Guest Editor

NOT FOR SALE: Performa, η πρώτη Μπιενάλε για περφόρμανς από εικαστικούς

Κατά την τελευταία δεκαετία το Performa έχει παρουσιάσει 592 παραστάσεις, έχει συνεργαστεί με 732 καλλιτέχνες και έχει περιοδεύσει παραγωγές σε 17 χώρες. Η Ελληνίδα επιμελήτρια του μας γράφει από την Αμερική για το θεσμό και την performance σήμερα.

 Robin Rhode, ‘Arnold Schönberg’s Erwartung,’ Times Square NY, Performa15 Μπιενάλε, Νοέμβριος, 2015. Photo Copyright Paula Court
Robin Rhode, ‘Arnold Schönberg’s Erwartung,’ Times Square NY, Performa15 Μπιενάλε, Νοέμβριος, 2015. Photo Copyright Paula Court

Η συνεργασία μου με το Performa, την πρώτη Μπιενάλε για περφόρμανς από εικαστικούς στη Νέα Υόρκη, προέκυψε πολύ αναπάντεχα όταν είδα την προκήρυξη που ανακοίνωνε χρηματοδότηση από το Ίδρυμα Andrew W. Mellon, η οποία θα υποστήριζε τη δημιουργία επιμελητικής και ερευνητικής θέσης. Υπέβαλα την αίτηση χωρίς προσδοκίες αλλα τελικά ήμουν η επιμελήτρια που επιλέχτηκε για αυτη τη μετα-διδακτορική θέση για τα επόμενα δύο χρόνια.


Έπειτα απο τέσσερις μήνες έχω την ευκαιρία να συμμετέχω στη διοργάνωση της Μπιενάλε που διεξάγεται  απο την 1η έως τις 22 Νοεμβρίου σε διαφορετικά σημεία στην πόλη, απο την Times Square και το τελωνείο της Νέας Υόρκης μέχρι το MoMA και το BAM.

Για ένα μήνα το Performa αλλάζει τον τρόπο που βιώνουν οι Νεουορκέζοι την πόλη, ιδιαίτερα έπειτα απο την 11η Σεπτεμβρίου που μετασχημάτισε τη σχέση των κατοίκων με το δημόσιο χώρο. Η Μπιενάλε έχει ως στόχο να “επαναδιεκδικήσει” το δημόσιο χώρο αλλα και χώρους που άλλαξαν χρήση λόγω της επικράτησης του Real Estate.

 Jesper Just και FOS ‘in the shadow/ of a spectacle/ is the view of the crowd,’ 44ος όροφος 225 Liberty Building με θέα το One World Trade Center. Vocalist: Sahra Motalebi. Photo Copyright Paula Court.
Jesper Just και FOS ‘in the shadow/ of a spectacle/ is the view of the crowd,’ 44ος όροφος 225 Liberty Building με θέα το One World Trade Center. Vocalist: Sahra Motalebi. Photo Copyright Paula Court.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο εικαστικός Jesper Just “εισέβαλε” την Παρασκεύη 13 Νοεμβρίου σε έναν μη αναμενόμενο κτίριο, στον 44ο όροφο του 225 Liberty Building με θέα έναν περφόρμερ στο One World Trade Center για να αναστοχαστεί τη σχέση του κοινού με το θέαμα, τη δυναμική και τη χειραγώγηση του πλήθους όπως επίσης τα βιώματα των θεατών, 14 χρόνια έπειτα απο τις επιθέσεις στο οικονομικό κέντρο της πόλης. Όμως το έργο  ‘in the shadow/ of a spectacle/ is the view of the crowd,’ συνέπεσε με τα γεγονότα στο Παρίσι προκαλώντας τη μνήμη του κοινού και επανατοποθετώντας με αυτον τον σκληρό τρόπο το έργο τέχνης στην επικαιρότητα.

 Oscar Murillo ‘Lucky Dip’ Alexander Hamilton U.S. Custom House. Photo: Paula Court
Oscar Murillo ‘Lucky Dip’ Alexander Hamilton U.S. Custom House. Photo: Paula Court

Συγχρόνως, ο Oscar Murillo μετατρέπει το τελωνείο της Νέας Υόρκης σε εργοστάσιο καλαμποκιού τονίζοντας τις αναλογίες μεταξύ καλλιτεχνικής και εργοστασιακής παραγωγής και ο Robin Rhode σκηνοθετεί την όπερα ‘Erwartung’ του Άρνολντ Σένμπεργκ στην Times Square, σταματώντας το χρόνο σ’ ένα απο τα πιο πολυσύχναστα μέρη της πόλης.


Η Μπιενάλε ξεκίνησε επίσης το πρόγραμμα Pavillion Without Walls το 2013 και παρουσιάζει ότι πιο σημαντικό από μια συγκεκριμένη χώρα ή περιοχή, με αυτό το τρόπο προωθούνται οι πολιτιστικές ανταλλαγές και η σύνδεση διεθνών καλλιτεχνών με το παγκόσμια ακροατήριο καθώς και το πολιτιστικό τοπίο της Νέας Υόρκης. Αναρωτιέμαι εαν θα μπορούσε να παρουσιαστεί και η ελληνική καλλιτεχνική παραγωγή στην ερχόμενη Μπιενάλε το Νοέμβριο του 2017…

Η καθημερινότητα μου κατα τη διάρκεια της Μπιενάλε είναι πολύ διαφορετική διότι δεν βρίσκομαι στα γραφεία στη Madison Sq και στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης όπου διδάσκω αλλα ασχολούμαι αποκλειστικά με την κοινοπραξία των 80+ πολιτιστικών ιδρυμάτων του Performa (ΜοΜΑ, Guggenheim, Whitney, New Museum, ΒΑΜ, Printed Matter, Art in General, Triple Canopy, Roulette, Watermill Centre, Kitchen, Pioneer Works μεταξύ άλλων).

Τις επόμενες μέρες εγκαινιάζεται η σύγχρονη όπερα της κολεκτίβας Body by Body σε παραγωγή του Rhizome - New Museum που έχω αναλάβει εκ μέρους του Performa και που θα διεξαχθεί στο λόφτ ενός Έλληνα εικαστικού, απο τους λίγους εικαστικούς που κατάφεραν να διατηρήσουν το στούντιο τους στο Σόχο απο τα τέλη του 70 μέχρι σήμερα. Το πρότζεκτ εστιάζει στη ιστορία των λόφτ της Νέας Υόρκης και στο πώς καθόρισαν τις καλλιτεχνικές πρωτοπορίες.


Δυστυχώς, αυτο το παρελθόν έχει αρχίσει να χάνεται καθώς οι καλλιτέχνες εξωθούνται απο το κέντρο, ανήμποροι να ανταπεξέλθουν στις οικονομικές συνθήκες, γεγονός που αλλοιώνει το χαρακτήρα της πόλης. Για αυτό τον λόγο αφετηρία της Μπιενάλε στάθηκε η σειρά συμποσίων «NOT FOR SALE» που διοργάνωσε η ιστορικός τέχνης και ιδρύτρια του Performa RoseLee Goldberg τον Απρίλιο του 2004 στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, ως απάντηση στη λειτουργία της τέχνης μέσα στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής όπως αυτη είχε επιβληθεί απο την αγορά της τέχνης.

Οι ομιλίες επικεντρώθηκαν στην επιμέλεια, τη συντήρηση και τη συλλογή της «εφήμερης τέχνης» με ομιλητές όπως οι:  Joan Jonas, Robert Storr, Chrissie Iles, Hans Ulrich Obrist, Rirkrit Tiravanija, Klaus Ottmann, Debra Singer, Christian Marclay, Christoph Cox, Ron Kuivila, Elizabeth LeCompte, Katy Siegel, Anthony Huberman, Cay Sophie Rabinowitz, Margo Jefferson, John Rockwell, Bennett Simpson, Linda Yablonsky, C. Carr, Lia Gangitano, Laura Hoptman, Vito Acconci, Okwui Enwezor, Massimiliano Gioni κ.α.

Το Performa επιδιώκει να αναδείξει το performance ως ένα διαφορετικό μέσο, και αντικρούει την αντίληψη οτι είναι μόνο τα δρώμενα, οι ασκήσεις αντοχής και οι εννοιολογικοί πειραματισμοί καθώς και την πεποίθηση οτι το performance είναι άυλο, εφόσον οι αναθέσεις του οργανισμού είναι πολύ απαιτητικές ως προς τη σκηνική αλλα και τη δραματουργική επεξεργασία που γίνεται σε συνεργασία με τους καλλιτέχνες και τους επιμελητές.

Η ιδρύτρια του Performa, Prof RoseLee Goldberg, διευρύνει την προσέγγιση περι άυλου που διατύπωσε η Lucy R. Lippard στο βιβλίο της Six years: the dematerialization of the art object from 1966 to 1972 (1973) προβάλοντας την ανάγκη να επαναπροσδιορίσουμε την υλική διάσταση των ιδεών μέσα απο την επιτέλεση, άποψη που είχε επηρεάσει και τη δική μου καλλιτεχνική πρακτική.

   Shirin Neshat “The Logic of The Birds,” παραγωγή RoseLee Goldberg, 2001.
Shirin Neshat “The Logic of The Birds,” παραγωγή RoseLee Goldberg, 2001.

Διαπιστώνοντας στα τέλη του 1990 οτι το μέσο είχε βρεθεί σε ένα τέλμα εφόσον οι καλλιτέχνες επαναλάμβαναν τα δρώμενα του 1970, η Goldberg αισθάνθηκε την ανάγκη να επαναπροσδιορίσει τον χαρακτήρα της περφόρμανς και να αναθέσει σε εικαστικούς καλλιτέχνες, που δεν είχαν πειραματιστεί με το live art, με πρόβες, με ακροάσεις και με τον φωτισμό,  την παραγωγή νέων έργων όπως το Logic of the Birds της Shirin Neshat.

Η πρώτη Μπιενάλε Performa05 επιμελήθηκε και το πρότζεκτ Seven Easy Pieces της Μαρίνας Abramovic στο Μουσείο Guggenheim που αναβίωσε παλαιότερα performance καλλιτεχνών όπως οι Bruce Nauman, Vito Acconci, Valie Export, Gina Pane, Joseph beuys και της ίδιας, με στόχο να “υπενθυμίσει” στο κοινό την ιστορία του performance απο το 1960 μέχρι το 2005.


Η μελέτη των αρχείων και οι εκδόσεις όπως και η σχέση της εκπαίδευσης με την τέχνη είναι ενα σημαντικό σκέλος της δραστηριότητας μου στο Performa. Η έρευνα μας συνδέει κινήματα όπως το Dada, ο Φουτουρισμός και η Ρώσικη Πρωτοπορία με την πρόσφατη Ιστορία, και υποστηρίζει οτι η περφόρμανς είναι η πραγματική ιστορία της τέχνης που ήταν πάντα διατομεακή, εφόσον συνδύαζε όλα τα καλλιτεχνικά μέσα, την ποίηση, τη μουσική, την αρχιτεκτονική και τον χορό. 



 Αναβίωση του σουρεαλιστικού μπαλέτου Relâche του εικαστικού Francis Picabia και του συνθέτη Erik Satie, 1924, 'Relâche - The Party' απο το Performa, 2012. Photo: Paula Court
Αναβίωση του σουρεαλιστικού μπαλέτου Relâche του εικαστικού Francis Picabia και του συνθέτη Erik Satie, 1924, 'Relâche - The Party' απο το Performa, 2012. Photo: Paula Court

Αυτό το διατομεακό χαρακτήρα της περφόρμανς παρατηρούμε, όπως λέει και η ιδρύτρια του Performa στο ‘Παρίσι το 1920 με το Μπαλέτο Suedois, στο έργο του Oskar Shlemmer στο Bauhaus στη Γερμανία, στο έργο του Vsevolod Meyerhold στη Ρωσία, και στη Νέα Υόρκη τη δεκαετία του 1950-60 με τον John Cage, τον Cunningham, τον Rauschenberg, και στη δεκαετία του 1960-70 με τους Judson Church, Yvonne Rainer, Trisha Brown, Richard Foreman, Robert Wilson, Steve Reich, Phil Glass, and Rhys Chatham, Laurie Anderson και πιο πρόσφατα στα πρότζεκτ των Pina Bausch, Jerome Bel και Boris Charmatz.’

 Francesco Vezzoli (Ιταλία) σε μια πρωτότυπη συνεργασία με τον David Hallberg (Κορυφαίο χορευτή στο Bolshoi Ballet και στο American Ballet Theatre απο τις Ηνωμένες Πολιτείες). Το πρότζεκτ “Fortuna Desperata” που έλαβε χώρα στην εκκλησία St Barts διερευνά τις απαρχές του μπαλέτου στις βασιλικές αυλές της Ιταλικής Αναγέννησης. Photo Copyright Paula Court.
Francesco Vezzoli (Ιταλία) σε μια πρωτότυπη συνεργασία με τον David Hallberg (Κορυφαίο χορευτή στο Bolshoi Ballet και στο American Ballet Theatre απο τις Ηνωμένες Πολιτείες). Το πρότζεκτ “Fortuna Desperata” που έλαβε χώρα στην εκκλησία St Barts διερευνά τις απαρχές του μπαλέτου στις βασιλικές αυλές της Ιταλικής Αναγέννησης. Photo Copyright Paula Court.

Επιφανείς διοργανώσεις τέχνης όπως η Documenta εστιάζουν στον τρόπο με τον οποίο οι εικαστικοί καλλιτέχνες δημιουργούν performance και κάθε μεγάλο μουσείο σύγχρονης τέχνης ιδρύει τμήματα για το performance με σημαντικότερα τα μουσεία Tate Modern στο Λονδίνο και το νέο Whitney της Νέα Υόρκης.

Η Documenta, η Μπιενάλε της Βενετίας, η Μανιφέστα και τα μεγάλα φεστιβάλ της Αβινιόν και του Εδιμβούργου όπως και τα Μουσεία, ιδιαίτερα στην Εύρωπη, έχουν υποστήριξη απο το κράτος ενώ το Performa αναλαμβάνει ένα τέτοιο εγχείρημα ως ένας μή κερδοσκοπικός φορέας που υποστηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά απο ιδιώτες. Αυτή η δομή, ο τρόπος λειτουργίας του φορέα, καθώς και τα στελέχη συνδιαμορφώνουν την μοναδική ευκαιρία που μου δόθηκε, για να ανακαλύψω τα καλλιτεχνικά τεκταινόμενα της Νέας Υόρκης.


Περισσότερα για το Performa:
http://15.performa-arts.org

Who is who

 Η Σωζήτα Γκουντούνα στη σκηνή του «Fortuna Desperata» στο St Barts. Photo Copyright Paula Court.
Η Σωζήτα Γκουντούνα στη σκηνή του «Fortuna Desperata» στο St Barts. Photo Copyright Paula Court.

Η Σωζήτα Γκουντούνα είναι επιμελήτρια και διδάκτωρ θεωρίας της τέχνης, το βιβλίο της για την αναπνοή και την τέχνη με τίτλο “Mediated Breath” θα εκδοθεί το 2015. Είναι η Andrew W. Mellon Επιμελήτρια στο Iνστιτούτο Performa της Νέας Υόρκης και έχει επίσης διδακτικά καθήκοντα στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. Είναι καλλιτεχνική διευθύντρια του Kappatos Athens Art Residency όπου επιμελήθηκε σειρά εκθέσεων (Martin Creed, Santiago Sierra, Mat Chivers, Marie Voignier κ.α) και έχει συνεργαστεί με την παραγωγή της Marina Abramovic "Seven Deaths.”

Η υπότροφος του ιδρύματος Ωνάση  είναι κάτοχος διδακτορικού διπλώματος από το Πανεπιστήμιο του Λονδίνου με θέμα την σχέση των εικαστικών και παραστατικών τεχνών. Έχει επίσης σπουδάσει Φιλοσοφία, Θέατρο (ΒΑ) και Σκηνοθεσία στο Λονδίνο (MA RADA Royal Academy of Dramatic Arts & Kings College). Άρθρα της έχουν δημοσιευθεί σε ακαδημαικά περιοδικά και έχει δώσει διαλέξεις μεταξύ άλλων στην Tate Modern, Documenta, Psi, IFTR, Tapra, στην Prague Quadrennial και στην Μπιενάλε της Βενετίας και του Σίδνεϊ.

 Ίδρυσε στο Λονδίνο το 2008 την εταιρία http://www.outoftheboxintermedia.org και παρουσίασε το Locus Solus (Μουσείο Μπενάκη, 2010) και το Eleventh Plateau (Ύδρα, 2011) είναι μέλος του διοικητικού συμβουλίου του ΕΚΔΙΘ Ελληνικό Κέντρος του Διεθνούς Ινστιτούτου Θεάτρου και ταμίας του Ελληνικού Τμήματος της Διεθνούς Ένωσης Κριτικών Τέχνης, AICA.

Δώσε το σχόλιο σου

* Όνομα   * e-mail    
Σχόλιο

Έχω διαβάσει και αποδέχομαι τις οδηγίες και τους όρους χρήσης  
Επιθυμώ να λάβω ενημέρωση με email σε περίπτωση απάντησης

  • Ιωάννα Καρατζαφέρη πριν από 3 χρόνια

    Κάθε λέξη που διάβαζα και κάθε παράγραφο που με ενημέρωνε για την καλλιτεχνική και διδακτική δράση μιας Ελληνίδας σ' έναν τόσο ειδικό τομέα στη Νέα Υόρκη μου έδινε όλο και μεγαλύτερη χαρά. Η φωτογραφία της ίδιας της Σωζίτα Γκουντούνα ήταν σε πλήρη αρμονία μιας τόσο ιδιαίτερης συνεργασίας. Εύχομαι να συμβούν περισσότερα. ι. κ.

  • Ιωάννα Γκογκα Κοφινά πριν από 3 χρόνια

    Μέσα στην μαυρίλα και την παγωνιά των τελευταίων χρόνων που στέκεται πάνω απο την Ελλαδαμας μια Ηλιαχτίδα που ακούει στο όνομα Σωζιτα Γκουντουνα μας δίνει μεγαλη ζεστασιά ελπίδα και υπερηφάνεια!!Ευγε κορίτσι πανέμορφο και χαμογελαστό!!!!