Κριτική

S.O.S. Πεντάγωνο Καλεί Μόσχα

Από -

Αξεπέραστη μαύρη σάτιρα του Ψυχρού Πολέμου με τέσσερις βασικές οσκαρικές υποψηφιότητες και τον απίστευτο Πίτερ Σέλερς σε τριπλό ρόλο.

Από τις 13 ταινίες μεγάλου μήκους που πρόλαβε να γυρίσει στην καριέρα του ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ, μόνο οι πρώτες δύο («Fear and Desire», «Killer’s Kiss») διαθέτουν πρωτότυπο σενάριο. Ακόμη και ο «Σπάρτακος» με τη «Λολίτα», γραμμένες από τους Ντάλτον Τράμπο και Βλάντιμιρ Ναμπόκοφ αντίστοιχα, βασίζονται σε λογοτεχνική πρώτη ύλη, ενώ όλες οι ταινίες που υπέγραψε σεναριακά ο Αμερικανός auteur ξεκινούν από ένα περισσότερο ή λιγότερο γνωστό μυθιστόρημα. Ο Κιούμπρικ όμως επενέβαινε δραστικά επάνω του, άλλαζε την πλοκή, κάποιες φορές και το ύφος του, ενώ φρόντιζε να μετατρέψει τη λογοτεχνία σε σινεμά.

Και μάλιστα σε καθαρό, συναρπαστικό σινεμά. Έτσι δύο χρόνια μετά τη «Λολίτα» (1962), στην οποία απέδειξε πως, καθοδηγούμενος από το ευφυές στιλ του Ναμπόκοφ, μπορεί να κρύψει ταχυδακτυλουργικά μια κοφτερή ειρωνεία κάτω από το δράμα ενός απαγορευμένου έρωτα, ο 38χρονος Κιούμπρικ αποφάσισε να διασκευάσει τη σκοτεινή φαντασία του Πίτερ Τζορτζ «Red alert» όχι ως ένα sci-fi θρίλερ πάνω στον πυρηνικό όλεθρο, αλλά ως μια σπαρταριστή μαύρη κωμωδία.

Ο ίδιος ο συγγραφέας αντέδρασε στην ιδέα, ο Τέρι Σάουθερν («Ο Χαρτοπαίχτης», «Ξένοιαστος Καβαλάρης», «Barbarella») προσλήφθηκε στα τελευταία στάδια της επανεγγραφής για να ανεβάσει τους χιουμοριστικούς τόνους και το αποτέλεσμα ήταν μια αριστουργηματική σάτιρα του Ψυχρού Πολέμου αλλά και του παραλογισμού που χαρακτηρίζει τη στρατιωτική (βλ. καθαρά μιλιταριστική) και πολιτική εξουσία.

Πρόκειται για μια θεματολογία που επανέρχεται στο έργο του Κιούμπρικ («Σταυροί στο Μέτωπο», «Full Metal Jacket»), ο οποίος τολμάει στο αποκορύφωμα της αντισοβιετικής υστερίας να μοιράσει ευθύνες και να σατιρίσει ανελέητα τον απόλυτο –για την εποχή– εφιάλτη. Στην ταινία αυτός ξεκινάει όταν ένας Αμερικανός παράφρων στρατηγός διατάζει τα βομβαρδιστικά του να εξαπολύσουν πυρηνική επίθεση κατά της Σοβιετικής Ένωσης. Κι ενώ το Πεντάγωνο καλεί τη Μόσχα για να αντιμετωπίσουν από κοινού την ιδιόρρυθμη κατάσταση, πληροφορείται την ύπαρξη ενός μηχανισμού σοβιετικών αντιποίνων που ούτε το Κρεμλίνο είναι σε θέση να ελέγξει.

Καθώς η πλοκή τρέχει σε τρία παράλληλα μέτωπα, το Πεντάγωνο, τη στρατιωτική βάση απ’ όπου ξεκίνησε η επίθεση και το μοιραίο αεροπλάνο, ο Κιούμπρικ διευθύνει με αξεπέραστη σκηνοθετική δεξιοτεχνία αυτόν τον κωμικοτραγικό θίασο που κρατάει στα χέρια του τη μοίρα της ανθρωπότητας, συνδέοντας ξεκαρδιστικά και τόσο –μα τόσο– πικρά τη μεγαλομανία της εξουσίας, τα σεξουαλικά απωθημένα (ο φαλλικός συμβολισμός της ατομικής βόμβας) και τη σύγχρονη, τεχνοκρατική διάσταση της (παν)ανθρώπινης «ύβρεως». Μία από τις καλύτερες κωμωδίες της κινηματογραφικής ιστορίας, με τέσσερις οσκαρικές υποψηφιότητες και τον μοναδικό Πίτερ Σέλερς («Κύριοι, δεν μπορείτε να πλακώνεστε εδώ μέσα. Είμαστε στην αίθουσα πολέμου!») σε τριπλό ερμηνευτικό ρεσιτάλ.

Α/Μ. ΗΠΑ, Μ. Βρετανία. 1964. Διάρκεια: 94΄. Διανομή: SEVEN FILMS.