Συνέντευξη

Παντελής Δεντάκης:«Όλοι έχουμε έναν Κύκλωπα μέσα μας»

Από -

Η Στεφανία Γουλιώτη ως Κύκλωπας με το Χορό των σατύρων
Η Στεφανία Γουλιώτη ως Κύκλωπας με το Χορό των σατύρων

Ήδη από τις πρώτες εικόνες φαίνεται ότι αυτός ο «Κύκλωπας» δεν είναι μια παιδική παράσταση. Μάλλον με σπλάτερ σάτιρα μοιάζει… Τίποτα από τα δύο! Ο «Κύκλωπας» δεν είναι καρτούν, όπως συνήθως παρουσιάζεται, και, μολονότι υπάρχουν σκηνές ανθρωποφαγίας, σπλάτερ ακριβώς δεν το λες. Η αλήθεια είναι ότι όταν ο Κύκλωπας τρώει τους συντρόφους του Οδυσσέα ήθελα πολύ να μυρίζει ψημένο κρέας. Η αρχαιολογική υπηρεσία, όμως, ορθώς δεν επιτρέπει ψησταριές ή οποιεσδήποτε άλλες εστίες φωτιάς μέσα στο χώρο! Πέρα από την πλάκα, όμως, ο «Κύκλωπας» είναι ένα έργο πολύ σκληρό. Ο Ευριπίδης μιλά για τα πιο σκοτεινά ένστικτά μας, για την ανθρωποφαγία κυριολεκτικά αλλά και μεταφορικά, για την τάση «να τρώμε» ο ένας τον άλλο αλλά και τον εαυτό μας. Ο Κύκλωπας, ωστόσο, δεν είναι το μόνο τέρας της ιστορίας. Μ’ αρέσει η ιδέα ότι σε ένα τέτοιο πλάσμα, μισητό και άγριο, που βασανίζεται και μας βασανίζει ως μύθος εδώ και χιλιετίες, γυρίζουμε τώρα εμείς να του πούμε ένα… «σ’ αγαπώ».


Θα τον συμπονέσουμε, δηλαδή, το μονόφθαλμο ανθρωποφάγο; Για τον καθένα μας μπορείς να νιώσεις απόλυτο θυμό, οργή αλλά και συμπόνια. Αρκεί να δούμε την κάθε περίπτωση κάπως… ψυχαναλυτικά. Να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε, δηλαδή, λίγο παραπάνω τους άλλους – από ανάγκη ψυχική και όχι διανοητική. Τότε θα τους δικαιολογήσουμε: «Αυτό μπορούσε να κάνει έτσι όπως μεγάλωσε» ή «πώς αλλιώς, με τον πόνο που φέρει...». Γιατί αυτό μας κατευθύνει. Ένας πόνος. Εγώ ομολογώ ότι αγαπάω περισσότερο τον Κύκλωπα, με συγκινούν περισσότερο τα δικά του τραύματα· διότι έχει παιδικά τραύματα όσο και ερωτικά. Τέρας, όμως, είναι και ο Οδυσσέας. Όλοι τους, τέρατα είναι.

Η Μυρτώ Πανάγου ως ένας από τους σάτυρους της παράστασης
Η Μυρτώ Πανάγου ως ένας από τους σάτυρους της παράστασης

Μιλάς, δηλαδή, για ό,τι περίπου και στον «Μουνή» της Λένας Κιτσοπούλου, μια από τις πιο δυνατές σκηνοθεσίες σου… Ο πυρήνας είναι παρεμφερής. Ο «Μουνής» εστίαζε περισσότερο στην ελληνική κοινωνία. Πάντως και στον «Κύκλωπα» θα υπάρχει μια αίσθηση λαϊκής ελληνικότητας, κυρίως από τη μουσική: γκάιντα και μπουζούκι αλλά ακόμη και Καζαντζίδη ή το «Ανέβα στο τραπέζι μου, κούκλα μου γλυκιά» που τραγουδούν οι σάτυροι στον Κύκλωπα! Το κοινό χαρακτηριστικό των δύο έργων είναι, όμως, άλλο: η πηγή του κακού είναι ο φόβος. Στην ουσία, όλα τα πρόσωπα του «Κύκλωπα» –άνθρωποι, σάτυροι και τέρατα– φοβούνται. Εκατοντάδες φόβοι μέσα μας έρχονται και κυκλώνουν τον έναν και μεγάλο –εκείνον του θανάτου, αυτού του άγνωστου. Κάνει μια τρομερή εξομοίωση ο Ευριπίδης στον «Κύκλωπα»· χάνεις διαρκώς τα όρια του τι είναι άνθρωπος και τι είναι τέρας…


Η Στεφανία Γουλιώτη παίζει τον Κύκλωπα, η Άννα Καλαϊτζίδου τον Οδυσσέα, η Αλεξάνδρα Αϊδίνη τον Σιληνό κι άλλες πέντε νέες ηθοποιοί τους σάτυρους. Γιατί επέλεξες έναν αποκλειστικά γυναικείο θίασο για ένα τόσο ανδρικό έργο; Σίγουρα δεν επιδιώκω να ταυτίσω την αγριότητα με το γυναικείο φύλο. Ξεκινώ από μια διαπίστωση: η αγριότητα συνδέεται με την ανδρική φύση. Οι πλανητάρχες, οι πολέμαρχοι πάντα άντρες ήταν. Ακόμη και μέσα στην οικογένεια, μάλλον από τον πατέρα μας έχουμε φάει ξύλο, όχι από τη μητέρα. Πώς θα ήταν, λοιπόν, αν διερευνούσα αυτόν τον σκοτεινό πυρήνα μέσα από τη γυναικεία ματιά; Το βρήκα κάπως αυτονόητο να δούμε τα άγρια πλάσματα του έργου να παίζονται από άντρες. Έχουμε έτοιμη τη φιγούρα. Μήπως όμως όλα φαίνονταν πιο καθαρά χωρίς το κάμωμα της αγριότητας;...

Η Αλεξάνδρα Αϊδίνη ως αρχι-σάτυρος Σιληνός
Η Αλεξάνδρα Αϊδίνη ως αρχι-σάτυρος Σιληνός

Ποια είναι η υπόθεση στον «Κύκλωπα»; Το επεισόδιο μεταξύ Οδυσσέα και Πολύφημου, όπως το γνωρίζουμε από τη ραψωδία Ι΄ της Ομηρικής «Οδύσσειας». Η προσθήκη του Ευριπίδη είναι οι σάτυροι και ο αρχηγός τους, ο Σιληνός, ως ναυαγοί στο ίδιο νησί και δούλοι του Πολύφημου. Η φόρμα του σατυρικού δράματος επέβαλε την παρουσία τους. Κοίτα, όμως πώς τη χειρίζεται ο Ευριπίδης! Κάποιοι «κατά λάθος» μετανάστες της εποχής, γίνονται υπηρέτες του κυκλώπειου συστήματος...


Ο Κύκλωπας κατατροπώνεται τελικά από τον Οδυσσέα; Φαινομενικά, ναι. Κατ’ εμέ, συντρίβονται και οι δύο. Διότι δεν καταφέρνουν να συναντηθούν, κλείνοντας έτσι τον κύκλο βίας που έχουν ανοίξει. Η μάχη τους μοιάζει με σύγκρουση δύο κόσμων. Μήπως όμως, τελικά, ο Κύκλωπας και ο Οδυσσέας είναι οι δύο πλευρές της ανθρώπινης φύσης; Μήπως ο Ευριπίδης γράφει για τον καθένα μας; Εγώ αυτό πιστεύω. Όλοι έχουμε έναν Κύκλωπα μέσα μας, όπως έχουμε κι έναν Οδυσσέα αλλά και έναν Σιληνό που πασχίζει να βρει τρόπους να επιβιώσει, να κάνει συμμαχίες και μετά να «κρεμάσει» ακόμη και τα ίδια του παιδιά, «ξεπουλώντας» όλα όσα κάποτε υποστήριζε. Όλοι τους να επιβιώσουν θέλουν, όπως κι εμείς. Ξεχνούν όμως το να συνυπάρξουν…

banner

Σχετικά Θέματα