Μια ακόμη ευκαιρία για την αινιγματική "Λιονέλλα" του Σαμάρα

Η συναυλιακή παρουσίαση της όπερας "Λιονέλλα" του Σαμάρα αποτέλεσε ένα από τα μείζονα καλλιτεχνικά γεγονότα της τρέχουσας περιόδου, που οδεύει σιγά-σιγά προς το τέλος της.

Lionella

Η συναυλιακή παρουσίαση της όπερας "Λιονέλλα" του Σαμάρα τις προάλλες (6/5) στο "Ολύμπια" Δημοτικό Μουσικό Θέατρο της Αθήνας αποτέλεσε ένα από τα μείζονα καλλιτεχνικά γεγονότα της τρέχουσας περιόδου, που οδεύει σιγά-σιγά προς το τέλος της.

Για την εγχώρια μουσικολογική κοινότητα η ταραχώδης ζωή του αινιγματικού αυτού έργου του κοσμοπολίτη συνθέτη παραμένει ένα μυστήριο. Πέραν του μοναδικού (!) σκηνικού του ανεβάσματος κατά την παγκόσμια πρεμιέρα στη Σκάλα του Μιλάνου στις 4 Απριλίου 1891, που έτυχε δριμύτατων αποδοκιμασιών του κοινού και αρνητικών κριτικών, φαίνεται ότι ο Σαμάρας δεν έφερε το οποιοδήποτε μουσικό υλικό του όταν μετεγκαταστάθηκε στην Ελλάδα το 1911. Είναι επίσης γνωστό ότι η ενορχήστρωση, όπως και αυτές άλλων λυρικών του έργων ("Φλόρα Μιράμπιλις", "Μετζέ", "Δαμασμένη Μαινάς") χάθηκε -μεταξύ άλλων πολυάριθμων και πολύτιμων μουσικών χειρόγραφων και ντοκουμέντων- κατόπιν της καταστροφής από συμμαχικούς βομβαρδισμούς το 1943 του μιλανέζικου εκδοτικού οίκου Σοντζόνιο. Η ιστορική μουσικολογική έρευνα επέτρεψε έκτοτε τον εντοπισμό κάποιων σπαραγμάτων ή ακόμη και των σπαρτίτων (των αναγωγών δηλ. για φωνές και πιάνο) πολλών από αυτές τις όπερες.

Πρωτεύοντα ρόλο στην προσπάθεια ανεύρεσης της παρτιτούρας της "Λιονέλλας" διαδραμάτισε ο αρχιμουσικός Βύρων Φιδετζής, ακάματος ιεραπόστολος της ελληνικής λόγιας μουσικής. Αυτός ανακάλυψε το 1979 στο Ωδείο Αθηνών αυθεντικό, χειρόγραφο υλικό μιας "Ουγγρικής Ραψωδίας" (που απεδείχθη τελικά ότι ήταν ένα χορευτικό ορχηστρικό κομμάτι από τη Β’ Πράξη του έργου), αυτός εντόπισε ένα πρώτο σπαρτίτο το 2007 στο Ωδείο San Pietro a Majella της Νάπολης, με βάση το οποίο η όπερα παρουσιάσθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα στις 12 Απριλίου 2011 στην Αίθουσα του "Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσός" (στο πλαίσιο του 7ου Κύκλου των Ελληνικών Μουσικών Γιορτών), όπου το πιάνο (Δημ. Βεζύρογλου) υποκατέστησε τη χαμένη της ορχήστρα.

Αυτός, τέλος, προέβη μεταξύ 2020-2021 (εκμεταλλευόμενος τον εγκλεισμό που έφερε η πανδημία του κορωνοϊού) στην παρούσα ενορχήστρωση, αξιοποιώντας και μια κάπως διαφορετική έκδοση του σπαρτίτου που βρέθηκε στην Ακαδημία της Αγίας Καικιλίας στη Ρώμη, η οποία του παρεσχέθη, λίγο μετά την προαναφερθείσα πρώτη ελληνική παρουσίαση, από τον εκ των πρωταγωνιστών της, τενόρο Βαγγέλη Χατζησίμο.

Είναι προφανές ότι ουδείς μπορεί να πει με σιγουριά κατά πόσο η ακρόαση αυτής της "νέας" ενορχήστρωσης ανταποκρίνεται στην αυθεντική. Ως γνωστόν, στην ιστορία της μουσικής η συμπλήρωση/αποκατάσταση έργων ημιτελών ή με βάση σωζόμενα κομμάτια είναι εν πολλοίς μια αυτοτελής δημιουργική διαδικασία, μολονότι -οφείλει να- συντελείται με συγκεκριμένα κριτήρια (ύφους, αισθητικής) και τεχνική.

Εν προκειμένω, ο Φιδετζής βασίσθηκε στη βαθιά γνώση του έργου του Σαμάρα, την κατανόηση του ύφους του, την προηγούμενη ενορχηστρωτική του δουλειά στην ημιτελή του όπερα "Τίγκρα" (αλλά και αυτήν σε -διαφορετικού, πάντως, στυλ- όπερες του Καρρέρ), ενώ αναζήτησε παραλληλίες προς την μοναδική σωζόμενη αυθεντική ενορχήστρωση της "Ουγγρικής ραψωδίας".

Lionella
Στιγμιότυπο από την Α’ πράξη της όπερας "Λιονέλλα" του Σαμάρα, που παρουσιάσθηκε συναυλιακά, σε ενορχήστρωση Β. Φιδετζή, από τον ΟΠΑΝΔΑ στο θέατρο "Ολύμπια" (6/5): εκατέρωθεν του αρχιμουσικού Βύρωνα Φιδετζή διακρίνονται από αριστερά προς τα δεξιά οι Χρήστος Κεχρής (Έρικ), Δημήτρης Πακσόγλου (Αντόρ) και Χριστόφορος Σταμπόγλης (Βάικ) ©Studio Kominis

Το συχνά "πηχτό" ακρόαμα κινήθηκε μεταξύ ύστερου ρομαντισμού και βερισμού (αυτό εξάλλου υποδήλωνε η συνειδητή επιλογή μιας πλήρους βεριστικής ορχήστρας), με συνεχή ροή αλλά χωρίς εξαγγελτικά μοτίβα, με μιαν αρκετά τολμηρή αρμονική γλώσσα, όπου έντονα "ιταλικά" μελωδικά θέματα μπολιάζονταν σημειακά με τσιγγάνικα/μαγιάρικα στοιχεία, με σημαντική συμμετοχή της χορωδίας. Πλην όμως της δημοφιλούς "Ουγγρικής Ραψωδίας" δύσκολα ξεχώριζε κανείς κάποια αξιομνημόνευτη μελωδία, ενώ το ίδιο ίσχυε και σε επίπεδο φωνητικής γραφής (άριες/χορωδιακά). Να οφειλόταν άραγε σε όλα αυτά το γεγονός ότι στο έργο δεν δόθηκε δεύτερη ευκαιρία στην Ιταλία; Σίγουρα, πάντως, δεν βοήθησε και το μάλλον αμήχανο δραματουργικά λιμπρέτο του Φοντάνα, που δίνει έμφαση στο αρρωστημένο πάθος του πρωταγωνιστή Αντόρ για τον τζόγο που τον οδηγεί μέχρι του σημείου να …παίξει στα χαρτιά και να χάσει την αγαπημένη του Λιονέλλα – μια ιστορία που αντλεί ίσως έμπνευση από το επεισόδιο "Νάλα(ς) και Νταμαγιάντη" του γιγαντιαίου ινδικού έπους "Μαχαμπάρατα".

Σε επίπεδο μουσικής εκτέλεσης, η διεύθυνση του Φιδετζή διέθετε παλμό και πάθος. Παρά την καλή προετοιμασία τόσο της Συμφωνικής Ορχήστρας όσο και της Χορωδίας του Δήμου Αθηναίων (διδασκαλία: Σταύρος Μπερής), η απόδοσή τους θα ωφελούνταν πολύ από έναν πιο εστιασμένο και διαυγή ήχο και μεγαλύτερη ακρίβεια, ειδικά στη δεδομένη, άχαρης ακουστικής αίθουσα.

Από πλευράς διανομής, ευχαρίστησε η ισορροπία και αρτιότητα των ερμηνειών, μολονότι οι βασικοί ρόλοι θα δικαιώνονταν από φωνές διαφορετικού είδους/κατηγορίας και ηχοχρωματικών ποιοτήτων. Έτσι, η καλοτραγουδισμένη και άρτια εκφραστικά Λιονέλλα της υψιφώνου Άννας Στυλιανάκη απαιτούσε ιδανικά ένα καθαρά λυρικοδραματικό τίμπρο. Αυτό διέθετε ο Αντόρ του τενόρου Δημήτρη Πακσόγλου, ο οποίος, όμως, ήχησε κάπως υποτονικός. Αντίστοιχα, ο ρόλος του Βάικ -σπάνια περίπτωση όπου ένας μπάσος είναι αντίζηλος τενόρου!- βοούσε για ένα ηχόχρωμα πιο αιχμηρό από αυτό του βαθύφωνου Χριστόφορου Σταμπόγλη, που τραγούδησε, πάντως, με την γνωστή του καλλιέπεια. Μακράν κορυφαίος όλων, ο βαρύτονος Χάρης Ανδριανός -μοναδικός συμμετέχων και στην πρώτη εκτέλεση του 2011- εντυπωσίασε ως Ελίας/Μαύρη μάσκα με το σπάνιας γενναιοδωρίας και έντασης τραγούδι του. Πολύ καλός ήταν ο Έρικ του τενόρου Χρήστου Κεχρή.

Σε κάθε περίπτωση, και ανεξαρτήτως των όποιων επιφυλάξεων, η εμπειρία της επαναγνωριμίας με αυτήν την "αποκατεστημένη" εκδοχή του έργου -μιας ακόμη ψηφίδας στο ατελώς χαρτογραφημένο εθνικό λυρικό δραματολόγιο- ήταν διαφωτιστική και οπωσδήποτε χρήσιμη.

Λεζάντα πρώτης φωτογραφίας: Στιγμιότυπο από την συναυλιακή παρουσίαση της όπερας "Λιονέλλα" του Σαμάρα (θέατρο "Ολύμπια", 6/5) - εκατέρωθεν του αρχιμουσικού Βύρωνα Φιδετζή και από αριστερά προς τα δεξιά διακρίνονται οι μονωδοί Χρήστος Κεχρής, Δημήτρης Πακσόγλου, Άννα Στυλιανάκη, Χάρης Ανδριανός και Χριστόφορος Σταμπόγλης © Studio Kominis

Διαβάστε ακόμα

Τελευταία άρθρα Μουσική

Η Τάνια Τσανακλίδου γιορτάζει 50 χρόνια γεμάτα τραγούδια

Μετά το θριαμβευτικό sold out στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού η ερμηνεύτρια ανανεώνει το ραντεβού της με το αθηναϊκό κοινό στο Θέατρο Παλλάς.

ΓΡΑΦΕΙ: ATHINORAMA TEAM
24/07/2024

Οι Big Special θα ανοίξουν για τους Placebo στον Λυκαβηττό

Το θρυλικό συγκρότημα επιστρέφει στον Λυκαβηττό με τους φανταστικούς Big Special.

44ο River Party Reboot: Φυσιολάτρες και μουσικόφιλοι ξέρουν το προορισμό τους και για φέτος

Κορυφαίοι Έλληνες καλλιτέχνες δίνουν ξανά ραντεβού στο Νεστόριο Καστοριάς.

Η Βίκυ Λέανδρος σε μια μεγάλη αποχαιρετιστήρια συναυλία τη σκιά της Ακρόπολης

Η παγκοσμίου φήμης Ελληνίδα κλείνει τον κύκλο των ζωντανών εμφανίσεών της μετά από σχεδόν έξι δεκαετίες.

Ο Χιλιανός Seba Campos για πρώτη φορά στην Αθήνα

Ο αγαπημένος, και του ελληνικού κοινού, δημιουργός, παραγωγός, DJ και συνθέτη για ένα live στο "Gazarte Ground Stage".

Ο Νίκος Πορτοκάλογλου σε μια συναυλία για τους "Γιατρούς χωρίς σύνορα"

Μια συναυλία αλληλεγγύης στο Δημοτικό θέατρο του Λυκαβηττού με πολλούς καλεσμένους.

Τι ρόλο έπαιξαν οι Infected Mushroom στη δημοφιλία της psy-trance;

Το μυθικό ντουέτο των Erez Eizen και Duvdev έρχεται στην Αθήνα για ένα μεγάλο πάρτι με τον Paul Oakenfold ("Bolivar", 27/7), δίνοντάς μας την τέλεια αφορμή για μια κουβέντα εφ’ όλης της ύλης.