Άτυπα ήταν ανέκαθεν το σημείο αναφοράς της Αθήνας. Αν γυρνάς στους δρόμους του κέντρου, είναι αδύνατο να μην την συναντήσεις. Η πλατεία (κατ’ ευφημισμόν βέβαια μετά από τις τελευταίες αναδομήσεις) Ομονοίας έζησε εποχές κοσμοπολίτικης αίγλης και εμπορικού ντελίριου, όταν άπειρα λογής-λογής μαγαζάκια σήκωναν καθημερινά τα ρολά τους στα στενά της. Ανάμεσά τους, μπλεγμένες μυρωδιές από τα αμέτρητα μαγεριά, τυροπωλεία, γαλακτοκομεία, μπαχαράδικα, (και πόσα άλλα μαγαζιά) της τοπικής «πιάτσας», τάιζαν τους εργαζόμενους και έβαζαν σε πειρασμό τους περαστικούς που βημάτιζαν βιαστικά.
«Τι τα θες, νεαρέ μου, σαν το παλιό καλό φαγητό της Αθήνας δεν έχει».
Η φράση που συντρόφευε για χρόνια την παιδική μου ηλικία σε όσες συζητήσεις περί αθηναϊκής γαστρονομίας ξεκινούσα με ηλικιωμένους, ήρθε ξανά σαν ένα νοσταλγικό ντεζαβού στα αυτιά μου από έναν καθισμένο ογδοντάχρονο (ίσως και να τον αδικώ) στην Θεμιστοκλέους. Έτσι, βάλθηκα να βρω τα παλαιότερα (και πιο γευστικά) μαγαζιά της ιστορικής πλατείας, που μέχρι σήμερα κρατούν παράδοση στα ράφια τους και φέρνουν συνταγές χρόνων.
«Έρχονται πελάτες που έλειπαν από την Αθήνα για πολλά χρόνια και μας λένε ότι το μοναδικό που έχει παραμείνει αναλλοίωτο στον χρόνο είναι αυτό το γαλακτοπωλείο.»
#1 Γαλακτοπωλείο «Στάνη»
Όταν ο Νικόλαος Καραγεώργου αποφάσισε στις αρχές του ’30 να ανοίξει το γαλακτοπωλείο του στην Αθήνα, ήταν μονάχα ένα ανάμεσα στα εκατοντάδες μαγαζιά της πόλης που εμπορεύονταν καλούδια δικής τους παραγωγής, με βάση το γάλα. Σήμερα, παραμένοντας πιστός στην ιδέα του κατάφερε το μαγαζί του να αποτελεί ένα από τα ελάχιστα γαλακτοπωλεία στην πόλη που κράτησαν την παραδοσιακή τους ταυτότητα και δεν «εκσυγχρονίστηκαν» σε ζαχαροπλαστεία.
Στα χέρια πλέον του εγγονού Θανάση Καραγεώργου, η «Στάνη» συνεχίζει να προμηθεύεται την βασική της ύλη από τον αρχικό της μικροπαραγωγό στην ορεινή Κορινθία και να κρατά την ίδια ποιοτική αυστηρότητα στις συνταγές της, που την ανέδειξαν σε διαχρονικό σημείο γευστικής αναφοράς. Το βραβευμένο και με χρυσό μετάλλιο παραδοσιακό γιαούρτι (από την Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης) φιγουράρει πρώτο στις ρετρό βιτρίνες των γαλακτοκομικών του προϊόντων, συμπληρώνοντας έναν στιλάτα ρουστίκ κατάλογο που φτάνει μέχρι γλυκά ταψιού, κλασικές πάστες και φρεσκοτηγανισμένους λουκουμάδες.
Μαρίκας Κοτοπούλη 10, 2105233637
#2 Μπαχάρ
Γλυκύτατοι παππούληδες που περιμένουν να εξοπλιστούν με ματζούνια για τα τσαγερά τους, new age μάγειρες που ψάχνονται να πειραματιστούν με πρωτότυπες αλχημείες γεύσης, μαζί με παραδοσιακές νοικοκυρές που ζητούν μία ιδιαίτερη πινελιά στα πιάτα τους, στήνουν καθημερινά ουρά στην οδό της Ευριπίδου, μπροστά σε ένα από τα παλαιότερα μπαχαράδικα στη Κεντρική Αγορά της Αθήνας.
Με καταγωγή από την Σαντορίνη, ο Αντώνης Μανωλέσσος ακολούθησε το πάθος του για τις ξεχωριστές γεύσεις και έστησε το μαγαζί του δίπλα από την Βαρβάκειο Αγορά το 1940, που μέχρι σήμερα συνεχίζει να εμπλουτίζει διαρκώς ο γιος του Ματθαίος. «Ακάκιε, μην ξεχάσεις να περάσεις απ’ το Μπαχάρ», όπως γράφει και η τσίγκινη πινακίδα στον τοίχο του παραδοσιακά όμορφου μαγαζιού. Στα ξύλινα κουτιά, τα τσουβαλάκια και τα γυάλινα βάζα του βρίσκεις περισσότερα από 2.500 διαφορετικά προϊόντα όλου του κόσμου, από μπαχαρικά, βότανα και ορυκτά αλάτια μέχρι αφυδατωμένα λαχανικά, μανιτάρια, σπάνιες ρίζες και ιδιαίτερα αλεύρια.
Ευριπίδου, 31, 2103217225
#3 Δίπορτο
Αν είσαι βιαστικός σίγουρα δεν θα το παρατηρήσεις, μιας και ταμπέλα δεν υπάρχει• πρέπει να σταθείς λίγο στην γωνία Σωκράτους και Πλατείας Θεάτρου, να στρέψεις το βλέμμα σου προς τα κάτω – στην δίφυλλη σκουρόχρωμη πόρτα – και να κατηφορίσεις τα απότομα σκαλιά, για το υπόγειο κουτούκι που μοιάζει σαν καρέ από την εποχή του Μεσοπολέμου.
Είναι ίσως το παλαιότερο οινομαγειρείο στην Αθήνα, που η ιστορία του χάνεται στις αρχές του 20ού αιώνα και πεισματικά αντιστέκεται στο διάβα των καιρών. Ο Δημήτρης Κολολιός (ή πιο απλά κυρ-Μήτσος) συνεχίζει να το λειτουργεί από το ’50 μέχρι σήμερα, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο: γεμίζει κατρούτσα ρετσίνας από τα ξύλινα βαρέλια του μαγαζιού, μαγειρεύει κάθε μέρα λίγα πλην καλοφτιαγμένα «μαμαδίστικα» φαγητά (ρεβίθια, φασολάδα, φάβα, ψητά ψάρια κ.ο.κ.) και σερβίρει στα ξύλινα τραπέζια με τις λαδόκολλες. «Μες στην υπόγεια την ταβέρνα» όπως έγραφε ο Βάρναλης (και φημολογείται ότι μιλά για το ιστορικό «Δίπορτο») ετοιμάσου να ακούσεις ακορντεόν, να συζητήσεις μαζί με άγνωστους και να βρεις την ομορφιά που κρύβεται στο απλό.
Σωκράτους & Πλατείας Θεάτρου, 2103211463
«Έχουμε πελάτη 92 χρονών, που την εποχή του ’50 δούλευε σε τοπικό ποτοπωλείο και μας επισκεπτόταν συχνά. Πλέον, μετά από όλα αυτά τα χρόνια, γνωρίζει όλη την εξέλιξη του μαγαζιού καθώς και τις τρεις γενιές που το έχουν λειτουργήσει.»
#4 Μιράν
Την περίοδο του Μεσοπολέμου, οι Αθηναίοι μερακλήδες στριμώχνονταν καθημερινά σε ένα μαγαζί μόλις 3 τετραγωνικών μέτρων για να γευτούν αυθεντικό παστουρμά και σουτζούκι, έτσι όπως μόνο ο Μιράν Κουνλιάν – Καππαδόκης στην καταγωγή και πρόσφυγας μετά την Καταστροφή της Σμύρνης– ήξερε να παρασκευάζει στο ιστορικό του νετλικατέσεν στην Ευριπίδου, από το 1922.
Τα πολυταξιδεμένα μυστικά γεύσης του παππού έχουν περάσει –μετά από σχεδόν έναν αιώνα– στην τρίτη γενιά της οικογενείας, τους εγγονούς Μιράν και Κρικόρ, στο ίδιο πάντα σημείο της αθηναϊκής αγοράς που πλέον (ανακαινισμένο και πολύ μεγαλύτερο) έχει εξελιχθεί σε ένα εκμοντερνισμένο παστουρματζίδικο στιλάτης κοπής… Δεκάδες ντόπια και εισαγόμενα αλλαντικά να κρέμονται από το ταβάνι, γκαζόν και αρωματικά βότανα στον εξωτερικό κάθετο κήπο της πρόσοψης να αναβλύζουν μυρωδιές και πρόσχαροι εργαζόμενοι μπροστά από τις περιμετρικές βιτρίνες –έτοιμοι να κατευθύνουν τους γευστικούς σου ουρανίσκους. Πάρε μία θέση στα ξύλινα τραπεζάκια στο πίσω μέρος του μαγαζιού και γεύσου επί τόπου μερικά από τα πρωτοποριακά προϊόντα του «Μιράν», όπως τον παστουρμά καμήλας, το χειροποίητο σουτζούκι πέταλο και τον νεοφερμένο θαλάσσιο παστουρμά κόκκινου τόνου.
Ευριπίδου 45, 2103217187
#5 Αθηναϊκόν
«Οι Λευτεριστές ήταν ένας σύλλογος που δεν ήταν σύλλογος, ήταν μια παρέα που μαζευόταν κάθε Σάββατο μεσημέρι στο Αθηναϊκόν, πρώτα στη Σανταρόζα και μετά στη Θεμιστοκλέους, έτρωγε, έπινε και γελούσε» λέει ένα χειρόγραφο του Λευτέρη Παπαδόπουλου, που ακόμα κοσμεί τους τοίχους του ιστορικού ιντελεκτουέλ ουζερί στην Θεμιστοκλέους-ιδρυθέν το 1932.
Μαζί με την μετεγκατάσταση των δικαστηρίων από την πλατεία Ομονοίας, το «Αθηναϊκόν» άλλαξε στενό στην περιοχή το 1985 –στα χέρια ήδη των άλλοτε εργαζόμενων του μαγαζιού Αργύρη Πορφυρίου και Κωνσταντίνου Παπαδόπουλου– αλλά κράτησε μία φινετσάτη διακόσμηση με εσάνς παραδοσιακού: ρετρό ξεθωριασμένη ταμπέλα σαν σήμα κατατεθέν, μαρμάρινα τραπέζια σε ένα ψηλοτάβανο νεοκλασικό και όμορφη, προσεγμένη διακόσμηση. Μέχρι σήμερα, οι θαμώνες που είχε κερδίσει το μαγαζί από την «πιάτσα» των νομικών συνεχίζουν να γεμίζουν τα τραπέζια του από το πρωί, να γεύονται την μεσογειακή του μεζεδο-παράδοση, με μεγάλη γκάμα θαλασσινών και κρεατικών και συχνά πυκνά να ξαναδοκιμάζουν την γνωστή σπεσιαλιτέ-κροκέτες με καραβίδες και γαρίδες.
Θεμιστοκλέους 2, 2103838485/ 2103835905
#6 Λευτέρης
Σίγουρα, το να κρατάς ένα μικρούτσικο κεμπαπτζίδικο στο κέντρο της πόλης μόνο με την παραδοσιακή συνταγή του τυλιχτού, όταν οι πρόσφατες σουβλακερί κοιτάν να φουσκώνουν διαρκώς τα μενού τους, θέλει τέχνη και μεράκι. Εδώ έρχεται ο, ο «Λευτέρης, ο Πολίτης» (όπως γράφει και η ταμπέλα), που από το 1951 συνεχίζει να δίνει όλα κι όλα δύο πράγματα στο μαγαζί του: μοσχαρίσιο κιμά μπιφτέκι –ψημένο σε βέργες πάνω σε μαντέμι– και καυτερό σουτζούκι (τον χειμώνα), πάντα πάνω σε μια μαλακωμένη από τα ζουμιά του ψησίματος πίτα και μόνα συνοδευτικά λίγο ντομάτα και κρεμμύδι.
Από τον παππού κυρ-Σταύρο το μαγαζί έχει περάσει πλέον στον εγγονό Τάσο, που μαζί με τον πατέρα Λευτέρη (απ’ όπου και η επωνυμία) συνεχίζουν την παράδοση των ορίτζιναλ τυλιχτών, πάνω στο χασαπόχαρτο και τις λαδόκολλες. Και όχι άδικα. Καθημερινά από το πρωί, λογής-λογής άνθρωποι διαφορετικής κοπής, από παλιούς αστυνομικούς που ξέρουν τα πιο χωμένα στριτφουντάδικα της πόλης, κυριλάτους υπάλληλους γραφείου της πιάτσας μέχρι πρόσχαρους μετανάστες εργάτες και πλανόδιους, πιάνουν σειρά μπροστά από τους ψήστες και κάθονται στα καντινίστικα σταντ μπροστά στην Σατωμβριάνδου, για το καυτερό σνακ-κοινό μυστικό των «ντόπιων».
Σατωβριάνδου 20, 2105225676
