Φεστιβάλ Επιδαύρου

Η έναρξη της φετινής Επιδαύρου με Μπομπ Ουίλσον είναι πιο δελεαστική από ποτέ

Από -

© Lucie Jansch

Τι κι αν έχει έρθει ήδη εννέα φορές στη χώρα μας, πάντα υπάρχουν καλοί λόγοι για να δει κανείς παράσταση του Μπομπ Ουίλσον· με τον φετινό «Οιδίποδα» εμπνέεται από το έργο του Σοφοκλή και παρουσιάζει για πρώτη φορά δουλειά του στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου, με έναν μικτό θίασο Ελλήνων και ξένων ερμηνευτών (20-21/6).

Μπομπ Ουίλσον Δημιουργός ενός απολύτως προσωπικού ύφους, εστιασμένου στη δύναμη της εικαστικής γλώσσας, στις εναλλαγές φωτός και σκιάς και στη σωματική παρουσία και κίνηση, ο Μπομπ Ουίλσον δικαιωματικά θεωρείται ένας από τους ελάχιστους «μεγάλους» του παγκόσμιου θεάτρου. Στην Ελλάδα, μπορούμε να θεωρούμαστε τυχεροί, αφού από το 1995 -όταν παρουσιάστηκε η «Περσεφόνη» του στην 8η Διεθνή Συνάντηση Αρχαίου Δράματος στους Δελφούς- μέχρι τη σεζόν 2012-13, όταν στην καρδιά της θεατρικής Αθήνας δέσποζε η «Οδύσσεια» του Εθνικού Θεάτρου σε δική του σκηνοθεσία, είχαμε αρκετές ευκαιρίες για να επιβεβαιώσουμε τη θεατρική μας πίστη στον «μάγο της εικόνας».

Είτε εμπνέεται από την αρχαιοελληνική μυθολογία, τη μυστικιστική ποίηση των σούφι, τον Μπέκετ, τον Μπρεχτ ή το μεταδραματικό θέατρο του Χάινερ Μύλλερ, είτε εμφανίζεται ο ίδιος μόνος επί σκηνής είτε σκηνοθετεί ιστορικά σχήματα όπως το Μπερλίνερ Ανσάμπλ και θρύλους της σύγχρονης τέχνης (Ιζαμπέλ Υπέρ, Μιχαήλ Μπαρίσνικοφ, Ουίλιαμ Νταφόε), ο Ουίλσον δημιουργεί παραστάσεις που μπορούν να χαρακτηρισθούν κομμάτια του ίδιου παζλ και μιλούν τόσο εύγλωττα μέσα στην αυστηρή γεωμετρία τους όσο τα περίφημα ταμπλώ βιβάν του.

© Lucie Jansch

Η δύναμη της σωματικής ενέργειας και η υπεροχή της σωματικής και της εικαστικής έκφρασης έναντι της γλώσσας είναι κάτι που βίωσε εμπειρικά ο ίδιος, καθώς ξεπέρασε τη δυσλεξία που τον ταλαιπωρούσε ως παιδί χάρη στα μαθήματα χορού που του παρέδωσε μία εβδομηντάχρονη δασκάλα. Έπειτα, είναι μάλλον γνωστό ότι κομβική για τη ζωή και την καριέρα του στάθηκε η υιοθεσία ενός κωφάλαλου εφήβου και η επικοινωνία που ανέπτυξαν μέσα από ζωγραφιές και σχέδια. Σε αυτές τις ζωγραφιές στήριξε τη βουβή όπερα «Το βλέμμα του κωφού», την παράσταση που του χάρισε σε, ηλικία μόλις τριάντα ετών, παγκόσμια αναγνώριση· ο Λουί Αραγκόν έγραψε τότε: «ο Ουίλσον είναι αυτός που ονειρευόμασταν εμείς, οι πατέρες του Σουρεαλισμού, πως θα έρθει ύστερα από εμάς και θα μας ξεπεράσει».

Θέατρο ή σκηνοθεσία δεν σπούδασε ποτέ αυτός ο «ερασιτέχνης» της πρωτοπορίας, αλλά καλές και εφαρμοσμένες τέχνες: η αρχιτεκτονική, η ζωγραφική, το βιομηχανικό σχέδιο και ο χορός ήταν που καθόρισαν το θεατρικό στίγμα του και ουσιαστικά δε σταμάτησε ποτέ να τις εξασκεί, καθώς συνενώνει τα υλικά τους στο θέατρο που δημιουργεί. Εξάλλου, εκτός από σκηνοθέτης (και σκηνογράφος και σχεδιαστής φωτισμών) είναι ζωγράφος, γλύπτης, σχεδιαστής και installation artist, τα έργα του έχουν λάβει μεγάλες διακρίσεις (Χρυσός Λέων Biennale Βενετίας, 1993), έχουν φιλοξενηθεί στα σημαντικότερα μουσεία σύγχρονης τέχνης (MoMA, Guggenheim), ενώ συχνά τα σκηνικά αντικείμενα που δημιουργεί για τις παραστάσεις του εκτίθενται ως αυτόνομα έργα τέχνης.

Αν και συχνά επικρίνεται για υπερβολική εμμονή στον φορμαλισμό, ο ίδιος υποστηρίζει πως «η φόρμα δημιουργεί απόσταση και, έτσι, χώρο στο νου και στην αλήθεια». Μέσα στην απόλυτη γεωμετρία των παραστάσεών του, δεσπόζει το ανθρώπινο σώμα, ως πομπός ενέργειας και ως φορέας μιας εκφραστικής γλώσσας απολύτως χορογραφημένης σε βαθμό στιλιζαρίσματος. Δεν είναι τυχαίο ότι αυτό που ζητάει από τους ηθοποιούς στις ακροάσεις είναι απλώς να σταθούν ή να περπατήσουν, κάτι που έκανε και στην Αθήνα κατά τη διάρκεια των ακροάσεων για την «Οδύσσεια» του Εθνικού. Τότε, όσοι επιλέχθηκαν (Λυδία Κονιόρδου, Μαρία Ναυπλιώτου, Σταύρος Ζαλμάς κ.ά.) είχαν αναφερθεί γοητευμένοι στη μέθοδο του σκηνοθέτη, που ξεκίνησε να στήνει το έργο σαν χορογραφική παρτιτούρα, χωρίς καθόλου λόγο, μόνο με κίνηση, στάσεις και σχήματα. Έπειτα, το φως –και συνεπακόλουθα η σκιά και το σκοτάδι- είναι τα πολυτιμότερα εργαλεία του, καθώς, «χωρίς φως δεν υπάρχει χώρος».

© Lucie Jansch

Ο «Οιδίπους» που πρόκειται να δούμε στην Επίδαυρο στις 20 και 21 Ιουνίου δημιουργήθηκε ειδικά για αρχαία θέατρα, έκανε πρεμιέρα το περσινό καλοκαίρι στην Πομπηία και περιόδευσε στη Νάπολη και τη Βιτσέντσα. Στην παράσταση ακούγονται πέντε γλώσσες (ιταλικά, ελληνικά, αγγλικά, γερμανικά και λατινικά) από έναν πολυπολιτισμικό θίασο ηθοποιών και χορευτών –στην Επίδαυρο μάλιστα θα δούμε τη Λυδία Κονιόρδου στη δεύτερη συνεργασία της με τον σκηνοθέτη-, προκειμένου να αναδειχθεί η διαχρονικότητα και η διαπολιτισμικότητα του μύθου του Οιδίποδα.

Σχετικά Θέματα