Θέμα

Αλλάζοντας φύλο στην οθόνη

Από -

Το «Κορίτσι από τη Δανία», η κινηματογραφική βιογραφία της διεμφυλικής ζωγράφου Λίλι Έλμπε που θα δούμε από την Πέμπτη 28/1 στις αίθουσες (ξαν)ανοίγει το μεγάλο κεφάλαιο της αλλαγής φύλου στο σινεμά. Θυμόμαστε τις καλύτερες τρανς ερμηνείες στην οθόνη και τις κοινωνικές συνθήκες που τις γέννησαν.

«Το Κορίτσι  από τη Δανία»
«Το Κορίτσι από τη Δανία»

Στην επταετή θητεία του Μπαράκ Ομπάμα ως 44ου προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής έχουν αλλάξει αρκετά. Δεν μιλάμε, φυσικά, για ρηξικέλευθες οικονομικο-πολιτικές τομές, αφού αυτές είναι αδύνατες μέσα στο σύγχρονο πλαίσιο διακυβέρνησης. Παρ’ όλ’ αυτά, από το «θα βγάλουμε τους τρομοκράτες από τις τρύπες τους» του Τζορτζ Μπους Τζούνιορ μέχρι τη δήλωση του Ομπάμα ότι «με γεμίζει ελπίδα ότι οι κόρες μου μεγαλώνουν μέσα σε μια γενιά που έχει αποδεχτεί την LGBT (Lesbian, Gay, Bisexual, Transexual) κοινότητα», υπάρχει μεγάλη απόσταση.

Όχι ότι η Αμερική μετατράπηκε ξαφνικά σε Μέκκα της προόδου και του πολιτισμού – το ότι ο ανεκδιήγητος Ντόναλντ Τραμπ έχει πάρει κεφάλι στην αρχηγία του ρεπουμπλικανικού κόμματος είναι χαρακτηριστικό. Όμως τα τελευταία χρόνια στις ΗΠΑ συζητιούνται πλέον στη δημόσια σφαίρα μια σειρά από κοινωνικά ζητήματα που κρύβονταν για δεκαετίες κάτω από το χαλί της οικονομικής ευδαιμονίας.

«Οι Περιπέτειες της Πρισίλα, της Βασίλισσας της Ερήμου»
«Οι Περιπέτειες της Πρισίλα, της Βασίλισσας της Ερήμου»

Ένα από αυτά είναι τα δικαιώματα της LGBT κοινότητας και συνεπακόλουθα των διεμφυλικών (transgender), μιας κοινωνικής ομάδας που ζούσε για χρόνια στο περιθώριο και την αφάνεια. Σε πολιτιστικό επίπεδο, τα ’10s αποτελούν μια δεκαετία-breakthrough για τους/τις τρανς. Στην τηλεόραση, η σειρά «Transparent» έχει ήδη κερδίσει δύο Χρυσές Σφαίρες και πέντε Έμμυ, ενώ στη μουσική το 2014 ο τραγουδιστής του ροκ συγκροτήματος Against Me! Τόμας Τζέιμς Γκέιμπελ άλλαξε φύλο και συνέθεσε το εκπληκτικό «Transgender Dysphoria Blues».

Μια χρονιά νωρίτερα, ο Τζάρεντ Λέτο ερμήνευσε την τρανσέξουαλ Ρέιον στο «Dallas Buyers Club», κερδίζοντας Όσκαρ Β΄ αντρικού ρόλου, ενώ φέτος δύο ταινίες, το «Tangerine» του Σον Μπέικερ και το «Κορίτσι από τη Δανία» του Τομ Χούπερ, μιλούν με εντελώς διαφορετική κινηματογραφική γλώσσα για την άβολη κατάσταση του να γεννηθείς με ένα σώμα που όχι μόνον δεν εκφράζει τη σεξουαλικότητά σου, αλλά και την ίδια σου την ταυτότητα. Επιτέλους, το τρανς ζήτημα από το φλου παρασκήνιο έχει μεταφερθεί στο νεταρισμένο πολιτισμικό προσκήνιο.

banner
«Tangerine»
«Tangerine»

Το τολμηρό «Κορίτσι από τη Δανία»
«Φαντάζει σουρεαλιστικό ότι καταφέραμε και τη γυρίσαμε, γιατί όταν ξεκινήσαμε τα πράγματα ήταν πολύ δύσκολα», λέει ο οσκαρικός Τομ Χούπερ για την καινούργια ταινία του. Η μεταφορά του βιβλίου «Το Κορίτσι από τη Δανία» του Ντέιβιντ Έμπερσχοφ, που αφηγείται την ιστορία του Έιναρ Βέγκενερ ο οποίος έκανε μια παρακινδυνευμένη επέμβαση αλλαγής φύλου το 1930, σίγουρα αποτελεί μια θαρραλέα κινηματογραφική κίνηση. Παρά τις αρχικές δυσκολίες, ο Βρετανός σκηνοθέτης κατάφερε να βρει τα λεφτά και να γυρίσει αυτό το δράμα εποχής χωρίς καμία καλλιτεχνικά έκπτωση, κρατώντας τα υψηλά στάνταρ παραγωγής που είδαμε τόσο στο «Λόγο του Βασιλιά» όσο και στους φαντασμαγορικούς «Αθλίους».

«Dallas  Buyers Club»
«Dallas Buyers Club»

Εκτός από την εξαιρετική σκηνογραφία των υποψηφίων για Όσκαρ Ιβ Στιούαρτ και Μάικλ Στάντις, οι πρωταγωνιστικές ερμηνείες συγκαταλέγονται στις καλύτερες της χρονιάς. Ο Έντι Ρεντμέιν είναι αυτός που ξετυλίγει με μαθηματική ακρίβεια το κουβάρι της μεταμόρφωσης του Έιναρ σε Λίλι Έλμπε, εκφράζοντας με μοναδικό συναισθηματικό πλούτο την απόγνωση ενός ανθρώπου που ζει εγκλωβισμένος σε ένα σώμα το οποίο θεωρεί παράταιρο και ξένο, ελπίζοντας σε ένα δεύτερο σερί Όσκαρ.

Δίπλα του μια εκπληκτική Αλίσια Βικάντερ, η οποία ερμηνεύει τη σύντροφο του τολμηρού ζωγράφου και συνοδοιπόρο του στην προσπάθειά του να βρει την ευτυχία μέσω της αλλαγής φύλου. Πίσω, όμως, από τις όποιες προσδοκίες για διακρίσεις στα βραβεία της Ακαδημίας, ο Τομ Χούπερ φανερώνει μια πιο ουσιαστική οπτική για το «Κορίτσι από τη Δανία»: «Εύχομαι το φιλμ να δείξει στο κοινό ότι ο μόνος τρόπος για να γίνει εφικτή η αποδοχή της διαφορετικότητας είναι μέσω της αγάπης».

«Μερικοί το Προτιμούν Καυτό»
«Μερικοί το Προτιμούν Καυτό»

Δυνατές τρανς παρουσίες
Το «Κορίτσι από τη Δανία» δεν αποτελεί προϊόν παρθενογένεσης, όπως άλλωστε τα πάντα στην τέχνη. Το cross dressing υπήρξε μια από τις κινηματογραφικές θεματικές που έχουμε δει ακόμη και σε συντηρητικές εποχές. Χαρακτηριστικά, η μεταμόρφωση των Τόνι Κέρτις και Τζακ Λέμον σε γυναίκες στο αριστουργηματικό «Μερικοί το Προτιμούν Καυτό» (1959) θεωρείται μια από τις ελάχιστες LGBT-friendly ταινίες της εποχής.

Τα πράγματα διαφοροποιούνται τη δεκαετία του ’60, όταν αρχίζει να διαμορφώνεται η (αυτο)σαρκαστική και άκρως απελευθερωτική camp αισθητική. Ο κινηματογραφικός πάπας του ρεύματος Τζον Γουότερς βρήκε τις ηρωίδες των φανταχτερών ανορθόδοξων κωμωδιών του στα πρόσωπα των drag queens και ειδικότερα στη μοναδική Ντιβάιν, με αποκορύφωμα το καλτ έπος του «Pink Flamingos».

«Όλα για τη Μητέρα μου»
«Όλα για τη Μητέρα μου»

Η εικόνα της τρανς θα ταυτιστεί για αρκετά χρόνια με το κινηματογραφικό camp, με τα παραδείγματα να ποικίλλουν από τις αυστραλέζικες «Περιπέτειες της Πρισίλα, της Βασίλισσας της Ερήμου» (1994) μέχρι τα αριστοτεχνικά μελοδράματα του Πέδρο Αλμοδόβαρ («Ο Νόμος του Πόθου», «Όλα για τη Μητέρα μου»). Στη δεκαετία του ’90, όμως, αρχίζουν να εμφανίζονται trans πρωταγωνιστικοί ρόλοι σε πρωτοκλασάτα δράματα με οσκαρικές βλέψεις.

Το πολυεπίπεδο «Παιχνίδι των Λυγμών» (1992) του Νιλ Τζόρνταν και το βασισμένο στην αληθινή ιστορία της Μπράντον Τίνα «Boys Don’t Cry» (1999) ζούμαραν με το δικό τους τρόπο στο ζήτημα της αλλαγής φύλου. Στην επόμενη δεκαετία είδαμε ελάχιστους πρωταγωνιστικούς τρανς ρόλους σε mainstream αμερικανικές παραγωγές (τα πράγματα ήταν τελείως διαφορετικά στο underground), με το «Transamerica» και την οσκαρική υποψηφιότητα της Φελίσιτι Χάφμαν να αποτελούν εξαίρεση.

«Pink  Flamingos»
«Pink Flamingos»

Η δεκαετία που διανύουμε είναι σίγουρα αυτή που φέρνει το transgender ζήτημα στο κινηματογραφικό επίκεντρο, εμπλουτίζοντάς το με νέα ερωτήματα και διεκδικήσεις. Πιο συγκεκριμένα, το πολυβραβευμένο no budget «Tangerine» του Σον Μπέικερ που γυρίστηκε με iPhone και έχει για πρωταγωνιστές δύο πραγματικές τρανσέξουαλ, ήταν η αφορμή για να ξεκινήσει μια μεγάλη συζήτηση γύρω από την εμμονή του κινηματογραφικού συστήματος να δίνει τρανς ρόλους σε straight ηθοποιούς… Μήπως ήρθε η ώρα να δούμε τους πρώτους trans-stars;

Σχετικά Θέματα