Focus

Τρεις «Ναπολιτάνοι» μας μιλούν για την δική τους συνοικία

Από -

Ήταν τα παραδοσιακά «πιθαράδικα» της Αθήνας, προτού ο έμπορος Έξαρχος στήσει το κατάστημά του στην οδό Θεμιστοκλέους• ήταν το «προάστειον» των μαστόρων του 19ου αιώνα, η νέα πόλη πίσω από το σύνορο της Τζαβέλλα• ήταν ο ιντελεκτουέλ αθηναϊκός κόμβος που ο Τέλος Άγρας συναντούσε τον Κωστή Παλαμά και τον Κώστα Βάρναλη στο μποέμ καταφύγιο «Μαύρος Γάτος» και τα υπόλοιπα κοντινά φιλολογικά καφενεία• ήταν το πεδίο των μαχών στα Δεκεμβριανά του ’44, με τους ΕΛΑΣίτες οχυρωμένους στην περίφημη «μπλε πολυκατοικία» και τους κυβερνητικούς στο Χημείο και το Κολωνάκι• ήταν η διαχρονική μήτρα της φοιτητικής διαμαρτυρίας, από τους εξεγερμένους μαθητές του 1859 στα «Σκιάδικα» μέχρι την αντιδικτατορική κατάληψη των φοιτητών στο Πολυτεχνείο του ‘73• ήταν… και είναι η Νεάπολη: μία συνειδητά imperium in imperio συνοικία που παρέμενε ανέκαθεν στην καρδιά των πραγμάτων.

«Παρά την έλλειψη επιστημονικής μελέτης, τις παραφιλολογίες και τις διχογνωμίες γύρω από την περιοχή, επιχειρήσαμε αφενός να φτιάξουμε ένα τεκμηριωμένο ιστορικό χρονολόγιο για την Νεάπολη και αφετέρου να αποτυπώσουμε εικαστικά το σημερινό γίγνεσθαι μέσα από το έργο 31 καλλιτεχνών της περιοχής» εξηγεί η Λουΐζα Καραπιδάκη, επιμελήτρια της δωρεάν έκθεσης που φιλοξενείται στην Ελληνοαμερικάνικη Ένωση, μέχρι τις 16 Δεκεμβρίου. Τρεις από τους εικαστικούς συμμετέχοντες αφηγούνται στο «α» τις κοντινές και μακρινές ιστορίες τους από την γνωστή-άγνωστη συνοικία. Πάμε να τους ακούσουμε.

#1 Το συνοικιακό προφίλ του '60

Μία ανθρώπινη φιγούρα που ανηφορίζει τη σκάλα προς έναν ορθωμένο πυργίσκο, ένας συμβολισμός για το τολμηρό βήμα της γενιάς των πανεπιστημιακών καταλήψεων του’ 73 προς την δημοκρατία, μία μεταλλική μακέτα για ένα δεκάμετρο μνημείο της Νεάπολης που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ… Ο σύγχρονος auter της χαρακτικής και δημιουργός της εκθεσιακής μακέτας, Αριστείδης Πατσόγλου, έζησε τα μαθητικά και τα φοιτητικά του χρόνια στη Νεάπολη, απ’ όπου απομακρύνθηκε για σαράντα χρόνια μετά από το πραξικόπημα των συνταγματαρχών και διέμενε στη Γαλλία.

«Μπήκαμε σε μία εποχή που το αμπαλάζ είναι πιο μεγάλο από το περιεχόμενο»

Η δοκιμαστική επιστροφή του στα πάτρια εδάφη στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης, ήρθε μαζί με το βίαιο χαστούκι από το πλήρωμα του χρόνου, που ήταν αρκετό για να τον κρατήσει ακόμα λίγες δεκαετίες στο εξωτερικό. «Αντίκρισα μία τρομερή αλλαγή... Θυμάμαι την εποχή που διατηρούσα το εργαστήριό μου στην Ιπποκράτους πριν την δικτατορία, όταν όλοι στη γειτονιά γνωριζόμασταν και συναντούσαμε προσωπικά ακόμα και τους απορριμματοφόρους του δήμου για να τους δώσουμε τα σκουπίδια μας», εξιστορεί. Ωστόσο, οι χωροταξικές ανακατατάξεις που έφερε η διόγκωση του Κολωνακίου και των Εξαρχείων, μαζί με την παρείσφρηση νέων «θαμώνων» στην περιοχή (λέγε με μαφιόζικα αλισβερίσια) εγκαθίδρυσαν άλλου τύπου δεδομένα για την περιοχή. Το συνοικιακό ύφος της Νεάπολης έχει ξεθυμάνει σε σχέση με την χρυσή εποχή των καθημερινών debate στα διάφορα πνευματικά φυτώρια που φύλασσε στους δρόμους της.

#2 Η διαχρονική κοινωνική συσπείρωση

Ήδη από τα πρώτα χρόνια στο εξαρχειώτικο πατρικό της, η Βέρα Σιατερλή είχε ταυτίσει τις σημαντικότερες αναμνήσεις της με την γειτονιά της «νέας πόλης». Παιδικά σκιρτήματα στα πεζούλια του Στρέφη, νοσταλγικά στιγμιότυπα στα εργαστήρια της Μαυρομιχάλη, της Ασκληπιού και της Ιουστινιανού, συναισθήματα δεμένα με την εκκλησία του Αγίου Νικολάου και τα αστικά στενά κάτω από τον Λυκαβηττό… Ολόκληρη η πορεία της σύγχρονης εικαστικού εγγράφεται με φωτογραφικό υλικό σε έναν κεντητό, άκρως βιωματικό χάρτη.   

«Εδώ νιώθεις μία άλλου είδους ασφάλεια»

«Τόσα χρόνια κάνω μαθήματα στο εργαστήριό μου δίπλα από το πάρκο Ναυαρίνου και δεν βρέθηκε ούτε μία φορά μαθητής μου να εκφράσει φόβο για την περιοχή. Θυμάμαι και τις φορές που γύριζα αργά το βράδυ σπίτι μου, από την πλατεία Εξαρχείων, ακόμα και το παραμικρό ύποπτο να συνέβαινε οι υπόλοιποι θαμώνες της περιοχής ήταν εκεί για να με υπερασπιστούνε» μας αφηγείται. Το αίσθημα της κοινωνικής συσπείρωσης εκφραζόταν ανέκαθεν στην Νεάπολη. Είτε μέσα από επεμβάσεις μικρής κλίμακας στις δημοτικές αποφάσεις (όπως συνέβη στα τέλη του ’90, με την κινητοποίηση του 14ου δημοτικού σχολείου για να διατηρηθεί το πάρκο στη Δημάκη και να μην μετατραπεί σε πάρκινγκ), είτε μέσα σε μαζικότερες διεκδικήσεις, η πρωτοβουλία των κατοίκων ήταν ανέκαθεν ισχυρή.

#3 Η σύγχρονη ματιά

Τον Ιανουάριο του ’09, η Έλενα Ακύλα βρέθηκε στην γειτονιά της Νεάπολης απανωτές ημέρες, να διαδηλώνει για τους προφυλακισμένους και τους συλληφθέντες από τις πορείες του περασμένου Δεκέμβρη, μετά από την δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου. Στη συμβολή της Πανεπιστημίου και της Σίνα, πάνω στα γλιστερά -από τα συνεχή δακρυγόνα- πεζοδρόμια, τράβηξε μερικές φωτογραφίες, που επεξεργάστηκε εικαστικά και διαμόρφωσε για την έκθεση.

«Βρίσκεσαι στην αλήθεια των πραγμάτων»

Ήταν μία χρονική στιγμή που -όπως μας αναλύει- αποδείχθηκε κομβική, καθώς «σηματοδότησε την αρχή μίας σειράς αλλαγών για ολόκληρη την χώρα, που συνεχίζουμε να βιώνουμε μέχρι και σήμερα• ήταν τότε που ξεκίνησα να αναρωτιέμαι για ποιόν λόγο κάνω τέχνη». Φυσικά, δεν είναι τυχαίο το μέρος που έφερε όλο αυτό. Η Νεάπολη, φύσει και θέση, ήταν πάντα στην καρδιά των εξελίξεων. «Μετακόμισα από το 2010 στην περιοχή, γιατί εδώ αφουγκράζεσαι τον χρόνο τον γεγονότων και αντιλαμβάνεσαι την πραγματική τους διάσταση. Πάρε για παράδειγμα το πρώην 5ο Λύκειο Εξαρχείων στην Πρασσά, που τον τελευταίο χρόνο φιλοξενεί πρόσφυγες. Αν δεν ζεις εδώ δεν αντιλαμβάνεσαι την σημασία όλων αυτών», μας εξηγεί η εικαστικός.

Από την οδό Σίνα μέχρι την Χαριλάου Τρικούπη και από την λεωφόρο της Πανεπιστημίου μέχρι την Θεοδώρου Λασκάρεως… Παλιοί «Ναπολιτάνοι» αναπολούν τις εποχές της δημιουργικής έξαρσης και των μεταρρυθμιστικών προτάσεων, περπατώντας σήμερα ανάμεσα στα νεοκλασικά απομεινάρια που βάλλονται από το πέρασμα των καιρών. Νέοι κάτοικοι ξενυχτούν στα πεζούλια της Βαλτετσίου και στα σκαλιά του Στρέφη, γοητευμένοι από την ιντελεκτουέλ αύρα και τον επαναστατικό ρομαντισμό που αποπνέουν. Ανάμεσά τους, περνούν τυχαίοι περαστικοί που ψάχνουν τα εναλλακτικά καφενεδάκια της Μεσολογγίου ή τα μπαράκια στην Καλλιδρομίου, για τις λίγες ώρες ενός σαββατόβραδου. Η «νέα πόλη» του πνευματικού κέντρου πίσω από την Αθηναϊκή Τριλογία έχει μετεξελιχθεί περισσότερο σε ένα πέρασμα, που όμως πασχίζει να κρατήσει το βαθύ παρελθόν της.

 Μακέτα για μνημείο της Νεάπολης, Αριστείδης Πατσόγλου.
Μακέτα για μνημείο της Νεάπολης, Αριστείδης Πατσόγλου.
 Δύο χιλιάδες εννέα, Έλενα Ακύλα.
Δύο χιλιάδες εννέα, Έλενα Ακύλα.

Σχετικά Θέματα