Ποιός είναι επιτέλους αυτός ο Toni Erdmann;

Ο Toni Erdmann είναι ένας παράξενος άντρας. Είναι όμως και μια παράξενη ταινία, η οποία κάνει πρεμιέρα στις ελληνικές αίθουσες την Πέμπτη 27/10. Σίγουρα ήταν η καλύτερη του Φεστιβάλ Κανών, παρότι η κριτική επιτροπή τη σνομπάρισε επιδεικτικά...

Ποιός είναι επιτέλους αυτός ο Toni Erdmann;

Ο Toni Erdmann είναι ένας παράξενος άντρας. Είναι όμως και μια παράξενη ταινία, η οποία κάνει πρεμιέρα στις ελληνικές αίθουσες την Πέμπτη 27/10. Σίγουρα ήταν η καλύτερη του Φεστιβάλ Κανών, παρότι η κριτική επιτροπή τη σνομπάρισε επιδεικτικά. Ίσως επειδή δεν είναι ένα καταγγελτικό κοινωνικό δράμα ή επειδή διαθέτει γερμανικό χιούμορ. Ίσως πάλι επειδή δεν κατάλαβε ποιος πραγματικά είναι αυτός ο μυστηριώδης Toni Erdmann. Η 40χρονη δημιουργός του Μάρεν Άντε έχει τη δική της εκδοχή...

Ποιός είναι επιτέλους αυτός ο Toni Erdmann; - εικόνα 1
Μάρεν Άντε

Η Μάρεν Άντε είναι μια όμορφη, τυπική Γερμανίδα που χαμογελά εύκολα, μιλάει όμως μεθοδικά και προσεκτικά. Θα μπορούσε να ήταν πρωταγωνίστρια μιας ταινίας της, καθώς όλες πραγματεύονται αυτήν τη βορειοευρωπαϊκή εσωστρέφεια, προϊόν μιας κοινωνικά καλουπωμένης συμπεριφοράς. «Όλες μου οι ταινίες είναι εν μέρει αυτοβιογραφικές, με την έννοια ότι ξεκινώ να γράφω για κάτι που ξέρω προσωπικά», μας απαντά όταν τη ρωτάμε σχετικά με την περιπετειώδη σχέση πατέρα (Πέτερ Σιμόνιτσεκ) και κόρης (Σάντρα Χίλερ), την οποία αφηγείται ο «Toni Erdmann».

«Η σχέση­ με τον πατέρα μου είναι, βέβαια, ­διαφορετική απ’ ό,τι της Ίνες με τον Γουίνφριντ, αλλά και ο δικός μου πατέρας είναι εξίσου αστείος. Και μια και μιλάμε για μια οικογενειακή ιστορία, είναι πραγματικά δύσκολο να ξεφύγεις εντελώς από μια σχέση τόσο δυνατή όσο αυτή ενός παιδιού με τους γονείς του. Αλλά ακριβώς αυτό, το πόσο σε επηρεάζει η οικογενειακή σου κατάσταση, σε τι ρόλους σε βάζει είτε ως γονιό είτε ως παιδί, είναι το βασικό θέμα της ταινίας. Μπορούμε άραγε να ξεπεράσουμε τα στερεότυπα;»

Κατασκευάζοντας τον Toni Erdmann

Ποιός είναι επιτέλους αυτός ο Toni Erdmann; - εικόνα 2
Ο πρωταγωνιστής Πέτερ Σιμόνιτσεκ στο ρόλο του Τόνι Έρντμαν

Η Μάρεν Άντε έγινε διεθνώς γνωστή κιόλας με την πρώτη ταινία της, το «The Forest For the Trees», το οποίο κέρδισε το Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής στο Σάντανς το 2003. Αναγνωρίστηκε όμως ως σπουδαίο ταλέντο ύστερα από έξι χρόνια με το «Όλοι οι Άλλοι» («Alle Anderen»), την ιστορία ενός νεαρού ζευγαριού­, του οποίου η σχέση­ δοκιμάζεται κατά τις καλοκαιρινές διακοπές του στην Ιταλία. Το φιλμ απέσπασε την Αργυρή Άρκτο και το βραβείο γυναικείας ερμηνείας (Μπίργκιτ Μίνιτσμαϊρ) στο Βερολίνο, ενώ η ίδια ήρθε εκείνη τη χρονιά μέχρι τη Θεσσαλονίκη για να παρουσιάσει στο φεστιβάλ τις δύο ταινίες της.

Δουλεύοντας ως παραγωγός (σε ταινίες όπως ο «Χαμένος Παράδεισος» και το «Arabian Nights» του Μιγκέλ Γκόμες), άρχισε παράλληλα να γράφει την παράξενη περιπέτεια του Γουίνφριντ, ενός αντικοινωνικού, αδιόρθωτα πλακατζή και χωρισμένου από χρόνια 70άρη, που ζει παρέα με το σκύλο του. Εντελώς αποξενωμένος από την κόρη του Ίνες, η οποία εργάζεται ως στέλεχος επιχείρησης στο Βουκουρέστι, παρακινείται από μια σειρά συμπτώσεων να κάνει μια προσπάθεια επανασύνδεσης μαζί της.

Ποιός είναι επιτέλους αυτός ο Toni Erdmann; - εικόνα 3
Η Σάντρα Χίλερ "ξεγυμνώνεται" στο φακό σε μια ερμηνεία-αποκάλυψη

Με το δικό του τρόπο, φυσικά. «Και στην προηγούμενη ταινία μου είχαμε γυρίσματα εκτός Γερμανίας», εξηγεί η Άντε. «Πολλές φορές το να μην έχεις τον απόλυτο έλεγχο, όπως όταν βρίσκεσαι σε ένα καινούργιο περιβάλλον, σε κάνει πιο ανήσυχο και δημιουργικό. Αλλά είναι και άλλα πολλά. Με ενδιέφερε η ιδέα της απουσίας της πατρίδας, του σπιτιού, την οποία κουβαλά ο Γουίνφριντ στη Ρουμανία και τη θυμίζει διαρκώς στην Ίνες. Ύστερα, το ότι οι δυο τους συναντιούνται σε έναν ξένο, ουδέτερο τόπο τους κάνει πιο ευάλωτους, καθώς δεν έχουν να πια­στούν από κάτι οικείο, δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν μια εύκολη μανιέρα. Είναι ο ένας απέναντι στον άλλον. Τέλος, είναι μια τυπική πόλη στην οποία θα μπορούσε να πάει να δουλέψει μια Γερμανίδα στέλεχος επιχείρησης μετά την πτώση του κομουνισμού. Πολλές γερμανικές εταιρείες βρήκαν ευκαιρίες στην Ανατολική Ευρώπη τα τελευταία χρόνια και τις εκμεταλλεύτηκαν με το παραπάνω».

Ο Γουίνφριντ καταφθάνει, λοιπόν, στο Βουκουρέστι απρόσκλητος και συστήνεται δεξιά κι αριστερά ως Τόνι Έρντμαν, θέλοντας να προστατεύσει την «ατσαλάκωτη» κόρη του από την αντισυμβατική, εξωστρεφή συμπεριφορά του. Ρωτάμε αν η ιδέα να εφεύρει το alter ego του είναι μια προσπάθεια του –εγκλωβισμένου στα στερεότυπα που αναφέραμε νωρίτερα– πατέρα να κάνει μια νέα αρχή. «Είναι ο τρόπος με τον οποίον εκείνος αντιδρά, εντελώς ενστικτώδικα, στην τυπική και στην ουσία ανύπαρκτη σχέση που έχει με την κόρη του. Δεν έχει άλλον τρόπο να την πλησιάσει, παρά να ξεκινήσει από την αρχή, να μεταμορφωθεί σε κάποιον άλλον. Είναι μια κίνηση την οποία δεν κάνει βάσει σχεδίου ή οργανωμένης σκέψης, αλλά καθαρά συναισθηματικά, σπρωγμένος από πράγματα που κρατάει μέσα του και δεν ξέρει πώς να διαχειριστεί». Αυτή η μεταμόρφωση όμως δεν έχει να κάνει μόνο με το όνομα.

Ο Γουίνφριντ εμφανίζεται ξαφνικά εκεί όπου εργάζεται η Ίνες φορώντας περούκα και μασέλα. Αργότερα ντύνεται με εκείνη την τριχωτή βουλγάρικη στολή... «Πατέρας και κόρη, ακόμη και όταν είναι μεταξύ τους, μόνον οι δυο τους, υποδύονται συγκεκριμένους ρόλους από τους οποίους είναι δύσκολο να ξεφύγουν», εξηγεί η σκηνοθέτις. «­Κάθε είδους μάσκα σε βοηθά να γίνεις κάποιος άλλος. το βλέπουμε από τις πρωτόγονες κοινωνίες και τις τελετές τους μέχρι τους σημερινούς ηθοποιούς. Συχνά όμως το να γίνεις κάποιος άλλος σημαίνει να βρεις ένα χαμένο κομμάτι του εαυτού σου. Κάποιοι λοιπόν το βρίσκουν φορώντας μια “στολή” και κάποιοι άλλοι βγάζοντάς τη, μένοντας γυμνοί. Αυτό που γίνεται δηλαδή στη σκηνή του πάρτι...»

Κι όμως, οι Γερμανοί έχουν χιούμορ

Ποιός είναι επιτέλους αυτός ο Toni Erdmann; - εικόνα 4

Δράμα χαρακτήρων με κοινωνικά­ σχόλια από τη μία, ιστορία διπλής ενηλικίωσης από την άλλη, ο «Toni Erdmann» διαθέτει παρόλα αυτά πληθωρικό χιούμορ, που σπάει την τευτονική αυστηρότητα, υπονομεύοντας, όπως ο ήρωάς του, κάθε έννοια σοβαροφάνειας. «Μου αρέσει πολύ ο Τζον Κασσαβέτης. Είναι ο κινηματογραφικός μου ήρωας, διότι εστιάζει με απόλυτη ακρίβεια στους χαρακτήρες. Από την άλλη, θαυμάζω τον Άντι Κάουφμαν, ο οποίος διέ­θετε βιτριολικό χιούμορ, αλλά όχι εγκεφαλικό. Ήταν καλαμπουρτζής, τα αστεία του ήταν “πρακτικά”, πιο άμεσα…

Ενώ λοιπόν ξεκίνησα να γράψω μια καθαρή κωμωδία, η ιστορία με έσπρωχνε σταδιακά όλο και περισσότερο στο δράμα. Στα γυρίσματα κρατήσαμε όλα τα αστεία που υπήρχαν στο σενάριο, όμως αυτή η εσωτερική μελαγχολία έβγαινε διαρκώς στην επιφάνεια». Αυτή η ιδιότυπη ισορροπία ανάμεσα στην κωμωδία και στο δράμα, όπως και ανάμεσα σε έναν αυτοσχεδιαστικό ρεαλισμό κι ένα συμπαγές, υπολογισμένο στη λεπτομέρειά του σενάριο, είναι σπάνιο επίτευγμα. «Δεν γινόταν να μην έχουμε μια σεναριακή βάση», λέει η Άντε, «αλλά αυτοσχεδιάσαμε σε μεγάλο βαθμό, διότι δεν προ-αποφασίζω με αυστηρότητα το ύφος κάθε σκηνής.

Δοκιμάζαμε διαρκώς διάφορα και πήγαμε με ένα υλικό 120 ωρών στο μοντάζ. ­Είναι τρέλα, μα είναι κι ελευθερία, διότι άλλες σκηνές είναι καθαρές από την αρχή και άλλες, όπως αυτή με το καραόκε, αποδεικνύονται πολύ δύσκολες». Η σκηνή στην οποία η Σάντρα Χίλερ τραγουδάει καραόκε το «The greatest love of all» της Γουίτνεϊ Χιούστον είναι πραγματικά­ αριστουργηματική. Στη δημοσιογραφική προβολή το σινεμά χειροκροτούσε σκασμένο στα γέλια. Πώς, αλήθεια, επιλέξατε αυτό το τραγούδι; «Είχαμε πολλές ιδέες γι’ αυτό το συναισθηματικό ξέσπασμα της Ίνες, αλλά καμία δεν ήταν όσο αποτελεσματική θα θέλαμε. Η πλέον κινηματογραφική και λιγότερο μελό, επειδή δεν χρειάστηκε να χρησιμοποιήσει λόγια, ήταν αυτή ενός τραγουδιού. Μου αρέσουν αυτά τα απλά, χορευτικά hits και φαντάστηκα ότι το συγκεκριμένο θα μπορούσε να αρέσει στην ηρωίδα όταν ήταν πιο μικρή, 14-15 χρονών ας πούμε».

Ποιός είναι επιτέλους αυτός ο Toni Erdmann; - εικόνα 5

Η ταινία ήταν η πραγματική αποκάλυψη του τελευταίου Φεστιβάλ Κανών, στο οποίο έγινε ενθουσιωδώς δεκτή από τους κριτικούς, αποσπώντας το βραβείο τους αλλά και την υψηλότερη βαθμολογία σε όλα τα έγκριτα έντυπα. Παραδόξως δεν έλαβε πρόσκληση για το βράδυ της επίσημης απονομής, κάτι που όμως θα έκανε τον Γουίνφριντ να νιώσει πολύ αμήχανα. Ενώ τώρα, με την περούκα, τη μασέλα και τα παλαβά αστεία του, θα βρίσκεται καθ’ όλα έτοιμος στο ραντεβού μας στις αίθουσες την Πέμπτη 27/10.

Η Μάρεν Άντε σε 3 ατάκες

Ποιός είναι επιτέλους αυτός ο Toni Erdmann; - εικόνα 6

Ποιά είναι η Σάντρα Χίλερ;

Ποιός είναι επιτέλους αυτός ο Toni Erdmann; - εικόνα 7

«Requiem»
Γεννημένη το 1978 στην πρώην Ανατολική Γερμανία, η Χίλερ έκανε για χρόνια θέατρο προτού αναλάβει τον πρωταγωνιστικό ρόλο στο «Requiem» του Χανς-Κρίστιαν Σμιντ. Υποδυό­μενη μια επιληπτική κοπέλα που πίστευε πως ήταν δαιμονισμένη, κέρδισε το βραβείο ερμηνείας στο Φεστιβάλ Βερολίνου το 2006.

Ποιός είναι επιτέλους αυτός ο Toni Erdmann; - εικόνα 8

«Above Us Only Sky»
Το 2011 απέσπασε μια σειρά από βραβεία ως σεξουαλικά καταπιεσμένη και ψυχολογικά μπερδεμένη Μάρτα στο σκηνοθετικό ντεμπούτο του Γιαν Σόμπουργκ «Above Us Only Sky», ενώ κράτησε ένα δεύτερο ρόλο στην προπέρσινη «Τρελή Αγάπη» της Τζέσικα Χάουσνερ.

Ποιός είναι επιτέλους αυτός ο Toni Erdmann; - εικόνα 9

«Toni Erdmann»
Κουμπωμένη, ψυχρή και αφοσιωμένη στο κυνήγι της επαγγελματικής καταξίωσης, η Ίνες της ξεσπά με έναν σπαρακτικά ξεκαρδιστικό τρόπο. Μία από τις απαιτητικότερες και τολμηρότερες –με κάθε έννοια– ερμηνείες των τελευταίων χρόνων.

Διαβάστε ακόμα

Τελευταία άρθρα Σινεμά

Το 47ο Φεστιβάλ του Τορόντο ρίχνει τα φώτα στο "Airhostess-737" του Θανάση Νεοφώτιστου

Σημαντική διάκριση για την ταινία μικρού μήκους από την επιτροπή του καναδέζικου φεστιβάλ.

ΓΡΑΦΕΙ: ATHINORAMA TEAM
30/09/2022

"And": Έμα Στόουν, Γουίλεμ Νταφόε και Τζέσι Πλέμονς στη νέα ταινία του Γιώργου Λάνθιμου

Το επόμενο πρότζεκτ του διακεκριμένου σκηνοθέτη συγκεντρώνει ένα πρωτοκλασάτο καστ και ένα σενάριο που συνυπογράφει ο Ευθύμης Φιλίππου.

Δείτε τις πριν τις κατεβάσουν: Οι ταινίες που "χάνονται" από τις 28ες Νύχτες Πρεμιέρας

Ανακαλύψτε τα φιλμ που προβάλλονται μόνο στο φεστιβάλ και ποτέ ξανά!

Η Γυναίκα Βασιλιάς

Η χολιγουντιανή συνταγή του ηρωικού έπους παραλλάσσεται σύμφωνα με τις επιταγές των καιρών χωρίς να αμφισβητείται κανένα από τα αφηγηματικά και μελοδραματικά κλισέ της.

Χαμογέλα

Ως ορισμός της χαμένης ευκαιρίας, η ταινία υποβάλλει με την ανατριχιαστική απεικόνιση των συνεπειών του μετατραυματικού άγχους, αποτυγχάνει όμως στην απόπειρά της να ισορροπήσει ανάμεσα στον ατμοσφαιρικό υπαινιγμό και τη σεναριακή σαφήνεια.

Η Φλεγόμενη Θάλασσα

Μετά το "Κύμα" (2015) και το "Σεισμό" (2018"), μια ακόμα σκανδιναβική περιπέτεια καταστροφής η οποία προσπαθεί να προσγειώσει στο ρεαλισμό ένα απόλυτα συνταγογραφημένο κινηματογραφικό είδος.

Ο Έρωτας τα Αλλάζει Όλα

Χωρίς να ξεφεύγει από τα στάνταρντ, το πορτραίτο μιας σύγχρονης Αμερικάνας πάνω από τα 60 σκιαγραφείται με χιούμορ και μερικές πικάντικες αφηγηματικές ιδέες.