Ξένια Καλπακτσόγλου & Poka-Yio: «Η Μπιενάλε είναι ακτινογραφία του σήμερα»

Από -

Με το διττό τίτλο «Agora», η 4η Μπιενάλε της Αθήνας επιχειρεί ένα συνεργατικό πείραμα φέρνοντας κοντά ανθρώπους από διαφορετικά πεδία και μετατρέποντας το κτίριο του παλιού Χρηματιστηρίου στη Σοφοκλέους για δύο μήνες (29/9-1/12) σε χώρο ανταλλαγής απόψεων. Οι διευθυντές της μιλούν στη Δέσποινα Ζευκιλή.

banner

Πριν από δύο χρόνια δηλώνατε στο «α» ότι η Ελλάδα είναι μια κατεστραμμένη χώρα και θα έχει μια κατεστραμμένη μπιενάλε. Σήμερα πώς τοποθετείται η Μπιενάλε της Αθήνας απέναντι σε όσα συμβαίνουν;
Περιμένουμε να καταλαγιάσει ο καπνός για να δούμε το μέγεθος της καταστροφής, να μαζέψουμε τα συντρίμμια και να αρχίσουμε να οργανώνουμε την επόμενη ημέρα. Θεωρούμε ότι η φετινή Μπιενάλε δεν μπορεί απλώς να εκθέσει έργα τέχνης τοποθετώντας τα σε ένα «αξιακό βάθρο», όπως κάνει συνήθως μια έκθεση. Εδώ και καιρό θεωρούμε ότι δεν δικαιούται πια κανείς να μιλάει με τη σιγουριά της αυθεντίας – απ’ όπου κι αν προέρχεται.

Αυτό που μπορεί και ίσως πρέπει να κάνει οποιοσδήποτε σκεπτόμενος πολίτης είναι να συμμετέχει στη δημιουργική αναθεώρηση όσων θεωρούσαμε μέχρι πρότινος καθεστώς. Η Μπιενάλε της Αθήνας δεν μπορεί να μην αλλάζει όταν όλα γύρω μας αλλάζουν διαρκώς και με ασύλληπτα γρήγορους ρυθμούς. Δεν αναγνωρίζεται ως θεσμός, αλλά ως γεγονός, που μένει να αποδειχτεί σε ποιο βαθμό είναι σχετικό, εύστοχο κι ενημερωμένο για τις εξελίξεις ή άκαμπτο κι εγκλωβισμένο σε αυτά που προσδιορίζουν το χαρακτήρα του.

Γιατί στο παλιό Χρηματιστήριο;

Η Σοφοκλέους είναι καταχωρισμένη στη συλλογική μνήμη ως χώρος οικονομικής συναλλαγής. Η μετατροπή της σε κέλυφος ανταλλαγής ιδεών και δημιουργίας είναι μια συμβολική πράξη, μια χειρονομία από τον κόσμο της τέχνης. Θέλουμε η τέχνη να συμμετέχει στα κοινά, να αναφέρεται και να αφορά όλο και περισσότερο κόσμο με ουσιαστικό τρόπο και όχι με τον εύκολο λαϊκισμό που επικρατεί στις μέρες μας.

banner

Αναρωτηθήκαμε αν μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο και καταλήξαμε ότι, ανεξαρτήτως αποτελέσματος, είναι η πιο κατάλληλη στιγμή να το δοκιμάσουμε. Η συμβολή της Εθνικής Τράπεζας, που παραχώρησε το συγκεκριμένο χώρο και μας στηρίζει στο όλο εγχείρημα, είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η σημειολογική φόρτιση του κτιρίου αποτέλεσε βασικό κριτήριο επιλογής εξαρχής. Άλλωστε, από το 2009 διαλεγούμε πάντα χώρους που δεν είναι αμιγώς εκθεσιακοί, έχουν όμως μια ιστορία, όπως π.χ. τα πρώην Ολυμπιακά Ακίνητα στο Φάληρο, η Διπλάρειος Σχολή και το Μουσείο Βενιζέλου.

Περιγράψτε μας το πείραμα της συνεργασίας πολλών διαφορετικών ανθρώπων.

Είναι μια πρωτόγνωρη διαδικασία, δύσκολη και συνάμα απαραίτητη, επίπονη και μαζί απελευθερωτική, που τελικά σε επιβραβεύει και προσωπικά, και ως διοργάνωση. Φέτος συνειδητοποιήσαμε ότι είναι αδύνατο να συνεργαστούμε μόνο με έναν ή (όπως συνηθίζεται) δυο-τρεις επιμελητές, καθώς η κατάσταση στην Ελλάδα έχει αλλάξει τουλάχιστον τέσσερις φορές μέσα στην τελευταία διετία. Ο βαθμός εμπλοκής κι εποπτείας που απαιτείται για να καταγραφεί και να αποτιμηθεί στις μέρες μας η Ιστορία (σχεδόν ταυτόχρονα με τη γέννησή της) είναι εξαιρετικά απαιτητικός κι εν πολλοίς ανέφικτος. Η μεγάλη ομάδα εργασίας που δημιουργήσαμε έφερε κοντά ανθρώπους από διαφορετικούς τομείς, από την τέχνη, την επικοινωνία, τον εκπαιδευτικό και ακτιβιστικό χώρο. Ίσως έχει έρθει το τέλος της «μοναρχίας» του επιμελητή-σταρ όπως διαμορφώθηκε τις τελευταίες δεκαετίες. Βέβαια, και αυτό μένει να αποδειχτεί, όχι μόνο από τη φετινή Μπιενάλε της Αθήνας όσο και από μελλοντικές διεθνείς εκθέσεις κλίμακας που πιστεύουμε πως θα αρχίσουν να σχεδιάζονται με ανάλογο τρόπο. Σε ό,τι μας αφορά, ωστόσο, είμαστε τυχεροί που έχουμε την ευελιξία ως οργανισμός να εξελίσσουμε ακόμη και τα δομικά μας χαρακτηριστικά.

Ο ίδιος ο χώρος του πρώην Χρηματιστηρίου πώς θα διαμορφωθεί; Τι είδους παράλληλες εκδηλώσεις ετοιμάζετε;

Στο ισόγειο του κτιρίου της Σοφοκλέους φτιάχνουμε ένα αμφιθέατρο, ένα χώρο «για τα κοινά». Εκτός των έργων που στήνονται στον περιβάλλοντα χώρο, στους υπόλοιπους ορόφους και στο «CAMP» (όπου επίσης φιλοξενείται η Μπιενάλε), αυτός ο χώρος συνάθροισης θα είναι η καρδιά της «Agora». Μια σειρά από δράσεις κι εκδηλώσεις, όπως ένα οικονομικό συνέδριο, θα προσπαθήσουν να γεφυρώσουν το κενό μεταξύ της θεωρούμενης «μη παραγωγικής» διανόησης και της λεγομένης «παραγωγικής τάξης», η οποία θεωρείται… υπεύθυνη για την παρούσα κατάσταση. Στόχος μας είναι πειραματιστούμε για μια μελλοντική κατάσταση όπου η δημιουργία θα φαίνεται και πάλι παραγωγική και η παραγωγή θα γίνει –επιτέλους– δημιουργική. Στην «Agora» το κοινό θα ζήσει μια εμπειρία που θα καταλαμβάνει μεν εκατοντάδες τετραγωνικά μέτρα και θα εκτείνεται χρονικά σε ένα διάστημα δύο μηνών με συνεχές πρόγραμμα εκδηλώσεων, αλλά κυρίως θα βρεθεί σε ένα περιβάλλον στο οποίο θα γίνονται συνεχείς ζυμώσεις και συζητήσεις σε μια σύγχρονη αγορά.

Η Μπιενάλε παρήγγειλε μια ειδική έρευνα σε social media. Τι συμπεράσματα προκύπτουν;

Συνηθίζουμε να λέμε ότι η Μπιενάλε δεν είναι μόνο μια πολιτισμική αλλά και μια κοινωνική ακτινογραφία της συγκεκριμένης χρονικής περιόδου. Περικλείει τις σύγχρονες προβληματικές, ταυτόχρονα όμως προσπαθεί να αφουγκραστεί αυτό που έρχεται. Για να καταλάβεις το σήμερα, ωστόσο, πρέπει πρώτα να το «ακούσεις», και σε μια εποχή επικοινωνιακού θορύβου είναι σχεδόν αδύνατο να έχεις την ενάργεια και τη νηφαλιότητα που απαιτείται. Με αυτά κατά νου στραφήκαμε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σε μια προσπάθεια να καταγράψουμε τα συναισθήματα του Έλληνα χρήστη το χειμώνα της κρίσης, την περίοδο Ιανουάριος-Μάρτιος 2013. Με ένα εργαλείο που αναλύει τα συναισθήματα του κοινού και σχεδίασε για εμάς η εταιρεία Qualia, είδαμε πώς η αγωνία για συμμετοχή γίνεται διαφυγή από το αδιέξοδο. Η συμμετοχή είναι αυτή που «αποκαθήλωσε» τα έργα σε αυτήν την Μπιενάλε κι έβαλε στη θέση τους το ίδιο το κοινό, το οποίο συνιστά τελικά και το θέμα μας.

Αν ο «Μονόδρομος» της 3ης Μπιενάλε έριχνε μέσα από θραύσματα φως σε διαφορετικές πτυχές του ελληνικού και όχι μόνο προβλήματος, ποια είναι η αφήγηση που χτίζει η «Agora»;

Η «Agora» δεν είναι αφήγημα, είναι μια αφορμή, ένας χώρος συνάθροισης, μια αίθουσα συνεδριάσεων κ.ο.κ. Είναι η φωτιά γύρω από την οποία μαζεύεται μια κοινότητα για να πει τις ιστορίες της, να διαπραγματευτεί τα κοινά ζητήματα. Για την ακρίβεια, φιλοδοξεί να αποτελέσει μοντέλο παραγωγής λόγου και δημιουργίας. Συνεπώς, μπορεί να μην είναι η ίδια η «Agora» μια ιστορία, αλλά ένα κέλυφος που δημιουργεί τις συνθήκες παραγωγής ενός νέου συλλογικού αφηγήματος, της κοινής ιστορίας μας που θα είναι γραμμένη από εμάς και όχι από άλλους για εμάς. Γι’ αυτό, όπως και στον «Μονόδρομο», θα δείτε πολλές ελληνικές συμμετοχές. Δεν μας ενδιαφέρει να εισαγάγουμε πρότυπα, αλλά να επαναξιολογήσουμε το δυναμικό μας και να προχωρήσουμε.

4 Special guests την Κυριακή 29/9

Fernando Garcia - Dory

Ο 35χρονος Ισπανός καλλιτέχνης διοργανώνει ένα πάνελ με άξονα το project «Department of Islands», που εστιάζει στα ελληνικά νησιά ως τόπους αναβίωσης μιας νέας ουτοπίας. (3.30-5 μ.μ.)

Hito Steyerl

Η σχέση της τέχνης με τη βιομηχανία των όπλων είναι το θέμα της lecture performance «Is the museum a battlefield?» που αποτελεί μέρος της πλατφόρμας «Μη σοβαρές διαλέξεις». (5.30-7 μ.μ.)

Τania Bruguera

Η Κουβανή καταξιωμένη εικαστικός, γνωστή για τις πολιτικές και συχνά προκλητικές performances της, θα παρουσιάσει μια δράση ειδικά για τα εγκαίνια.
(7.30-8.30 μ.μ.)

ΦΥΤΑ

Η ομάδα ΦΥΤΑ θα πραγματοποιεί δράσεις καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας (κάτι ακούσαμε και για μια γιορτή κρασιού), που θα κορυφωθούν με τη συναυλία των Τρωκτικών. (9-10 μ.μ.)

ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΕΣ & PROJECTS

Abbas Akhavan, ABROAD, David Adler, Δημήτρης Αντωνίου, Γιάννα Ανδρεάδη, Arbit City Group, Artbank, Οι Αρχιτέκτονες της Φάλαινας, Ανέστης Αζάς, Art & Economics Group (Tanja Ostojic, Dimitri Kleiner, David Rych), Αξία, Bertille Bak, Economic Forum, Erica Baum, Bernd & Hilla Becher, Dave Beech, Matei Bejenaru, Βασίλης Βλασταράς, Blitz, Iain Boal, Irina Botea, Tania Bruguera, Campus Novel, Charley Case, Giuseppe Chico & Barbara Matijevic, Neil Cummings, Bruce Gilbert and BAW, Nuria Guell, Dashndem, Anthony Davis, Design 99, Sam Durant, Charles Esche, Fallen Fruit, Heiner Flessbeck, FYTA, Rainer Ganahl, Nikolaus Gansterer & Emma Cocker, Fernando Garcia-Dory, Φωτεινή Γουσέτη και Ταξιδευτές Πολιτισμού, Grupo Etcetera, Severin Guelpa, Jan Peter Hammer, Paul Handley, David Harvey, Ακτιβιστική Ομάδα Θεάτρου του Καταπιεσμένου, Γιώτα Ιωαννίδου, Γιάννης Καλαϊτζής, Nazima Kadir, Valentina Karga & Pieterjan Grandry, Gareth Kennedy & Sarah Browne, Κέντρο Έρευνας και Διάδοσης Μουσικής Ραδιουργίας, Anja Kirschner & David Panos, Anna Kleberg, Ika Knezevic, Μαρία Κόντη, Χρυσάνθη Κουμιανάκη, AGORA Κύκλος, Ζήσης Κοτιώνης, Gabriel Kuri, Kyklos Ensemble, Mara Maglione, Gosalyn Mallard, Paolo Manasse, Τζένη Μαρκέτου, Gabriel Mascaro, Κωνσταντίνος Μίχος, Μανώλης Μπαμπούσης, Ο Νέος Παρθενώνας, Never the Same, Vladimir Nikolic, Νομαδική Κουζίνα / Σχεδία, Δημήτρης Ντοκατζής, Navid Nuur, OKK Actiongroup, Boris Ondreicka, Geof Oppenheimer, Γεωργία Παΐζη, Γιώργος Παπαδάκης, Πάνος Παπαδόπουλος, Ηλίας Παπαϊωάνου, Λήδα Παπακωνσταντίνου, Ester Partegas, Pil & Galia Kollectiv, Adrian Piper, Vito Polito, Sally Potter, Αντώνης Πίττας, Anja Puntari, Thomas Poulsen / FOS, Θοδωρής Προδρομίδης, Pre-Institutional Critique Workshop, Qualia, Radio Materiality, Gene Ray, Ραϋμόνδος, Lucrezia Reichlin, Steve Reinke, Oliver Ressler, Juan Carlos Romero, Ρόμβος, Frances Ruane, Salinas / Bergman, Salon de Vortex, Σε Θέλω σα Χώρα, Marinella Senatore, Roman Signer, Laurie Simmons, Πάνος Σκλαβενίτης, Deb Sokolow, Soo-Young Kim, Άσπα Στασινοπούλου, Γιάννης Σταυρακάκης, Hito Steyerl, Superstudio, Amund Sjollie Sveen, Η Τέχνη ως Συντελεστής Αλλαγής, Πέτρος Τουλούδης, Νίκος Τρανός, Κώστας Τσώλης, Λουκάς Τσούκαλης, Vital Space, Peter Watkins, Wooloo, Mi You & Lisa Bensel, Ζάφος Ξαγοράρης, Γιώργος Χαρβαλιάς, Κωνσταντίνος Χατζηνικολάου, Κατερίνα Χρηστίδη, Event as Process, Οι μη Σοβαρές Διαλέξεις, Το Συμβάν ως Διαδικασία, Η Ελληνική «Ιδιαιτερότητα» και Ευρωπαϊκή «Κανονικότητα», Δημιουργικές Εναλλακτικές Προτάσεις για Έξοδο από τη Χρεοκοπία, Υπονομευτική Κατάφαση και Υπερταύτιση, It Takes Two to Tango.


ΤΟ ΥΠΟΛΟΙΠΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ 1ης ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ ΤΗΣ AGORA

Το πρόγραμμα της πρώτης εβδομάδας της AGORA περιλαμβάνει μια σειρά περφόρμανς, εργαστηρίων, διαλέξεων, συζητήσεων αλλά και συναυλιών.

Την Τρίτη, 1/10, ο Τηλέμαχος Πατέρης διοργανώνει σε συνεργασία με την Mara Maglione και την Anja Puntari στην AGORA, στον εξωτερικό χώρο της Σοφοκλέους 8-10, το Art as a change maker, μια διεπιστημονική μορφή εργαστήριου, που καλλιτέχνες και φιλόσοφοι μαζί με τοπικούς ιδιώτες και παράγοντες εργάζονται απαντώντας στις κοινωνικές και πολιτιστικές προκλήσεις της συνεχώς μεταβαλλόμενης σύγχρονης κοινωνίας.

Το Σάββατο, 5/10, ξεκινά στην AGORA το workshop ΑΞΙΑ, μια συνεργασία δίμηνης διαρκείας εικαστικών καλλιτεχνών, κοινωνικών επιστημόνων και θεωρητικών διάφορων κατευθύνσεων, οι οποίοι, με κεντρική αναφορά την ανθρωπολογική προοπτική της «ανταλλαγής», θα επιχειρήσουν να κατανοήσουν καλύτερα και να σχολιάσουν με διάφορους τρόπους την «άξια» όπως δημιουργείται και βιώνεται καθημερινά. Οι επισκέπτες της AGORA καλούνται να συμμετέχουν στις εβδομαδιαίες συζητήσεις και συναντήσεις, όπως και στη δημιουργία καλλιτεχνικού έργου από την ομάδα που επιμελείται το workshop και από προσκεκλημένους καλλιτέχνες και θεωρητικούς. Οι συζητήσεις θα πραγματοποιούνται στο machine room, στον ημιώροφο της Σοφοκλέους. Το workshop συντονίζει η Ελπίδα Ρίκου.

Την ίδια μέρα ο Δημήτρης Αντωνίου θα πραγματοποιήσει διάλεξη με τίτλο Δέσποινα: μια κοινωνική μελέτη. Η διάλεξη διερεύνα τη λογοθετικη? διαχείριση του προσφάτου δικτατορικού παρελθόντος της χώρας και ταυτόχρονα θέτει ερωτήματα για το κατά ποσόν η οικονομική κρίση βοηθά στο να ανασυρθούν διαφορετικές ενθυμήσεις της χούντας, εκφράζοντας όσους έζησαν για χρόνια στο περιθώριο της επίσημης ιστορίας.

Περισσότερα για τη μπιενάλε και το αναλυτικό πρόγραμμα εδώ