Συνέντευξη

Μαριάννα Κάλμπαρη: «Η Μήδεια σκοτώνει ένα κομμάτι του εαυτού της»

Από -

Για «τη βαριά και αθεράπευτη οργή που γεννιέται ανάμεσα σ' εκείνους που είχαν αγαπηθεί» μας μιλά η καλλιτεχνική διευθύντρια του Θεάτρου Τέχνης λίγο προτού βρεθεί, για πρώτη φορά ως σκηνοθέτις, στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου, ανεβάζοντας τη «Μήδεια» (4-5/8) με πρωταγωνιστές τους Μαρία Ναυπλιώτου και Χάρη Φραγκούλη.

banner

Γιατί επέλεξες τη «Μήδεια» για το ντεμπούτο σου στην Επίδαυρο;
Είναι ένα έργο που αγαπώ και ένα έργο αντιπροσωπευτικό για τη φετινή θεματική του Φεστιβάλ Επιδαύρου που είναι «Η έλευση του ξένου». Όχι, όμως, επειδή η Μήδεια είναι ξένη, αλλά επειδή ο έρωτας, στην πιο συγκλονιστική στιγμή του, στην αρχή του, είναι ουσιαστικά η συνάντηση δύο ξένων. Μιλάς, λοιπόν, για τον έρωτα, αυτό τον… ξένο; Κάπως έτσι. Όταν, δηλαδή, γνωρίζεις τον άλλον, είναι ένας γοητευτικός ξένος· το ίδιο κι εσύ για εκείνον. Υποδυόμαστε, για λίγο, τον καλύτερο εαυτό μας. Μετά, σιγά σιγά, μπορεί εκείνο που αρχικά σε γοήτευσε να γίνει ο λόγος που, τελικά, σε απομακρύνει από τον άλλο. Όταν ο έρωτας τελειώνει, γίνεσαι πάλι ένας ξένος. Βλέπεις, δηλαδή, ένα κομμάτι του εαυτού σου που δεν γνώριζες και, αντίστοιχα, βλέπεις και τον άλλο να μεταμορφώνεται σε έναν ξένο.

«Δύο φορές βάρβαρη η Μήδεια, από καταγωγή και από έρωτα», όπως λέει κι ο Γιώργος Χειμωνάς…
Ακριβώς. Στη «Μήδεια», όλο αυτό που μόλις περιέγραψα γιγαντώνεται. Φτάνουμε στη βαρβαρότητα του έρωτα. Η Μήδεια, προκειμένου να είναι με τον Ιάσονα, έκανε τεράστιες θυσίες. Πρόδωσε, σκότωσε, εξαπάτησε, δηλητηρίασε… Ο γάμος τους είναι σκοτεινός και αιματοβαμμένος. Φτάνοντας στην Ελλάδα, η Μήδεια εκπολιτίζεται. Γίνεται μια σωστή σύζυγος, «πιστή στον Ιάσονα, γιατί σώζει το γάμο της η γυναίκα που δεν σηκώνει στον άνδρα της κεφάλι», όπως λέει και η Τροφός [σ.σ. την ερμηνεύει η ίδια η σκηνοθέτις]. Όταν, λοιπόν, ο Ιάσονας την εγκαταλείπει, ο πόνος της είναι πάρα πολύ μεγάλος.

banner

Γιατί πιστεύεις πως ο Ιάσονας εγκαταλείπει τη Μήδεια;
Όχι, πάντως, για τα πλούτη και τα αξιώματα. Η σχέση τους, στη δική μας τουλάχιστον ανάγνωση, είναι πολύ ζωντανή και ερωτική. Είναι, όμως, και άρρωστη, δεμένη με όρκους αίματος. Μάλλον από αυτό το σκοτάδι θέλει να ξεφύγει ο Ιάσονας…

Υπήρχε, αλήθεια, διαζύγιο στην αρχαιότητα;
Βεβαίως, μόνο που ήταν σαν το μουσουλμανικό! Έλεγες ένα «σε χωρίζω» κι όλα τέλειωναν. Ίσχυε, βέβαια, μόνο για τις πλούσιες οικογένειες και μόνο για τους άντρες. Οι γυναίκες δεν μπορούσαν να το πουν!

Πώς σκηνοθετείται, εν έτει 2017, η «Μήδεια»;
Δεν με πείθει καθόλου το να ανοίξει μια πόρτα και να βγει η Μήδεια. Πάντα με συγκινεί η εικόνα του ηθοποιού στην κουίντα που περιμένει να βγει στη σκηνή για να γίνει κάτι άλλο. Πώς το έλεγε ο Ανδρέας Βουτσινάς; «Εδώ είμαι νέος και ερωτευμένος. Πατώ τη σκηνή και γίνομαι γέρος και ετοιμοθάνατος». Κάπως έτσι, λοιπόν, όλος ο θίασος μαζί, δεκαπέντε ηθοποιοί και τέσσερις μουσικοί, όλοι παρόντες, επιχειρούμε να μπούμε μέσα στο μύθο και να βρούμε το βάθος του.

Γιατί θέλουμε να βλέπουμε ξανά και ξανά αυτήν την ιστορία προδοσίας και εκδίκησης;
Στο μύθο είναι όλα τόσο μεγάλα ώστε, συγκρίνοντάς τα με τα δικά σου, ανακουφίζεσαι. Κατανοείς ότι ο δικός σου πόνος είναι μικρός. Αυτή είναι η κάθαρση. Κι άκουσε τι ανακάλυψα μελετώντας τη «Μήδεια»: Σύγχρονος του Ευριπίδη ήταν ο σοφιστής Αντιφών. Αυτός, λοιπόν, δίδασκε την τέχνη της αλυπίας. Ουσιαστικά, μιλάμε για τον πρώτο ψυχαναλυτή της ανθρωπότητας! Είχε, μάλιστα, ιδρύσει στην Κόρινθο το πρώτο θεραπευτήριο της λύπης. Τι έλεγε; Να πονάμε με μέτρο. Γιατί; Επειδή κάποια στιγμή θα πεθάνουμε. Δεν έχουμε το περιθώριο να πονάμε για πάντα!

Η Μήδεια, βέβαια, αντ’ αυτού, σκοτώνει τα παιδιά της…
Η παιδοκτονία είναι μια εντελώς συμβολική πράξη. Η Μήδεια σκοτώνει, στην ουσία, ένα κομμάτι του εαυτού της. Γι’ αυτό και στην παράστασή μας δεν υπάρχουν παιδιά…

Κάνεις μια ακόμη καινοτομία: δίνεις φωνή σε ένα βουβό πρόσωπο, την ερωμένη του Ιάσονα.
Ναι, δίνω φωνή στη Γλαύκη [σ.σ. την ερμηνεύει η Θεοδώρα Τζήμου]. Μιλά με κείμενα της Σαπφούς, του Αρχίλοχου, του Πλάτωνα… Είναι ιδιαίτερο πρόσωπο η Γλαύκη. Είναι η κόρη του βασιλιά που ερωτεύεται τον μεγάλο ήρωα της Αργοναυτικής Εκστρατείας και, βέβαια, ένα θύμα της ιστορίας, μια παράπλευρη απώλεια. Καίγεται μέσα στο φαρμακωμένο πέπλο που της στέλνει η Μήδεια.

Προσθέτεις κι ένα ακόμη πρόσωπο στο έργο...
Ναι, μια βάρβαρη [σ.σ. την ερμηνεύει η Αλεξάνδρα Καζάζου]. Είναι ο δαίμονας που μπαίνει μέσα στη Μήδεια αλλά και σε όλους. Είναι το αρχέγονο κομμάτι του εαυτού, που είναι βαθιά δεμένο με τη γη και τα χθόνια ένστικτά μας.

Δώσε μας μια εικόνα της παράστασής σου. Πώς είναι το σκηνικό;
Χμ, δεν ξέρω αν θέλω να το προδώσω. Ποιος θα ήταν για σένα ο βωμός του έρωτα; Δεν ξέρω. Πες μου. Ένα κρεβάτι.

Είναι, λοιπόν, η Μήδεια μια τραγωδία της σάρκας;
Σίγουρα δεν είναι μια τραγωδία για έναν έρωτα ρομαντικό. Είναι ένας έρωτας σαρκικός που τρελαίνει εξίσου το μυαλό και την ψυχή. Ο πόθος, όπως και ο σπαραγμός, πρώτα το σώμα συγκλονίζουν.

Αξίζει, τελικά, ύστερα από όλα αυτά, να ερωτεύεται κανείς; Τι λες;
Η ανάγκη για έρωτα είναι πιο μεγάλη από τον ίδιο τον έρωτα. Ο έρωτας είναι μεν καταστροφικός κι ο άλλος μπορεί να μεταμορφωθεί σε σωστό τέρας αλλά, χωρίς έρωτα, ζεις… μισά. Τίποτα δεν γίνεται χωρίς πάθος. Στο θέατρο αυτό το μαθαίνεις καλά. Αναιρεί κάθε φόβο ο έρωτας. Αν ερωτευόμασταν περισσότερο, ίσως να ήμασταν μια άλλη κοινωνία.