Ο θρίαμβος της μικρής λυρικής φόρμας

Καθώς η Λυρική πρότεινε μέχρι τώρα μόνο επαναλήψεις -σε γενικές γραμμές, επιτυχημένες- παλαιότερων παραγωγών της, το ενδιαφέρον των φίλων της όπερας τράβηξαν μικρότερης κλίμακας έργα, τα οποία ολοένα και συχνότερα τα τελευταία χρόνια εμπλουτίζουν τη μουσική μας ζωή.

Ο θρίαμβος της μικρής λυρικής φόρμας

Καθώς η Λυρική πρότεινε μέχρι τώρα μόνο επαναλήψεις -σε γενικές γραμμές, επιτυχημένες- παλαιότερων παραγωγών της («Βαφτιστικός», «Τραβιάτα»), το ενδιαφέρον των φίλων της όπερας τράβηξαν μικρότερης κλίμακας έργα, τα οποία ολοένα και συχνότερα τα τελευταία χρόνια εμπλουτίζουν τη μουσική μας ζωή.

Ο θρίαμβος της μικρής λυρικής φόρμας - εικόνα 1
Ντάϊνα (Ιρένα Αθανασίου) και Σαμ (Μιχάλης Ψύρρας), τυπικό αμερικανικό ζευγάρι των ‘50s σε κρίση: σκηνή από την όπερα του Μπέρνσταϊν «Trouble in Tahiti» που ανεβάζει η ομάδα «The Medium Project» στο Θέατρο «Σημείο» μέχρι τις 9-1-2017

Οι τρεις παραστάσεις που θα σχολιάσουμε στο σημερινό σημείωμα ανταποκρίνονται σε όλη τη γκάμα αναζητήσεων των καλλιτεχνών της νεότερης γενιάς: έργα σύντομης διάρκειας και μικρού αριθμού συντελεστών, διαφορετικών αισθητικών και απαιτήσεων, σταθερά «σύγχρονα» ως προς τα εκάστοτε κοινωνικο-ιδεολογικά συμφραζόμενα ή το ψυχολογικό τους φορτίο.

Τοποθετώντας συνεχώς ψηλότερα τον πήχη προσδοκιών, η ομάδα «The Medium Project» ανεβάζει αυτές τις μέρες τη μονόπρακτη όπερα «Trouble in Tahiti» («Ταραχή στην Ταϊτή») του Μπέρνσταϊν, που παρακολουθήσαμε στις 5/12. Εντεκάμισι χρόνια μετά την παρουσίασή του από την -τότε- Πειραματική Σκηνή της ΕΛΣ (Μάϊος 2005), αυτό το πικρό σχόλιο-απομυθοποίηση της οικογένειας, βασικού συστατικού του «αμερικανικού ονείρου» στη δεκαετία του ’50, προτείνεται και πάλι από την Ράϊα Τσακηρίδη και τον Ανδρέα Τσελίκα στο θέατρο «Σημείο» (πίσω από το Πάντειο Παν/μιο).

Μολονότι προβάλλει απατηλά εύκολο, το συγκεκριμένο έργο δεν είναι διόλου απλό από μουσικοδραματική σκοπιά. Η πυκνότητά του είναι τέτοια που απαιτεί υψηλό βαθμό εγρήγορσης από όλους τους συντελεστές. Η ανάλαφρη σκηνοθεσία της Τσακηρίδη εστίασε με χειρουργική ακρίβεια στην ουσία του έργου -τη διαρκή έλλειψη επικοινωνίας μεταξύ ενός παντρεμένου ζευγαριού- φωτίζοντας το διακριτό περιεχόμενο κάθε μιας από τις 7 σκηνές του. Αφενός διχοτόμησε τον -αποτελούμενο από σπαράγματα αντικειμένων εποχής- σκηνικό χώρο (Παύλος Θανόπουλος), περιορίζοντας την ακτίνα δράσης αλλά όχι την -στιλιζαρισμένη- κίνηση των πρωταγωνιστών και σωρεύοντας τις εντάσεις μέσω διαρκών «μετωπικών» αντιπαραθέσεων, αφετέρου καθοδήγησε με θεατρική μαεστρία μιαν ικανότατη διανομή, επιφυλάσσοντας έξυπνα δραματουργικό ρόλο παρατηρητή/σχολιαστή στο άτυπο χορωδιακό τρίο.

Διαθέτοντας δεδομένη σκηνική χημεία (ας θυμηθούμε την προ διετίας σύμπραξή τους στην «Αρκούδα» του Ουώλτον στο ίδιο θέατρο!), η μεσόφωνος Ιρένα Αθανασίου και ο βαρύτονος Μιχάλης Ψύρρας ενσάρκωσαν το πρωταγωνιστικό ζεύγος Ντάϊνας-Σαμ με εκφραστικό τραγούδι και καθαρή άρθρωση. Καλά τραγουδισμένο, χορογραφημένο και υποκριτικά σβέλτο υπήρξε το τρίο των Δεσπούλη, Ζιάζιαρη, Προσπαθόπουλου.

Παρότι η κινούμενη μεταξύ μιούζικαλ και κλασσικής όπερας ενορχήστρωση του Μπέρνσταϊν αφορά 26 (!) όργανα, παρότι υφίστανται εκδοχές για μικρότερο σύνολο δωματίου (την αξιοποίηση του οποίου καιρός είναι το «Medium Project» να σκεφθεί σοβαρά), μόνο έπαινοι αξίζουν στην πιανιστική συνοδεία του Δημήτρη Μαρίνου, που πρόβαλε επιτυχημένα τόσο τις ρυθμικές/τζαζ πτυχές όσο και τις μελωδικές παραγράφους της πολυστιλιστικής παρτιτούρας, υποστηρίζοντας άνετα μονωδούς και δράση.

Η εξαιρετικά προσεγμένη δουλειά θα παρουσιάζεται για 5 ακόμη Δευτέρες μέχρι τις 9-1-2017…

Ο θρίαμβος της μικρής λυρικής φόρμας - εικόνα 2
Η υψίφωνος Μυρσίνη Μαργαρίτη ερμηνεύει την όπερα «Ανθρώπινη φωνή» του Πουλένκ υπό την πιανιστική συνοδεία της Μαρίας Παπαπετροπούλου («Αίθουσα Δημ. Μητρόπουλος» Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, 19/11)

Μία ακόμη σπανιότητα, το σύντομο μονόπρακτο λυρικό δράμα «Ανθρώπινη φωνή» του Πουλένκ ακούσθηκε στις 19/11 στην «Αίθουσα Δημ. Μητρόπουλος» του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών. Η υψίφωνος Μυρσίνη Μαργαρίτη και η πιανίστα Μαρία Παπαπετροπούλου προσέφεραν μία κοντσερτάντε εκτέλεση της εκδοχής για φωνή και πιάνο. Το Μέγαρο είχε φιλοξενήσει κατά το παρελθόν δύο παρουσιάσεις του έργου με ορχηστρικό σύνολο, αυτές της υψιφώνου Ζανέτ Πηλού (1994) και της Καναδής υψιφώνου Ρέϊ-Αν Ντυπυί (1999) στο πλαίσιο επίσκεψης της Όπερας του Μονπελιέ.

Γραμμένη τη δεκαετία του ‘50 όπως και το «Trouble in Tahiti», με το οποίο μοιράζεται την ίδια -περίπου 45λεπτη- διάρκεια και την εξίσου «vintage» πλην διαφορετική αισθητική, η βασισμένη στο θεατρικό του Ζαν Κοκτώ «Ανθρώπινη φωνή» -προϊόν συνεργασίας του Πουλένκ με τη μούσα του, υψίφωνο Ντενίζ Ντυβάλ- αποτελεί έναν ερωτικό μονόλογο-έκφραση της γυναικείας φύσης, θίγοντας τον πόνο μπροστά στην εγκατάλειψη και τη μοναξιά.

Αυτονόητα, ο ρόλος του λόγου είναι εδώ κρισιμότατος, ενώ ο βαθμός δυσκολίας αυξάνεται από τη χρήση της γαλλικής γλώσσας με τις τόσο ιδιαίτερες ποιότητες προφοράς και εκφοράς. Η Μαργαρίτη -μία από τις ακμαιότερες και εκλεκτότερες υψιφώνους μας, στην οποία ακόμη δεν έχουν δοθεί οι μεγάλοι λυρικοί ρόλοι που πραγματικά δικαιούται- διέθετε και τη νεανική κομψότητα του ρόλου και γερή φωνητική αρματωσιά και καθαρή άρθρωση, χωρίς όμως τις αναγκαίες εκλεπτύνσεις και την εξίσου αναγκαία νοηματοδότηση της προσωδίας…

Η επιλογή της εκδοχής για φωνή και πιάνο, χωρίς μάλιστα σκηνοθεσία, δεν βοήθησε, εξάλλου, την καλή τραγουδίστρια, καθώς υπερτόνισε τα όρια των ερμηνευτικών της επιλογών, όπως π.χ. κάποιες υφολογικές εκτραχύνσεις/ οξύτητες στις στιγμές κορύφωσης του πάθους. Η όλη δουλειά, πάντως, πρόδιδε σοβαρή και στέρεη προετοιμασία και άριστη συνεργασία με την Παπαπετροπούλου, η έξοχη, «γαλλικής» ρευστότητας πιανιστική συνοδεία της οποίας πρόβαλε γλαφυρά τις εναλλαγές μουσικών θεμάτων (αναπληρώνοντας την απουσία ορχήστρας) και επέτεινε με φίνες διακυμάνσεις ταχυτήτων και δυναμικών τη θεατρικότητα της παρουσίασης. Της συναυλίας προηγήθηκε σύντομο εισαγωγικό βίντεο της Κωνσταντίνας Κορμά για το μουσικό έργο και τον Κοκτώ, κατά τη διάρκεια του οποίου η Παπαπετροπούλου ερμήνευσε με γοργά τέμπι και συναισθηματική νηφαλιότητα τον δημοφιλή -και αφιερωμένο στην Εντίτ Πιαφ, μούσα του Κοκτώ- «Αυτοσχεδιασμό αρ. 15» του Πουλένκ.

Ο θρίαμβος της μικρής λυρικής φόρμας - εικόνα 3
Σκηνή από την παράσταση «57 // a passion play» των Θέμελη Γλυνάτση και Γιώργου Κουμεντάκη που ανέβηκε στο «Θέατρο της Οδού Κυκλάδων – Λευτέρης Βογιατζής» (24/10) στο πλαίσιο του αφιερώματος «Τα σονέτα του Σαίξπηρ στη Νέα Σκηνή»

Αν και θα μπορούσε ενδεχομένως να ιδωθεί σαν δείγμα σύγχρονης όπερας, το έργο «57 // a passion play» που πρότειναν για 6 μόνο βραδιές (πρεμιέρα: 24/10) στο «Θέατρο Λευτέρης Βογιατζής» ο σκηνοθέτης Θέμελης Γλυνάτσης και ο συνθέτης Γιώργος Κουμεντάκης πρέπει ακριβέστερα να ενταχθεί στην ευρύτερη κατηγορία του μουσικού θεάτρου.

Από δύο άξιους και ευφυείς δημιουργούς δεν ανέμενε κανείς τίποτε λιγότερο από μία πρωτότυπη, ουσιαστική δουλειά, που σίγουρα δεν ήταν …για όλα τα γούστα! Αφετηρία υπήρξε η επιθυμία του Γλυνάτση να αποδώσει σκηνικά, με μουσικοθεατρικούς όρους, το σονέτο 57 του Σαίξπηρ, που αναπαριστά ποιητικά μια σχεδόν σαδομαζοχιστική σχέση, όπου ο ομιλών υποτάσσεται, ενσυνείδητα και πλήρως, στις επιθυμίες του απόντος εραστή, δημιουργώντας μιαν ακραία αίσθηση απώλειας, αναμονής και βίαιης παθητικότητας.

Παρότι μια τέτοια θεματική θα αποδιδόταν ίσως ευχερέστερα με εξπρεσιονιστικά εκφραστικά εργαλεία, εν προκειμένω ξάφνιασε η εσωτερικότητα και η ομοιογένεια της θεώρησης! Όλη η σκηνική δράση εκτυλίχθηκε πάνω σε και γύρω από ένα τραπέζι -τόπο παραγωγής του ερμηνευτικού και του ηχητικού φαινομένου- σαν μία αγωνιώδης πορεία από την ψυχική βάσανο στη λύτρωση: υπό την κυρίαρχη παρουσία/συνοδεία κάθε λογής ήχων και τους υποβλητικούς φωτισμούς της Στέλλας Κάλτσου, το σαβανωμένο σώμα του εραστή από οιονεί σφάγιο προς κοινωνικό κανιβαλισμό σπάει το «κουκούλι» και οδεύει προς την αποζητούμενη κάθαρση (ο εξαγνισμός του γυμνού σώματος από το νερό / η αγνότητα του παιδικού τραγουδιού).

Ο αενάως επαναλαμβανόμενος (μόλις 14 στίχοι) ποιητικός λόγος βρέθηκε σε άμεσο διάλογο/αντιπαράθεση με τη λεκτική -και άκρως σωματική!- παρτιτούρα του Κουμεντάκη, μωσαϊκό ήχων που παράγονται από λειτουργίες σωματικές (βαθιές ανάσες, βρυχηθμοί, χτύποι, γέλιο, τραγούδι) ή αντικείμενα (βότσαλα, παιδικά παιχνίδια, ποτήρια, χαρτιά, μεταλλόφωνο, γραφομηχανή)…

Η όλη πρόταση (το σαιξπηρικό σονέτο ως ποίηση και ως έναυσμα παραγωγής ήχου) δεν απεικόνισε έτσι μόνο ευφάνταστα το πάθος του ερωτικού παιχνιδιού, αλλά του προσέδωσε, μέσα από ένα ευρύ φάσμα κάθε λογής αναφορών, μία «μυστηριακή» διάσταση, που παρέπεμπε κάπως στα μεσαιωνικά θρησκευτικά δρώμενα με την ιδιότυπη πολυφωνία. Μακριά από κάθε έννοια μελοποίησης, οι εύθραυστοι αλλά δραματουργικά ευθύβολοι μουσικοί ρυθμοί σχημάτισαν άρρηκτο όλο με την τελετουργικά αργή σκηνική δράση, επιτυγχάνοντας μίαν απρόσμενη -και γι’αυτό ερεθιστική- ώσμωση μουσικής και θεάτρου…

Μία αληθινή ομάδα λυρικών τραγουδιστών και ηθοποιών (Τριάντης, Φίλιας, Γκρίτζαλης, Πακάκης, Κούγιας, Κοψιδάς, Λιάκος, Κουσάκης), ορχήστρα και χορωδία συνάμα, ανταποκρίθηκε με ακρίβεια και προσήλωση σ’αυτό το διόλου προφανές εγχείρημα. Για όσους παρακολουθούν τη διαρκή, γόνιμη (μετ)εξέλιξη της μουσικής του Κουμεντάκη, η συνέχεια αναμένεται με ενδιαφέρον…

Ο θρίαμβος της μικρής λυρικής φόρμας - εικόνα 4
Η Ρουμάνα υψίφωνος Έλενα Μόσουκ ως Βιολέττα Βαλερύ: σκηνή από την Γ’ πράξη της «Τραβιάτας» του Βέρντι που ανέβασε η Εθνική Λυρική Σκηνή στο Μέγαρο Μουσικής («Αίθουσα Αλεξ. Τριάντη», 30/11)

ΥΓ: Και επειδή θα ήταν άδικο, μέσα στην εν γένει αναιμική λυρική πραγματικότητα, να αποσιωπούνται μείζονες επιδόσεις, πρέπει να εξαρθεί το συναρπαστικό πορτρέτο του πρωταγωνιστικού ρόλου της Τραβιάτας (εξ ου και η απουσία εισαγωγικών στον τίτλο του σημερινού μας σημειώματος!) που χάρισε η Έλενα Μόσουκ στην τελευταία παράσταση (30/11) της ομότιτλης όπερας του Βέρντι από την Εθνική Λυρική Σκηνή («Αίθουσα Αλεξάνδρα Τριάντη» Μεγάρου Μουσικής). Στην πρώτη της εμφάνιση στην Αθήνα (αλλά όχι στην Ελλάδα), η καταξιωμένη Ρουμάνα υψίφωνος αξιοποίησε τη σπουδαία τεχνική και τη μακρά σκηνική εμπειρία της για να αποδώσει -με φωνή κατ’αρχάς ελάχιστα ενδεδειγμένη (σοπράνο κολορατούρα)- όλο το εύρος φωνητικών και εκφραστικών προκλήσεων του ρόλου της Βιολέττας Βαλερύ! Το τι πέτυχε η 52χρονη τραγουδίστρια δύσκολα περιγράφεται σε λίγες γραμμές…

Κατά τα λοιπά, η παραδοσιακή παραγωγή του Νίκου Πετρόπουλου (σε επιτυχημένη αναβίωση του Ίωνα Κεσούλη) «ανέπνευσε» καλύτερα στη μεγάλη σκηνή της «Τριάντη», ενώ στα συν πρέπει να προσμετρηθούν τόσο ο καλοτραγουδισμένος -αν και αρκετά νεανικός!- πατέρας Ζερμόν του βαρύτονου Διονύση Σούρμπη όσο -και κυρίως- η απρόσμενα αργή, ψαγμένη μουσική διεύθυνση του αρχιμουσικού Λουκά Καρυτινού στην πρώτη του αναμέτρηση με το συγκεκριμένο έργο στη Λυρική μετά από 30 σχεδόν χρόνια! Από την ίδια σχεδόν εποχή, με την αξέχαστη Φώφη Σαραντοπούλου, την ανερχόμενη Νέλλυ Μιριτσόγιου και την ολόδροση Τζένη Δριβάλα, είχε να ακουσθεί τέτοια Βιολέττα στην Αθήνα!

Credits φωτογραφιών: Πάτροκλος Σκαφίδας («Trouble in Tahiti») – Χάρης Ακριβιάδης («Ανθρώπινη φωνή») – Νίκος Πατρελάκης (57//a passion play) – Stefanos («Τραβιάτα»)

Διαβάστε ακόμα

Τελευταία άρθρα Μουσική

Η Anneke Van Giersbergen γυρίζει την Ελλάδα

Μια ακουστική περιοδεία σε που θα περάσει από Ξάνθη, Καστοριά, Λάρισα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Αθήνα, Χανιά, Ρέθυμνο και Ηράκλειο.

29/09/2022

Το Μέγαρο Μουσικής ταξιδεύει στη Βόρεια Εύβοια

Ο Αλκίνοος Ιωαννίδης, ο Νίκος Πορτοκάλογλου και ο Νίκος Σταμούλος στον κύκλο δράσεων "Φωνές του φθινοπωρινού δάσους".

Λευτέρη Βενιάδη, τι είναι για σένα η "Αλληλεγγύη" και γιατί έχει ρεμπέτικο ήχο;

Μιλήσαμε με τον συνθέτη για το πρότζεκτ "Τι είναι Αλληλεγγύη;" που παρουσιάζει με τη σκηνογράφο Barbara Ehnes στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά και στο οποίο γράφει το soundtrack των αλληλέγγυων παντρεύοντας σύγχρονη μουσική με ρεμπέτικα κομμάτια.

Πέθανε ο ράπερ Coolio

Έφυγε ξαφνικά απ' τη ζωή ο βραβευμένος ράπερ, σε ηλικία 59 ετών.

Το μουσικό ταξίδι των Portico Quartet περνάει από την Αθήνα

Το βρετανικό κουαρτέτο επιστρέφει στο Piraeus Club Academy (LouLou is Present) με υπερβατική διάθεση, jazz, mimimal, ηλεκτρονικά και κινηματογραφικά ηχοχρώματα.

Τάνια Τσανακλίδου: "Ήμασταν τόσο τυχεροί όσοι γνωρίσαμε τον Γιάννη Σπανό"

Σχεδόν μισό αιώνα από την πρώτη τους γνωριμία και 40 χρόνια μετά τον πρώτο τους κοινό δίσκο, η αγαπημένη ερμηνεύτρια τιμά την παρακαταθήκη του σπουδαίου συνθέτη στήνοντας μια βραδιά που νιώθει ότι του τη χρωστάει.