Κριτική

Ο θείος Βάνιας

Από -

Κωμικοτραγικό, δηλαδή ανθρώπινο. Αυτό θα μπορούσε να είναι το μότο για τα έργα του Τσέχοφ, καθώς το δράμα και η κωμωδία σφιχταγκαλιάζονται στις ιστορίες του. Δεν υπάρχει καλύτερο παράδειγμα γι’ αυτό από την περίφημη σκηνή στον «Θείο Βάνια», όταν ο ήρωας εισβάλλει ορμητικά στο δωμάτιο κρατώντας την ανθοδέσμη που προορίζεται για την Έλενα και τη βλέπει στην αγκαλιά του Αστρόφ. Άνθρωποι ματαιωμένοι, ανολοκλήρωτοι, αδρανείς, ανήμποροι να διαχειριστούν το παρόν ή το χρόνο που περνάει αλλά και με μια παράλογη, επίμονη πίστη στο μέλλον, αυτοί είναι οι ήρωες του Τσέχοφ, η πρώτη ύλη του για να δραματοποιήσει την κωμικοτραγικότητα της ανθρώπινης κατάστασης.

Όλα αυτά αναδεικνύονται αβίαστα στην παράσταση που σκηνοθετεί η Μαρία Μαγκανάρη, με μια απολύτως σύγχρονη ανάγνωση που φωτίζει το έργο στις λεπτομέρειές του. Χωρίς την «τσεχοφική ατμόσφαιρα» παρελθοντικών συνηθειών, χωρίς άρωμα ηθογραφίας, χωρίς μονόπλευρη καταφυγή στο κωμικό γκροτέσκο που ισοπεδώνει κάθε άλλη απόχρωση, χωρίς αποσυναισθηματοποιημένες ή μεταδραματικές λύσεις. Μπορεί η παράσταση να δείχνει ότι προέρχεται από μια ερευνητική δουλειά, δεν μένει όμως στο επίπεδο της δοκιμής· μας παραδίδεται ολοκληρωμένη.

Σε σημεία δείχνει την κατασκευή της, καθώς κάποιες σκηνές φέρνουν μια ανάμνηση από τη δια­δικασία της προετοιμασίας τους (χαρακτηριστικότερο παράδειγμα ο τρόπος με τον οποίο η σκηνοθέτις ερμηνεύει τον ρόλο της Μαρίνας: λέει τα λόγια της σαν να υποκαθιστά προσωρινά κάποια ηθοποιό που προορίζεται για τον ρόλο). Δεν εξαντλείται όμως σε τέτοια ευρήματα. Αντιθέτως, στη σκηνή –με ελάχιστες εξαιρέσεις κάποιας αμηχανίας– τα πάντα είναι ουσιαστικά, εκ βαθέων και εις βάθος.

Βλέπουμε έναν «Βάνια» που οι ήρωες διψάνε για έρωτα και ζωή, σε μια παράσταση που αναβλύζει ερωτισμό. Ειδικά η σκηνή μεταξύ του Αστρόφ (Γιωργής Τσαμπουράκης) και της Σόνιας (Σύρμω Κεκέ) πάνω από ένα μπουκάλι βότ­κα φέρνει επιτέλους στο προσκήνιο το μοτίβο του ανεκπλήρωτου έρωτα που απασχολεί τόσο πολύ την τσεχοφική δραματουργία. Συνολικά η ερμηνεία της Σύρμως Κεκέ είναι σπουδαία, έτσι όπως έχει ενσωματώσει στην παρουσία της (σώμα, βλέμμα, αντιδράσεις) τη φλόγα που καίει μια ανανταπόδοτα ερωτευμένη γυναίκα.

Και οι υπόλοιπες ερμηνείες είναι αξιομνημόνευτες: ο Κώστας Κουτσολέλος στον ρόλο του Βάνια ισορροπεί δεξιοτεχνικά στην κόψη του κωμικοτραγικού (χαρακτηριστικό και το κοστούμι του, που συνδυάζει γραβάτα με βερμούδα), ο Γιωργής Τσαμπουράκης δίνει τον γιατρό με όλες του τις αρετές και αδυναμίες, ενώ η Ανθή Ευστρατιάδου δεν πέφτει στην παγίδα της ωραιοπάθειας που ελλοχεύει στον ρόλο της Έλενας. Οι Βασίλης Καραμπούλας, Ασπασία Κράλλη, Δημήτρης Ντάσκας στους μικρότερους ρόλους είναι επίσης αποτελεσματικοί. Η έξοχη μουσική του Παναγιώτη Καλαντζόπουλου –ίσως ό,τι καλύτερο έχουμε ακούσει στο θέατρο τα τελευταία χρόνια– μεταγράφει σε νότες και στίχους την ψυχική κατάσταση των ηρώων. Τα κοστούμια του Παύλου Θανόπουλου σημερινά, όχι όλα επιτυχημένα, αλλά κάποια παίζουν ωραία με την καταγωγή του έργου, έχοντας «άρωμα» ρωσικού φολκλόρ.

BIOS Πειραιώς 84, Γκάζι, 2103425335. Διάρκεια: 90΄.