Ρεπορτάζ

«Plastic free drinks»: Αυτά τα μαγαζιά λένε περήφανα «όχι» στο πλαστικό καλαμάκι

Από , -

Χάζευα, θυμάμαι, πέρσι το καλοκαίρι μια δειγματοληπτική έρευνα γύρω από την υγεία των Ελλήνων και τις καθημερινές συνήθειες που έχουν και την επηρεάζουν. Έλεγε λοιπόν πως το μεγαλύτερο ποσοστό των Αθηναίων καταναλώνει περίπου δυο καφέδες την ημέρα. Αν τώρα συνυπολογίσεις τον ενήλικο πληθυσμό του «κλεινόν άστυ» και βάλεις πως ένας στους τέσσερις καφέδες συνολικά (ίσως να λέω και λίγους) είναι takeaway, φτάνεις εύκολα το ένα εκατομμύριο πακέτα ημερησίως –στοιχείο που έχει επιβεβαιώσει και έρευνα της Greenpeace Greece– , μαζί με τα πλαστικά καλαμάκια τους.

Φυσικά δεν είμαστε η εξαίρεση. Από την περίοδο της βιομηχανικής επανάστασης, στις χώρες της βαριάς φάμπρικας, φάνηκε πως η μαζική και εξευτελιστικά φθηνή παραγωγή αυτού του προϊόντος ήταν ικανή για να το μετατρέψει σε απαραίτητο εργαλείο καθημερινής κατανάλωσης των μητροπόλεων, που αν και χρησιμοποιείται μόνο μία φορά (και για λίγα δευτερόλεπτα κατά βάση) καταλήγει να πλήττει χρόνια το θαλάσσιο οικοσύστημα. Ζυγίζοντας όλα αυτά τα δεδομένα, ο «πόλεμος ενάντια στο πλαστικό καλαμάκι» έχει βρει απανταχού υποστηρικτές – ανάμεσά τους νοτιοαφρικάνικες εταιρίες, πανίσχυρα brandnames αλκοολούχων ποτών στη Γαλλία, αμέτρητες pub στην Βρετανία και την Ιρλανδία, καμπάνιες στην Αυστραλία και την Αμερική.


«Το πιο απλό βήμα, κατά τη γνώμη μας, γίνεται ρωτώντας τον πελάτη αν επιθυμεί καλαμάκι στο ρόφημά του».

Το παράδειγμά τους ακολούθησε και ένα αντρόγυνο στην πόλη μας, η Δάφνη και ο Fran, που εδώ και λίγους μήνες έχει λανσάρει την καμπάνια «Plastic Free Drinks» από το (επίσης νεοσύστατο) εργαστήριό τους στο κέντρο της πόλης με την επωνυμία «Πλαστικουργείο» (Ασκληπιού 51, 2130443356). «Η ιδέα γεννήθηκε από την ανάγκη μας να προσφέρουμε λύσεις και εναλλακτικές για το πλαστικό μιας χρήσης, πράγμα που είχαμε ήδη δει να πετυχαίνει με αντίστοιχες πρωτοβουλίες στην Αγγλία όπου μέναμε για μερικά χρόνια», μας εξηγούν οι ίδιοι. «Ξεκινώντας door to door από τη γειτονιά μας, τα Εξάρχεια και το Κολωνάκι, επιθυμούμε να ενθαρρύνουμε τον κόσμο γύρω μας να αλλάξει τις μικρές καθημερινές του συνήθειες και να δημιουργηθεί μια κοινότητα από καφέ και επιχειρήσεις που με τον τρόπο τους θα συμβάλλουν έμπρακτα σε αυτό».

Η διαδικασία είναι απλή. Οι πελάτες επιβραβεύονται με κάποια έκπτωση ή κάποιες κάρτες bonus όταν έρχονται με το δικό τους σκεύος ενώ προσφέρονται καλαμάκια πολλαπλών χρήσεων (όπως ανοξείδωτα ή μπαμπού) για την κατανάλωση εντός του καταστήματος ή την αγορά τους σε takeaway. «Το πιο απλό βήμα, κατά τη γνώμη μας, γίνεται ρωτώντας τον πελάτη αν επιθυμεί καλαμάκι στο ρόφημά του, όπως για παράδειγμα γίνεται ήδη με το γάλα σε όσους παραγγέλνουν γαλλικό καφέ», συνεχίζουν οι πλαστικουργοί. «Και μόνο με αυτό, μπορούμε να αποτρέψουμε αμέτρητα καλαμάκια μιας και γιατί πολύ κόσμος έτσι κι αλλιώς δεν επιθυμεί καλαμάκι στο χυμό του ή στο αλκοολούχο ποτό του».

Ακολουθώντας τα χνάρια της φρέσκιας καμπάνιας, γυρίσαμε στα πρώτα μαγαζιά της πόλης που έμπρακτα επιχειρούν να αλλάξουν συνήθειες αμέτρητων χρόνων σε μια zerowaste φιλοσοφία.

#1 Καταλαχού

Πίσω από μία μικρή τζαμαρία στη Μαυρομιχάλη κρύβεται ένα μακρόστενο οπωροπωλείο, που –όπως μαρτυρά και το ποντιακό του όνομα– προέκυψε… κατά τύχη. Ξεκινώντας από τον Ιούλιο του ’15, μια ομάδα ανθρώπων που είχαν λίγο-πολύ όλοι τους μία σχέση με τον πρωτογενή τομέα, αποφάσισαν να οργανώσουν ένα εγχείρημα καταναλωτικού συνεταιρισμού για την προώθηση των μικροκαλλιεργητών, χωρίς την παρέμβαση από μεσάζοντες. «Προτεραιότητα για εμάς είναι η βιολογική, ποιοτική παραγωγή των προϊόντων αλλά και η εξασφάλιση μιας minimum ηθικής στις συνθήκες εργασίας» μου εξηγούν η Αφροδίτη και η Χριστοφίλη, δύο από τα μέλη της ομάδας.

Ψάχνοντας ανάμεσα στα ξύλινα ράφια, τα ράφια ψυγείου, τα υφασμάτινα τσουβάλια και τα βάζα που σε περιτριγυρίζουν μέσα σε λίγα μόλις τετραγωνικά στο βάθος του ισογείου, βρίσκεις λογής-λογής καλούδια απ’ όλη την Ελλάδα (ανάμεσά τους λούπινα Μάνης, χαρουπάλευρο Κρήτης και κρίταμο Ικαρίας), ανάλογα με την εποχή και την διαθεσιμότητα της παραγωγής φυσικά. Αντιλαμβανόμενοι την σύγχρονη αποξένωση από τον πρωτογενή τομέα και το παραγόμενο προϊόν, προσπαθούν να χτίσουν μια σχέση εμπιστοσύνης και εγγύτητας ανάμεσα στους παραγωγούς και τους καταναλωτές μέσω συναντήσεων καθώς και να ενθαρρύνουν μια αντίληψη επανάχρησης, προσφέροντας έκπτωση σε καταναλωτές που προμηθεύονται ροφήματα και σούπες με τα δικά τους σκεύη.

i Μαυρομιχάλη 9, Εξάρχεια, 2103613851


#2 Café 67

Η Αλεξάνδρα πριν αποφασίσει να έρθει με τα παιδιά της, την Ολένα και τον Μπογδάν, στην Ελλάδα, ζούσε για πάνω από μία τριακονταετία μερικά χιλιόμετρα έξω από το Κίεβο. Γνώρισε από πρώτο χέρι τις επιπτώσεις του πυρηνικού ατυχήματος στο Τσερνόμπιλ και συνειδητοποίησε την αξία της προστασίας του περιβάλλοντος. Έτσι, όταν τελικά κατάφερε να στήσει το δικό της μαγαζί στo νούμερο 67 της Εμμανουήλ Μπενάκη θέλησε να βάλει το δικό της λιθαράκι στην αλλαγή της ευαισθητοποίησης του κόσμου.

«Όσοι θαμώνες της περιοχής δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να αγοράσουν τις δικές τους κούπες από μπαμπού, προσπαθώ να τους δίνω δικές μου κούπες για να τις χρησιμοποιούν, να μου τις επιστρέφουν και να τις ξαναχρησιμοποιούν», μου λέει η ίδια, ενώ οι πελάτες που είναι ήδη εξοπλισμένοι με τα δικά τους σκεύη έχουν έκπτωση στα προϊόντα και συχνά-πυκνά μία έξτρα «επιβράβευση». Στα τραπέζια, δε, του eco-friendly γουστόζικου μαγαζιού, τα διάφορα smoothies σερβίρονται με μεταλλικό καλαμάκι, οι vegan νυφάδες βρώμης κολυμπάνε σε γάλα αμυγδάλου, τα βότανα βράζουν με κλεψύδρα, τα σπιτικά ουκρανικά πιροσκί συνοδεύονται με ξυνολάχανο ή φάβα και πατζάρι ενώ τις βραδινές ώρες τα καραφάκια γεμίζουν με οργανική ρακή Κρήτης.

i Εμμανουήλ Μπενάκη 67, 2103801771


#3 Μελικρίνη

Ανηφορίζοντας την Ασκληπιού από το κέντρο της πόλης, ανάμεσα σε μερικές φτέρες, πλατύφυλλα και γλάστρες αλόης η Κρυσταλλία έχει στεγάσει το δικό της παραμυθένιο café με χορτοφαγικές και vegan αλχημείες. Μετρώντας στο βιογραφικό της δύο χρόνια σπουδών στη ρεφλεξολογία, μερικά σεμινάρια ωμοφαγίας-χορτοφαγίας, κάποια μαθήματα γιόγκα και μπόλικα ταξίδια προς αναζήτηση ποιοτικότερου τρόπου ζωής, η χαμογελαστή ιδιοκτήτρια έβαλε σαν στόχο να δημιουργήσει έναν ενεργειακά μελετημένο χώρο –κατάλληλο για την χαλάρωση μέσα στη μεγαλούπολη.

Από το ξύλινο τετράγωνο κάδο αποκλειστικά για πλαστικά καλαμάκια και ποτήρια στην είσοδο του μαγαζιού μέχρι τα βιολογικά καθαριστικά και απορρυπαντικά, η Κρυσταλλία επιχειρεί σε κάθε της δραστηριότητα να φέρνει το βέλτιστο αποτέλεσμα για τους θαμώνες αλλά και το περιβάλλον. Τα πρωινά ετοιμάζει μαζί με την μητέρα της βελουτέ αποτοξινωτικές σούπες και vegan πίτες ανάλογα με την εποχή, ωμοφαγικές σοκολατότουρτες και άλλα vegan γλυκίσματα με βιολογικές πρώτες ύλες από δικές της καλλιέργειες και παραγωγούς που εμπιστεύεται. Χρησιμοποιεί, δε, βιοδιασπώμενες συσκευασίες από ζαχαροκάλαμο ή φοινικόφυλλα για takeaway, μεταλλικά καλαμάκια και ξύλινα μαχαιροπίρουνα, ενώ ενθαρρύνει τους πελάτες να πλένουν και να ξαναχρησιμοποιούν τα σκεύη τους ώστε να μειωθεί ο φόρτος των σκουπιδιών επιβραβεύοντάς τους με κάποια φρέσκια vegan «αμαρτία».

i Ασκληπιού 14, 2155458787


#4 Bamboo Vegan

Ο Φώτης και η Ελισάβετ γνωρίστηκαν πριν από αρκετά χρόνια ως vegetarian, έκαναν μαζί το βήμα προς τον βιγκανισμό και έφεραν το ’12 το πρώτο αποκλειστικά vegan μπακάλικο στην Αθήνα με εναλλακτικές προτάσεις για όσους έχουν επιλέξει να μην τρώνε ζωικά προϊόντα. Με σήμα κατατεθέν το γλυκύτατο ασπρόμαυρο πάντα που τρέφεται σχεδόν αποκλειστικά με μπαμπού, το εναλλακτικό μαγαζί των Εξαρχείων έγινε σημείο αναφοράς όχι μόνο για τους σκληροπυρηνικούς βιγκανιστές αλλά και για όλους όσους έψαχναν να δοκιμάσουν νέες γεύσεις, φιλικότερες στον οργανισμό.

«Ο όρος vegan αγκαλιάζει όλο το ηθικό κομμάτι και αυτό δεν εξαντλείται στη διατροφή αλλά περιλαμβάνει όλη σου την καθημερινότητα» μου εξηγούν, όσο η νέα γωνιά τους στη Σόλωνος (που λίαν προσφάτως μεταφέρθηκαν) μοιάζει έτοιμη να φιλοξενήσει ακόμα περισσότερες οικολογικές δράσεις και vegan προτάσεις. Πέρα από υπερτροφές, όσπρια, ζυμαρικά, φυτικά γάλατα, οργανικά βαφλάκια, υποκατάστατα αλλαντικών, πρώτες ύλες (όπως το το seitan και το tempeh) αλλά και βιολογικά καθαριστικά και καλλυντικά, πέρα από τις φυτικές σφολιάτες –που είχαν κερδίσει πολλούς θαμώνες ήδη από το προηγούμενο μαγαζί– συναντάς τακτικούς πελάτες να έρχονται με τη δική τους κούπα για τον καφέ, να διαλέγουν ομελέτες tofu σε wraps και σάντουιτς ή σαλάτες χούμους σε χάρτινα σκεύη, ενώ στα άμεσα πλάνα είναι ο εξοπλισμός με μεταλλικά καλαμάκια.

i Σόλωνος 102, 2103300018


Το είδαμε και με τις πλαστικές σακούλες να συμβαίνει. Μια συνήθεια γίνεται να αλλάξει και μάλιστα σε σχεδόν ακαριαίο χρόνο. Από εκεί που παίρναμε με μανία πέντε-πέντε τις σακούλες από τα ταμεία των super market, γίναμε ένθερμοι υποστηρικτές της πάνινης εναλλακτικής. Εδώ βέβαια μιλάμε για μία κρατική παρέμβαση που επιβάλλει ένα ελάχιστο (πλην υπαρκτό) οικονομικό τίμημα στους «αμετανόητους» υποστηρικτές του πλαστικού. Όμως, το ίδιο αποτελεσματικές δεν μπορούν να είναι και αντίστοιχες πρωτοβουλίες πολιτών; Δεν μπορούν να μετατρέψουν τη λογική της επανάχρησης σε ένα συνολικό modus vivendi; Να δείξουν πως η οικολογική συνείδηση δεν ξεκινά και σταματά στα πλαστικά καλαμάκια, αλλά περιλαμβάνει την κάθε συνήθεια στην καθημερινή μας ζωή; Εγώ λέω πως ναι, μπορούν.