να το καταλάβω. Πόλεμοι, ιστορικά πρόσωπα, ιστορίες σκοτεινές, με χιούμορ που κεντρίζουν το ενδιαφέρον.

«Το Μηδέν και το Άπειρο» του Άρθουρ Καίσλερ, Εκδόσεις Πατάκης. Η απομόνωση στην κρύα σοβιετική φυλακή ενός ιδρυτικού μέλους του σοβιετικού κόμματος και πρωτεργάτη της επανάστασης, θα κάνει την παρούσα απομόνωση πιο ευχάριστη. Χωρίς να αναφέρει ημερομηνίες, ονόματα και τοποθεσίες καταλαβαίνεις πως ο Καίσλερ θέλει να σχολιάζει με καυστικό τρόπο τις εκκαθαρίσεις που έκανε ο Στάλιν, φυλακίζοντας και εκτελώντας μέλη του κόμματος. Ο ήρωας του βιβλίου με πονόδοντο, χωρίς τσιγάρα, περνάει τις μέρες του με μόνη συντροφιά τις αναμνήσεις του και τον συγκρατούμενο από το διπλανό κελί, πρώην μέλος της Τσαρικού καθεστώτος.

«Πολεμιστές αυτοκράτορες του Βυζαντίου» του Τζον Καρρ εκδόσεις Ψυχογιός. Η ιστορία του Βυζαντίου από την ίδρυση του το 330 μέχρι την άλωση το 1453 μέσα από τις απολαυστικές ζωές όλων των αυτοκρατόρων του. Τα στοιχεία του χαρακτήρα τους, οι αδυναμίες και τα βίτσια τους, ο τρόπος που ανήλθαν στην εξουσία και οι λόγοι που εξέπεσαν είναι μερικά από τα στοιχεία που κρατούν το ενδιαφέρον. Ένα τεράστιο χρονικό μέσα από από τις ζωές φιλόδοξων ανδρών όλων των ειδών. Συνωμότες, σφετεριστές, συγγενείς, αντίζηλοι, ικανοί και ανίκανοι γεμίζουν με τις ζωές τους αυτό το υπέροχο βιβλίο. Ό,τι πρέπει για τους λάτρεις της πολεμικής ιστορίας.