Ήμουν εκεί

Οι εντυπωσιακές «Μεταμορφώσεις» του KYKLOS – «Μεγάλοι εξόριστοι» από ΕΣΣΜ

Από -

Δύο από τα συνεπέστερα και σοβαρότερα σύνολα της χώρας έδωσαν τον περασμένο μήνα στην «Αίθουσα Δημ. Μητρόπουλος» του Μεγάρου Μουσικής, και στο πλαίσιο του κύκλου του «Σύγχρονη μουσική δημιουργία», θαυμάσια προγράμματα εστιασμένα στον 20ό αιώνα.

 Ο Αντώνης Σουσάμογλου ερμηνεύει το «Κοντσέρτο για βιολί» του Μπεργκ (εκδοχή Σαίνμπεργκ/διασκευή Τάρκμαν), συνοδευόμενος από το «KYKLOS ENSENBLE» υπό τον Αρτέμ Αμπάσεφ («Αίθουσα Δημ. Μητρόπουλος» Μεγάρου Μουσικής, 23/5)
Ο Αντώνης Σουσάμογλου ερμηνεύει το «Κοντσέρτο για βιολί» του Μπεργκ (εκδοχή Σαίνμπεργκ/διασκευή Τάρκμαν), συνοδευόμενος από το «KYKLOS ENSENBLE» υπό τον Αρτέμ Αμπάσεφ («Αίθουσα Δημ. Μητρόπουλος» Μεγάρου Μουσικής, 23/5)

Στις 23/5 το «KYKLOS ENSEMBLE» γιόρτασε τα 2 χρόνια λειτουργίας του με μία ακόμη εξαιρετική -σε σύλληψη και εκτέλεση- συναυλία, που απέδειξε την εκλεκτή θέση του συνόλου στα εγχώρια μουσικά πράγματα. Το υπό τον τίτλο «Μεταμορφώσεις» πρόγραμμα αποτέλεσε ένα ταξίδι στη διαχρονική μουσική δημιουργία με οδηγό το ηχοχρωματικό φάσμα.

Το βιολί πρωταγωνίστησε στην αρχική ενότητα της βραδιάς, που περιστράφηκε γύρω από τη μεταγραφή, τη διασκευή ή την ανασύνθεση ως διαδικασίες «μεταμόρφωσης». Αρχικά ο Σίμος Παπάνας ερμήνευσε, με πολυφωνική καθαρότητα και δεξιοτεχνική ασφάλεια παρά κάποια μικρά ορθοτονικά ολισθήματα, το Πρελούδιο από την «3η Παρτίτα για σόλο βιολί» του Γ.Σ. Μπαχ σε διασκευή του Δημήτρη Μητρόπουλου για βιολί και πιάνο (1923). Η διασκευή άμβλυνε κάπως την στοχαστικότητα του πρωτοτύπου, ενώ και η συμπόρευση του σολίστ με τον πιανίστα Γιώργο-Εμμανουήλ Λαζαρίδη δεν κινήθηκε εκφραστικά στο ίδιο μήκος κύματος.

Ακόμη μεγαλύτερο προβληματισμό προξένησε η διασκευή του Αντρέας Τάρκμαν στο υπέροχο «Κοντσέρτο για βιολί» του Μπεργκ, που δόθηκε στην εκδοχή του Σαίνμπεργκ. Η εξωστρεφής διασκευή για σύνολο δωματίου (αποτελούμενο από κουαρτέτο ξυλίνων, τροµπέτα, κρουστά, 2 πιάνα, κουαρτέτο εγχόρδων και κοντραµπάσο), που διηύθυνε καλά από το πιάνο ο Αρτέμ Αμπάσεφ, αλλοίωσε τη νυχτερινή ατμόσφαιρα της πρωτότυπης ενορχήστρωσης με τη δεδομένη πρωτοκαθεδρία του βιολιού σε αυτήν. Ο Αντώνης Σουσάμογλου, εγνωσμένου κύρους ερμηνευτής του συγκεκριμένου έργου, επέδειξε ξανά υψηλή αντίληψη ύφους και αισθητικής της γραφής. Ανεπίληπτη ορθοτονία και αέναη μεταβολή ποιοτήτων και δυναμικών του ήχου του βιολιού, εύπλαστη φραστική με εκλεπτύνσεις και βάθος λεπτομέρειας, συναισθηματική νηφαλιότητα συνέβαλαν στην ανάδειξη της εναλλαγής διαθέσεων και κλιμάτων της εξαίσιας παρτιτούρας.

Η δεύτερη ενότητα άρχισε, στην ίδια οπτική, με το κεφάτο «Ragtime» του Στραβίνσκυ για 11μελές σύνολο. Η σύντομη αυτή «σπουδή στην τζαζ» αποδόθηκε και με τη ρυθμική ακρίβεια και με τον αναγκαίο συντονισμό και -κυρίως- με αίσθηση του σουίνγκ. Ωραιότατη φολκλορική πινελιά προσέθεσε το έξοχο τσίμπελ της Αγγελίνας Τκάτσεβα.

Στις υπόλοιπες συνθέσεις της ενότητας, την έμπνευση της «μεταμόρφωσης» αποτέλεσαν η αρχαία ποίηση και φιλοσοφία. Οι «6 μεταμορφώσεις σύμφωνα με τον Οβίδιο για σόλο όμποε» του Μπρίττεν αποτέλεσαν ευκαιρία ν’απολαύσει κανείς το εκφραστικό εύρος (σε αποχρώσεις, δυναμικές και αφήγηση) του όμποε, πολλώ δε μάλλον όταν ο φωτεινός, πτητικός ήχος του σολίστ Μάριου Αργυρού συνοδεύθηκε από παίξιμο αβίαστου φραζαρίσματος και άφθαστης μουσικότητας.

Στο «Παλίμψηστο» του Ξενάκη (για κουϊντέτο εγχόρδων, αγγλικό κόρνο, κλαρινέτο μπάσο, φαγκότο, κρουστά και πιάνο), ο Γενικός Διευθυντής του συνόλου Δημήτρης Δεσύλλας διασφάλισε αριστοτεχνικά, διευθύνοντας από τα κρουστά, την κομβική για την αέναη κυκλική κίνηση της μουσικής ανάδειξη του ρυθμικού στοιχείου. Την μεγάλης πρωτοτυπίας και διαφάνειας ενορχήστρωση χρωμάτισαν έντονα οι παρεμβάσεις από το πιάνο του Ερμή Θεοδωράκη, διακεκριμένου ερμηνευτή του πιανιστικού corpus του μεγάλου Έλληνα συνθέτη της διασποράς.

 Μετά το πέρας της συναυλίας με θέμα «Μεταμορφώσεις» («Αίθουσα Δημ. Μητρόπουλος» Μεγάρου Μουσικής, 23/5) όλοι οι μουσικοί του «KYKLOS ENSEMBLE» δέχονται τις επευφημίες του κοινού
Μετά το πέρας της συναυλίας με θέμα «Μεταμορφώσεις» («Αίθουσα Δημ. Μητρόπουλος» Μεγάρου Μουσικής, 23/5) όλοι οι μουσικοί του «KYKLOS ENSEMBLE» δέχονται τις επευφημίες του κοινού

Η αναδιατύπωση συγκεκριμένων παραδοσιακών μουσικών θεμάτων οριοθέτησε την έννοια της «μεταμόρφωσης» στο πρώτο έργο της τρίτης ενότητας της συναυλίας. Στο εξαίσιο «Point of no return» για κουαρτέτο εγχόρδων του Γιώργου Κουμεντάκη, πηγή έμπνευσης αποτέλεσαν δύο σμυρνέϊκα τραγούδια. Νοσταλγικό, ευφάνταστο και εξαιρετικά καλογραμμένο, το συγκεκριμένο έργο αποτελεί μία από τις ουσιαστικότερες και εντελέστερες απόπειρες του συνθέτη να διαμορφώσει προσωπικό μουσικό ιδίωμα αξιοποιώντας -μακράν του φολκλόρ- παραδοσιακά ακούσματα. Υπερθετική ερμηνεία των Παπάνα και Σουσάμογλου (α’ και β’ βιολί), Μπόγκοραντ (βιόλα) και Λύκου (βιολοντσέλο). Σουσάμογλου και Μπόγκοραντ διακρίθηκαν εξίσου ...σε μπαγλαμά και ακορντεόν αντίστοιχα, ενσταλάζοντας αρώματα άλλων κόσμων!

Η σχεδόν μαραθώνια διάρκεια της συναυλίας -και μάλιστα παραμονή εργάσιμης ημέρας- δεν επέτρεψε την παρακολούθηση του τελευταίου έργου της βραδιάς, της Φούγκας (ricercata) για 6 φωνές από τη «Μουσική Προσφορά» του Γ.Σ. Μπαχ στη -μάλλον αμφιλεγόμενη- διασκευή του Βέμπερν για φλάουτο, όμποε, αγγλικό κόρνο, κλαρινέτο, κλαρινέτο μπάσο, κόρνο, τρομπέτα, τρομπόνι, κρουστά, άρπα και κουαρτέτο εγχόρδων. Καλό θα ήταν, εξάλλου, να επανεξετασθεί η προτίμηση του συνόλου για απόλυτο σκότος μεταξύ των διαφόρων συνθέσεων…

 Κολλάζ φωτογραφιών των «εξόριστων συνθετών» που τίμησε το Ελληνικό Συγκρότημα Σύγχρονης Μουσικής («Αίθουσα Δημ. Μητρόπουλος» Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, 12/5): πάνω (και από αριστερά προς τα δεξιά) διακρίνονται οι Βάϊλ και Ντέσσαου, κάτω οι Άϊζλερ και Κρ(ζ)ένεκ και δεξιά ο Χίντεμιτ
Κολλάζ φωτογραφιών των «εξόριστων συνθετών» που τίμησε το Ελληνικό Συγκρότημα Σύγχρονης Μουσικής («Αίθουσα Δημ. Μητρόπουλος» Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, 12/5): πάνω (και από αριστερά προς τα δεξιά) διακρίνονται οι Βάϊλ και Ντέσσαου, κάτω οι Άϊζλερ και Κρ(ζ)ένεκ και δεξιά ο Χίντεμιτ

Λίγες εβδομάδες νωρίτερα (12/5), το Ελληνικό Συγκρότημα Σύγχρονης Μουσικής, υπό τη διεύθυνση του ιδρυτή του Θόδωρου Αντωνίου, έδωσε μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συναυλία, αρθρωμένη γύρω από έργα των «μεγάλων εξορίστων» του Γ’ Ράϊχ. Πέρα από την εβραϊκή καταγωγή των περισσοτέρων συνθετών, ήταν η συμμετοχή τους στη -χαρακτηρισμένη από τους ναζί ως «εκφυλισμένη τέχνη»- μουσική πρωτοπορία της εποχής του μεσοπολέμου, που ουσιαστικά επέβαλε τη σωτήρια φυγή τους στην Αμερική.

Η διδακτικού χαρακτήρα συναυλία περιελάμβανε έργα μουσικής δωματίου και φωνητικά έργα. Οι ερμηνείες των πρώτων σίγουρα ικανοποίησαν περισσότερο. Τον απαιτητικό «Εβραϊκό χορό» του Ντέσσαου, μία μουσική ανάμνηση των καταβολών του συνθέτη, ερμήνευσε με στιβαρό ήχο, ρωμαλέα φραστική και αμείωτη ένταση η βιολίστρια Στέλλα Τσάνη, συνοδευόμενη στο πιάνο από την Βίκυ Στυλιανού. Και το επόμενο έργο γράφηκε στην Αμερική από τον Άϊζλερ, άλλον ένα συνθέτη, ο οποίος εγκαταστάθηκε μεταπολεμικά -όπως και ο Ντέσσαου- στην πάλαι ποτέ Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας.

Το σύντομο «Νονέτο αρ. 1» για ενόργανο σύνολο (έγχορδα, ξύλινα και χάλκινα πνευστά) συνδύασε επιτυχημένα τις επιρροές από το στυλ του Σαίνμπεργκ με την αφηγηματική ρευστότητα της κινηματογραφικής μουσικής. Την αναμφίβολα κορυφαία στιγμή της βραδιάς χάρισε ο τρομπονίστας Ανδρέας-Ρολάνδος Θεοδώρου, αποδίδοντας με συναρπαστική δεξιοτεχνία τα «5 κομμάτια για τρομπόνι και πιάνο» του Αυστριακού Κρ(ζ)ένεκ. Το μοναδικό έργο του προγράμματος που δημιουργήθηκε μετά τον πόλεμο αποτέλεσε πραγματική -ενίοτε εξεζητημένη- άσκηση πάνω στα ηχοχρώματα και τις τεχνικές του οργάνου, το οποίο ουκ ολίγες φορές …διαλύθηκε στα εξ ων συνετέθη! Σε απόλυτη εγρήγορση η συνοδεία της Στυλιανού, η οποία εκλήθη να παίξει ακόμη και «μέσα» στο πιάνο…

Η φωνή είχε την τιμητική της στην έναρξη και το κλείσιμο του προγράμματος. Αρχικά, η υψίφωνος (πλέον;) Άρτεμις Μπόγρη ερμήνευσε μια σειρά από «Άγνωστα τραγούδια» του Βάϊλ. Παρά τη μουσικότητα και την προσπάθεια για προσεγμένη εκφορά των ποιητικών στίχων (σε τρεις γλώσσες), οι ερμηνείες έπασχαν από μια κάποια οπερατική υπερβολή και ανεπαρκή νοηματοδότηση του αδόμενου λόγου, ενώ και η αδρή πιανιστική συνοδεία της Στυλιανού ελάχιστα βοήθησε. Η εκφραστικότητα των -συχνά εξπρεσιονιστικών- τραγουδιών αυτών μεταδίδεται πρωτίστως μέσα από σωστά ζυγιασμένες δόσεις θεατρικότητας, κάτι ουδόλως απλό...

Το φινάλε κάλυψε η μόλις 12λεπτη όπερα «Εμπρός και πίσω» του Χίντεμιτ, που είχε παρουσιασθεί σκηνικά προ 5ετίας στη Λυρική. Στην τωρινή παρουσίαση εκτιμήθηκαν τόσο η ακριβέστερη απόδοση της ενορχήστρωσης όσο και η μουσικοδραματικά ισορροπημένη διανομή (Μπόγρη, Κεχρής, Μανιάτης, Τριάντης, Κυριαζής).


Credit 1ης & 2ης φωτογραφίας: Χάρης Ακριβιάδης

Δώσε το σχόλιο σου

* Όνομα   * e-mail    
Σχόλιο

Έχω διαβάσει και αποδέχομαι τις οδηγίες και τους όρους χρήσης  
Επιθυμώ να λάβω ενημέρωση με email σε περίπτωση απάντησης