Eco-theatre: όταν το θέατρο είναι (και) οικολογικό

«Welcome to climateart!» μας λέει η σκηνοθέτις και θεατρολόγος Νάντια Φώσκολου, στέλνοντάς μας από τη Νέα Υόρκη ένα κείμενο για ένα ενδιαφέρον παράδειγμα υπεράσπισης δύο τομέων που σπάνια βλέπουμε εδώ να συνδυάζονται: τέχνη και επιστήμη και, ακόμη πιο συγκεκριμένα, θέατρο και κλιματική αλλαγή.

Eco-theatre: όταν το θέατρο είναι (και) οικολογικό

«Welcome to climateart!» μας λέει η σκηνοθέτις και θεατρολόγος Νάντια Φώσκολου, στέλνοντάς μας από τη Νέα Υόρκη ένα κείμενο για ένα ενδιαφέρον παράδειγμα υπεράσπισης δύο τομέων που σπάνια βλέπουμε εδώ να συνδυάζονται: τέχνη και επιστήμη και, ακόμη πιο συγκεκριμένα, θέατρο και κλιματική αλλαγή.

Eco-theatre: όταν το θέατρο είναι (και) οικολογικό - εικόνα 1

Το καλοκαίρι που μας πέρασε έγινα δεκτή σε ένα Εργαστήριο Συνεργασίας Σκηνής & Επιστήμης (Science & Stage Collaborative Fellowship) με θέμα την κλιματική αλλαγή, διοργανωμένο από τον θίασο Superhero Clubhouse με έδρα τη Νέα Υόρκη. Έξι επιλεγέντες υπότροφοι (τρεις εξειδικευμένοι σε περιβαλλοντικά θέματα επιστήμονες και τρεις θεατρικοί καλλιτέχνες) κάναμε από τον Σεπτέμβριο μέχρι και τον Δεκέμβριο σειρά workshops και τελικά πρόβες που κορυφώθηκαν με τη δημιουργία ενός νέου, πρωτότυπου έργου σε παράσταση για το κοινό στο θέατρο University Settlement στο Μανχάτταν της Νέας Υόρκης.

Προσωπικά θεωρούσα τους δύο κόσμους (θέατρο και περιβάλλον) παράλληλους, και προσπαθούσα πάντα έμμεσα να ενσωματώνω τις περιβαλλοντικές μου ανησυχίες σε θεμελιώδη ερωτήματα που τίθενται μέσα από γερά έργα -εκπαιδευμένη και από την καθηγήτριά μου στη σκηνοθεσία στο Πανεπιστήμιο Columbia της Νέας Υόρκης, Anne Bogart, που μας «μαστίγωνε» να ρωτάμε πάντα όταν κάνουμε μια παράσταση: «Γιατί αυτό το έργο τώρα;», και να κάνουμε την παράσταση μόνο αν είμαστε σίγουροι ότι τη θεωρούμε απαραίτητη για τη ζωή μας εδώ και τώρα. Όμως συχνά ένιωθα ότι οι δύο πτυχές της ταυτότητάς μου -η φιλόδοξη σκηνοθέτις και η περιβαλλοντικώς ανήσυχη κάτοικος του πλανήτη Γη- ήταν σχεδόν αλληλοσυγκρουόμενες. Για παράδειγμα, όταν μετά το τέλος μιας παράστασης αναζήτησα τρόπους να επαναχρησιμοποιηθούν τα σκηνικά αντικείμενα αντί να καταλήξουν στη χωματερή, η (εξαιρετικά ταλαντούχα και αγαπημένη συνεργάτις) σκηνογράφος, μου πέταξε ειρωνικά: «Νάντια, το θέατρο είναι αντι-οικολογικό, πάρ’το απόφαση!»

Eco-theatre: όταν το θέατρο είναι (και) οικολογικό - εικόνα 2

Υπέβαλα λοιπόν αίτηση για το Science & Stage Collaborative Fellowship γιατί ήθελα να συμφιλιώσω τον σκηνοθέτη με τον οικολόγο μέσα μου –και για να αποδείξω στη συνεργάτιδα ότι έχει άδικο, και ότι το θέατρο μπορεί να είναι ΚΑΙ «οικολογικό»! Το «οικο-θέατρο» (eco-theatre) είναι μια ολιστική προσέγγιση της θεατρικής δημιουργίας, κατά την οποία η θεματική, η διαδικασία και η παραγωγή θεάτρου αντιμετωπίζονται ως άρρηκτα δεμένες με τα σύνθετα περιβαλλοντικά ερωτήματα της εποχής μας. Το Superhero Clubhouse συγκεκριμένα δουλεύει με άξονα τα τρία ακόλουθα εργαλεία:

1. Αδύνατες Ερωτήσεις (ηθικά διλήμματα που δεν μπορούν να απαντηθούν εύκολα)

2. Επιβεβλημένους Περιορισμούς (οι περιορισμοί στις παραμέτρους του χώρου και του χρόνου στη θεατρική αφήγηση αντιμετωπίζονται ως πρόκληση παρόμοια με τη σχέση μας με τους παντός είδους πόρους)

3. Χειροπιαστή Ελπίδα (η δυνατότητα θετικής αλλαγής)

Tην πρώτη μέρα του Εργαστηρίου, μια περιβαλλοντολόγος του Πανεπιστημίου Columbia έδωσε διάλεξη όπου υποστήριξε ότι η κλιματική αλλαγή είναι υπαρκτή και ανθρωπογενής. Tι ποιο φυσικό από το να συναντηθεί με το θέατρο, την κατεξοχήν τέχνη που εστιάζει στις ανθρώπινες πράξεις και επιλογές; Eπιπλέον, η έννοια «αλλαγή» βρίσκεται στο DNA του θεάτρου. Ειδικά η τέχνη της σκηνοθεσίας δεν είναι παρά η παρακολούθηση των αλλαγών σε μια ιστορία –συνίσταται στο να εντοπίζεις και να αναδεικνύεις τι αλλάζει.

Eco-theatre: όταν το θέατρο είναι (και) οικολογικό - εικόνα 3

Στη διάρκεια των τεσσάρων μηνών του Εργαστηρίου ήρθαμε σε επαφή με έναν ολόκληρο κόσμο που δραστηριοποιείται καλλιτεχνικά (ή γενικότερα στον χώρο των γραμμάτων) στη Νέα Υόρκη με άξονα την κλιματική αλλαγή. Το #climateart περιλαμβάνει εικαστικούς, μουσικούς, χορευτές, σε εκδηλώσεις που εκτείνονται από συναυλίες στο Carnegie Hall μέχρι παραστάσεις και φεστιβάλ στο Πανεπιστήμιο New School, το Museum of the City of New York αλλά και το εναλλακτικό Lower East Side.

Πάνω απ’όλα όμως, οι πέντε συν-υπότροφοί μου κι εγώ ανταλλάξαμε γνώσεις και τεχνικές, παίξαμε μαζί, και φτιάξαμε μια πρωτότυπη παράσταση Επιτέλους, μια πρόβα όπου δεν νιώθεις γραφικός με το να διαθέτεις κάδους για ανακύκλωση και κομποστοποίηση, και όπου οι συνεργάτες σου (διακεκριμένοι επιστήμονες και ταλαντούχοι καλλιτέχνες) μοιράζονται τους ίδιους προβληματισμούς μ’εσένα, ανησυχούν για την κλιματική αλλαγή και θέλουν να κάνουν κάτι για αυτήν! Είχα τη χαρά να διδάξω workshop της μεθόδου υποκριτικής Viewpoints, όπου οι συμμετέχοντες δημιούργησαν πρωτότυπη χορογραφία, καθώς επίσης και να ηγηθώ άσκησης δραματολογίας/υποκριτικής, πάνω σε συνδυασμό επιστημονικών και δραματικών κειμένων. Αμέσως πριν, είχαμε παρακολουθήσει διάλεξη υποτρόφου με θέμα τον απειλούμενο κύκλο ζωής της θαλάσσιας χελώνας, και τόσο καλλιτέχνες όσο και επιστήμονες είχαμε κάνει ερωτήσεις σαν καλοί μαθητές, και είχαμε επιδοθεί σε σειρά θεατρικών ασκήσεων με αφετηρία τη διάλεξη.

Eco-theatre: όταν το θέατρο είναι (και) οικολογικό - εικόνα 4

Το συναρπαστικό ήταν ότι οι επιστήμονες συν-υπότροφοι ήταν όλοι υβρίδια (βγάζουν το ψωμί τους μεν ως ιδιοφυείς ερευνητές αλλά έχουν και δεύτερη, καλλιτεχνική ταυτότητα). Έτσι μου δόθηκε η ευκαιρία να δουλέψω π.χ. σκηνή καμπαρέ με θέμα τη λειψυδρία και ερμηνευτές μια γεωπόνο του αμερικανικού Υπουργείου Γεωργίας/μουσικό, μια διδάκτορα οικολογίας/χορεύτρια και έναν καθηγητή περιβαλλοντικής οικονομίας/θεατρικό συγγραφέα!

Νομίζω ότι κομβικό σημείο στην έξοδο της οικολογίας από το περιθώριο και τη γραφικότητα (ειδικά στα ελληνικά, το να αποκαλέσεις κάποιον «οικολόγο» είχε κάποια στιγμή καταντήσει σχεδόν υποτιμητικό) στάθηκε η είσοδος του όρου «κλιματική αλλαγή» στη ζωή μας: σαν να χτύπησε ένα καμπανάκι, και η κοινωνία (οι κοινωνίες, ανά τον κόσμο) άρχισαν να καταλαβαίνουν ότι πλέον μιλάμε για μια συγκεκριμένη κατάσταση, φαινόμενο, που μας αφορά όλους. Η κλιματική αλλαγή ακούγεται πιο απτή σε σύγκριση με τους γενικούς όρους «οικολογία» ή «περιβάλλον», που μοιάζουν πολύ αφηρημένοι.

Eco-theatre: όταν το θέατρο είναι (και) οικολογικό - εικόνα 5

Αντιστοίχως, το όλο εγχείρημα συνεργασίας σκηνής και επιστήμης γύρω από την κλιματική αλλαγή φωτίζει την πτυχή του θεάτρου ως εξωστρεφούς τέχνης -του θεάτρου σε ένα εντελώς άμεσο άνοιγμα προς τη ζωή μας και τα ερωτηματικά της, που ουδεμία σχέση έχει με την περιθωριακή ρετσινιά της «οικολογίας». Δεν είναι τυχαίο ότι ο άλλος όρος που διαρκώς επανερχόταν στη διάρκεια του Εργαστηρίου ήταν η «αλλαγή συμπεριφοράς»: αν δεχτούμε ότι η κλιματική αλλαγή είναι υπαρκτή και ανθρωπογενής, ο μόνος τρόπος να την αναστρέψουμε είναι να προβούμε σε αλλαγή συμπεριφοράς. Και ποια καλύτερη πλατφόρμα προσφέρεται για πειραματισμό (και προβληματισμό) γύρω από την έννοια της αλλαγής παρά από την τέχνη του θεάτρου; Ως σκηνοθέτις θεωρώ την όλη εμπειρία του Εργαστηρίου ανεκτίμητη καθώς, πέρα από το ότι μου προσέφερε ικανά επιχειρήματα για να αποδείξω ότι το θέατρο μπορεί να είναι και «οικολογικό», με έφερε επίσης σε δημιουργική συνεργασία με εξαιρετικά κατηρτισμένα άτομα, και διεύρυνε απίστευτα τον ορίζοντα των θεατρικών μου υλικών.

Who is who Η Νάντια Φώσκολου εργάζεται ως σκηνοθέτις του θεάτρου στην Αθήνα και στη Νέα Υόρκη. Αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο Columbia της Νέας Υόρκης (Master of Fine Arts στη Σκηνοθεσία Θεάτρου), με υποτροφία του Κληροδοτήματος Μινωτή (Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης) και του Ιδρύματος Fulbright. Είναι επίσης αριστούχος απόφοιτος του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών, κάτοχος Μεταπτυχιακού Τίτλου (ΜΑ) Θεατρολογίας του Πανεπιστημίου της Σορβόννης - Paris III, και απόφοιτος της Δραματικής Σχολής ‘Florent’ (Παρίσι). Σκηνοθεσίες (επιλεκτικά) Στην Αθήνα: Ελευθερία στη Βρέμη του Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ (Θέατρο Μεταξουργείο), Ρωμαίος και Ιουλιέττα του Σαίξπηρ (Θέατρο Θησείον), Πώς ο Προυστ μπορεί να αλλάξει τη ζωή σου του Αλαίν Ντε Μποττόν (Άδειος Χώρος – Πειραματική Σκηνή Εθνικού Θεάτρου) κ.ά. Στη Νέα Υόρκη: Hôtel Méditerranée, διασκευή από έργο του κορυφαίου σύγχρονου Αμερικανού συγγραφέα Charles Mee, σε συνδυασμό με το ντοκιμαντέρ Γιάννης Μόραλης του Στέλιου Χαραλαμπόπουλου (Between the Seas Festival), Ψύλλοι στ’ Αυτιά του Φεντώ, σε δική της μετάφραση από τα γαλλικά στα αγγλικά (Columbia Stages), Opus D’Amour της Anna Forsythe (Baryshnikov Arts Center) κ.ά. Την άνοιξη του 2017 πρόκειται να παρουσιάσει σε περιοδεία στην Ελλάδα το Παραλήπτης Άγνωστος της Κάθριν Κρέσμαν Τέιλορ, έργο το οποίο μετέφρασε και σκηνοθέτησε στο Κέντρο Ελέγχου Τηλεοράσεων το 2014 και το οποίο παίχτηκε επί τρεις σαιζόν (ψηφίστηκε ως Καλύτερη Short-Term Παράσταση του 2015 από το all4fun.gr). Στη Νέα Υόρκη δουλεύει πάνω σε ένα νέο πρότζεκτ γύρω από τη ζωή και το έργο του Σεργκέι Ντιάγκιλεφ (ιδρυτή των Ballets Russes) με τον μόνιμο συνεργάτη της, τον ανερχόμενο θεατρικό συγγραφέα Nathan Wright, το έργο του οποίου Peninsula σκηνοθέτησε στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Fringe της Νέας Υόρκης. Η παράσταση τιμήθηκε με το Βραβείο Παράστασης Συνόλου (Outstanding Ensemble) και επελέγη για τα Fringe Encores.

Photo credits για τις εικόνες από την τελική παράσταση του Εεργαστηρίου: Stuart Pearl

Διαβάστε ακόμα

Τελευταία άρθρα Θέατρο

"Axis Mundi - Το τελευταίο δέντρο": Το πρώτο οικολογικό μήνυμα στην ιστορία της ανθρωπότητας

Μία περφόρμανς για τις ολέθριες συνέπειες της ανθρώπινης αλαζονείας και της από-ιεροποίησης της φύσης.

ΓΡΑΦΕΙ: ATHINORAMA TEAM
03/02/2023

O Γιάννης Χουβαρδάς λύνει την "Παρεξήγηση"

Την "Παρεξήγηση" σκηνοθετεί ο Γιάννης Χουβαρδάς στη σκηνή του Θεάτρου Τέχνης και, υπό τους ήχους της μουσικής που ερμηνεύει ζωντανά επί σκηνής ο Blaine L. Reininger, δίνει στην απίθανη ιστορία του Αλμπέρ Καμί μια μυστηριώδη, σχεδόν μεταφυσική χροιά. Η Μαριάννα Κάλμπαρη μετέφρασε το έργο και πρωταγωνιστεί πλαισιωμένη από ένα πολλά υποσχόμενο καστ.

"O Υπέροχος Γκάτσμπι" συνεχίζεται μέχρι τον Μάρτιο

Η θεατρική διασκευή του μυθιστορήματος-σταθμού για την αμερικανική λογοτεχνία παίρνει παράταση στη σκηνή του Αγγέλων Βήμα.

Ενέργειες για τη διάσωση της ιστορικής συλλογής του Θεάτρου Τέχνης Καρόλου Κουν

H Υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού Λίνα Μενδώνη και η Καλλιτεχνική Διευθύντρια του Θεάτρου Tέχνης Καρόλου Κουν Μαριάννα Κάλμπαρη υπέγραψαν Μνημόνιο Συνεργασίας προκειμένου να προχωρήσουν οι σχετικές δράσεις.

Πρόσκληση για την Πολιτιστική Επιχορήγηση δράσεων σύγχρονου πολιτισμού από το ΥΠΠΟΑ

Οι δράσεις θα πραγματοποιηθούν εντός του 2023, στο πλαίσιο της στήριξης και ανάδειξης εκδηλώσεων πολιτιστικών φορέων.

"Έκτο πάτωμα": Μιούζικαλ-θρύλος ελληνικής κοπής

Με τη μουσική του Σταμάτη Κραουνάκη, τους στίχους της Λίνας Νικολακοπούλου και τους χαρακτήρες του Αλφρέντ Ζερί που μετέγραψε στην ελληνική πραγματικότητα ο Γιώργος Βάλαρης, αυξάνεται η προσμονή για την πρεμιέρα του θρυλικό έργου "Το έκτο πάτωμα" στο Ακροπόλ.

Ο "Συνεργός" του Γιώργου Χριστοδούλου συνεχίζεται με τον ίδιο σε πρωταγωνιστικό ρόλο

Με μια αλλαγή στην υποκριτική ομάδα συνεχίζεται η παράσταση σε κείμενο και σκηνοθεσία του γνωστού ηθοποιού, με τον ίδιο να αντικαθιστά τον Γιώργο Τριανταφυλλίδη στη σκηνή του θεάτρου Επί Κολωνώ.