Άποψη

«Εξισορροπιστές» από το ΔΕΣΤΕ: νέες ισορροπίες ή deja vu;

Από -

Δύο χρόνια μετά την έκθεση νέων καλλιτεχνών «Εκ Νέου» στο ΕΜΣΤ που είχε αναδείξει μια αλλαγή παραδείγματος για την τοπική σκηνή, η αντίστοιχη έκθεση του ΔΕΣΤΕ στο Μουσείο Μπενάκη προτείνει μια αρκετά διαφορετική εικόνα, παρουσιάζοντας μια εκλεκτική συλλογή αντικειμένων που μοιάζουν αποκομμένα από το όποιο τοπικό ή χρονικό πλαίσιο.

banner
Ελένη Μπαγάκη
Ελένη Μπαγάκη

Η έκθεση «Οι Εξισορροπιστές / The equilibrists» σε επιμέλεια των Gary Carrion-Murayari και Helga Christoffersen από το New Museum της Νέας Υόρκης, με την οποία το Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ γιορτάζει τα 33 του χρόνια στο Μουσείο Μπενάκη της Πειραιώς, ρίχνει τους προβολείς στη νέα γενιά των Ελλήνων και Κυπρίων καλλιτεχνών, 2 χρόνια μετά την πρώτη αντίστοιχη απόπειρα που έγινε από μεγάλο ίδρυμα και συγκεκριμένα το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης με την έκθεση «Εκ Νέου».

Ανεξάρτητα από το αν η λογική αντίστοιχων εκθέσεων που επιχειρούν να συνοψίσουν μια εθνική σκηνή βάζοντας μάλιστα ένα αυστηρό ηλικιακό όριο έχει διάφορα προβλήματα (πέρα από το βασικό ιδεολογικό ζήτημα του τι νόημα έχει σήμερα ένα αντίστοιχο παρωχημένο εκθεσιακό μοντέλο και πώς το επανοηματοδοτεί κανείς, ένα πρακτικό πρόβλημα είναι ότι αποκλείονται μεγαλύτεροι σε ηλικία καλλιτέχνες που παρόλα αυτά τώρα κάνουν τα πρώτα τους βήματα), σίγουρα η λίστα των καλλιτεχνών της έκθεσης του ΔΕΣΤΕ είναι σε μεγάλο βαθμό αντιπροσωπευτική της νέας τοπικής παραγωγής. Δεν μπορώ να πω το ίδιο και για την έκθεση.

Ιωάννης Κολιόπουλος
Ιωάννης Κολιόπουλος

Το «Εκ Νέου» είχε σηματοδοτήσει μια αλλαγή παραδείγματος για την τοπική σκηνή αναδεικνύοντας για πρώτη φορά συντονισμένα τάσεις και πρακτικές που δεν είχαν πρόσφατο προηγούμενο σε τοπικό επίπεδο και που δεν εξαντλούνταν σε όσα παρουσιάζονταν στις γκαλερί της πόλης, συνομιλώντας με την τοπική κοινωνική πραγματικότητα και ιστορία. Αντίθετα, «Οι Εξισορροπιστές» μοιάζουν να φιλτράρουν την τοπική παραγωγή μέσα από πολύ συγκεκριμένα διεθνή ομογενοποιημένα εμπορικά κριτήρια θυμίζοντας έκθεση σε γκαλερί.

Στον «καλογυαλισμένο» χώρο του Μουσείο Μπενάκη κυριαρχούν τα αντικείμενα (εγκαταστάσεις, γλυπτά, επιτοίχια έργα), με πολύ περιορισμένα βίντεο, και χωρίς καθόλου σχεδόν έργα περφόρμανς, «νέων μέσων», έρευνας, κειμένων, ήχου και διεπιστημονικής κατεύθυνσης.

Είναι εμφανές ότι οι επιμελητές (οι οποίοι επέλεξαν τους καλλιτέχνες μετά από μεγάλη έρευνα, συστάσεις από πολλούς Έλληνες επιμελητές και κριτικούς, και studio visits σε διάφορες πόλεις) θέλησαν να αποφύγουν τις εύκολες αναφορές στην κρίση που έχουμε δει κατά καιρούς με έργα που αναπαράγουν περιγραφικά εικόνες αστέγων, ερειπίων κλπ. , κατέληξαν όμως στο άλλο άκρο, παρουσιάζοντας μια εκλεκτική συλλογή αντικειμένων που μοιάζουν αποκομμένα από το όποιο τοπικό ή χρονικό πλαίσιο.

banner
Ειρήνη Μίγα
Ειρήνη Μίγα

Αν στην έκθεση «Εκ Νέου» η γενική αίσθηση είχε έντονο το στοιχείο της δοκιμής, στους «Εξισορροπιστές» όλα μοιάζουν «επαγγελματικά», ολοκληρωμένα και αρμονικά, τίποτε σχεδόν δεν «παρεκκλίνει» από την κυρίαρχη αισθητική της έκθεσης, κάτι που δεν έχει να κάνει μόνο με την επιλογή των καλλιτεχνών αλλά και των έργων με τα οποία αυτοί εκπροσωπούνται. Μια σημαντική διαφορά των «Εξισορροπιστών» σε σχέση με το «Εκ Νέου» (η λίστα των καλλιτεχνών των δύο εκθέσεων είναι κατά το 1/4 περίπου ίδια) είναι η απουσία έργων που επιχειρούν μια διεπιστημονική προσέγγιση και εικαστικών που προέρχονται από άλλους χώρους (αρχιτεκτονική, θέατρο, μουσική κλπ.). Η αντίληψη για το τι συνιστά έργο τέχνης φαίνεται να είναι εδώ πολύ πιο συντηρητική, αποκλείοντας έργα που παρεμβαίνουν στην πόλη, που μπαίνουν στα χωράφια της αρχιτεκτονικής, της έρευνας ή άλλων τομέων, και γενικά που ξεφεύγουν από τη λογική του αντικειμένου.

Μαλβίνα Παναγιωτίδη
Μαλβίνα Παναγιωτίδη

Με δεδομένο τον πολύ σημαντικό ρόλο που έχει παίξει η Μπιενάλε της Αθήνας τα τελευταία χρόνια στην κατεύθυνση της διεύρυνσης αντίστοιχων διατομεακών συνεργασιών και του τι συνιστά έκθεση (και πέρα από τον όποιο προβληματισμό μπορεί να έχει προκαλέσει η Μπιενάλε τελευταία), αλλά και την αποδυνάμωση των γκαλερί και της επιδραστικότητάς τους και την νέα αισθητική που φέρνουν στην πόλη τα όλο και περισσότερα artist run spaces, οι «Οι Εξισορροπιστές» μοιάζουν με deja vu. Υπάρχουν άλλωστε πολλοί τρόποι να αναδείξεις το τοπικό πλαίσιο και την κοινωνική πραγματικότητα πέρα από περιγραφικές αναγνώσεις. Αναρωτιέται κανείς αν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες καλλιτέχνες αισθάνονται άνετα και δεν νιώθουν ότι εγκλωβίζεται η δουλειά τους μέσα στο συγκεκριμένο πλαίσιο.

Όλγα Μηλιαρέση-Φωκά
Όλγα Μηλιαρέση-Φωκά

Έχει ενδιαφέρον πάντως πώς δύο διαφορετικά ιδρύματα όπως το ΔΕΣΤΕ και το ΕΜΣΤ κατάφεραν να παρουσιάσουν δυο τόσο διαφορετικές εικόνες της νέας γενιάς των Ελλήνων καλλιτεχνών, κάτι το οποίο, πέρα από την ιδεολογία των ιδρυμάτων (ο Δάκης Ιωάννου έχει άλλωστε μια συνέπεια ως προς τον τρόπο που αντιλαμβάνεται την «τέχνη» και την «αισθητική» σε μια αυτόνομη σφαίρα, πέρα από την «πολιτική»), ίσως λέει τελικά κάτι και για την ταυτότητα και το χαμαιλεοντισμό της σκηνής.

Το μεγαλύτερο μειονέκτημα της έκθεσης κατά τη γνώμη μου είναι αυτή ακριβώς η απουσία ταυτότητας. Στον αντίποδα της περιγραφικής εξωτικοποίησης της Ελλάδας της κρίσης εδώ απουσιάζει σε μεγάλο βαθμό η απόπειρα συνομιλίας με την εποχή αλλά και με την τοπική ιστορία και ταυτότητα. Στην εναρκτήρια συνέντευξη τύπου ο Δάκης Ιωάννου συνεχάρη τους καλλιτέχνες λέγοντας ότι η έκθεση αυτή θα μπορούσε να σταθεί οπουδήποτε στον κόσμο. Ίσως αυτό είναι τελικά το πρόβλημα…

Σχετικά Θέματα