Υπάρχει σινεμά της κρίσης;

Η κυκλοφορία του βραβευμένου στις Κάνες «Νόμου της Αγοράς» του Στεφάν Μπριζέ μας δίνει την ευκαιρία να εξετάσουμε τα highlights του σύγχρονου κοινωνικού σινεμά και τα αντανακλαστικά που επέδειξε η 7η Τέχνη στην κρίση.

Υπάρχει σινεμά της κρίσης;

Η κυκλοφορία του βραβευμένου στις Κάνες «Νόμου της Αγοράς» του Στεφάν Μπριζέ, ενός φιλμ που περιγράφει εύστοχα τη σύγχρονη εργασιακή πραγματικότητα, μας δίνει την ευκαιρία να εξετάσουμε τα highlights του σύγχρονου κοινωνικού σινεμά και τα αντανακλαστικά που επέδειξε η 7η Τέχνη στην πρωτοφανή κρίση που έπληξε το δυτικό κόσμο το 2008.

Υπάρχει σινεμά της κρίσης; - εικόνα 1
«Ο Νόμος της Αγοράς»

Θα περίμενε κάποιος ότι η οικονομική κρίση που ξεκίνησε μετά την κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού κολοσσού Lehman Brothers τον Σεπτέμβριο του 2008 θα πυροδοτούσε την εμφάνιση ενός νέου, δυναμικού κοινωνικού σινεμά που θα συγχρωτιζόταν με τις εξελίξεις και θα έπιανε άμεσα το σφυγμό του ρευστού οικονομικοπολιτικού τοπίου. Μόνο που ο κινηματογράφος και οι ξακουστοί δεξιοτέχνες του δεν υπάκουσαν ποτέ στις επιταγές τής (έστω και ασφυκτικής) επικαιρότητας, παραδίδοντας εφήμερα οπτικά μανιφέστα ή χρονογραφήματα. Ανέκαθεν το σινεμά στόχευε στο διαχρονικό μύθο και στην αισθητική δεξιοτεχνία που επιβιώνει στο πέρασμα του χρόνου.

Επίσης, ένα μεγάλο κομμάτι της παραγωγής και των θεατών βλέπει τον κινηματογράφο ως μέσο απόδρασης από την πραγματικότητα, υιοθετώντας, εντελώς απλουστευτικά βέβαια, τη νιτσεϊκή άποψη «η αλήθεια είναι άσχημη: έχουμε την τέχνη για να μη μας καταστρέψει η αλήθεια». Δεν είναι τυχαίο λοιπόν ότι την τελευταία επταετία ελάχιστες ήταν οι αξιόλογες κινηματογραφικές προσπάθειες που ασχολήθηκαν με την κρίση και τις κοινωνικές επιπτώσεις της, τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Αμερική.

Ένα μεγάλο κομμάτι της παραγωγής και των θεατών βλέπει τον κινηματογράφο ως μέσο απόδρασης από την πραγματικότητα, υιοθετώντας, εντελώς απλουστευτικά βέβαια, τη νιτσεϊκή άποψη «η αλήθεια είναι άσχημη: έχουμε την τέχνη για να μη μας καταστρέψει η αλήθεια».

Γαλλόφωνη κυριαρχία

Καλώς ή κακώς, οι ταινίες που έθιξαν υποδειγματικά τα προβλήματα της νέας οικονομικής πραγματικότητας δεν προήλθαν από τα ευρωπαϊκά P.I.I.G.S. (Πορτογαλία, Ιταλία, Ιρλανδία, Ελλάδα, Ισπανία) που χτυπήθηκαν άγρια από την κρίση, αλλά από χώρες που εισέπραξαν σε δεύτερο βαθμό τις δυσάρεστες εξελίξεις, όπως η Γαλλία. Ο «Νόμος της Αγοράς» του Στεφάν Μπριζέ είναι μια από αυτές τις ταινίες, αφηγούμενη υποδειγματικά την προσπάθεια ενός μεσήλικα να προσαρμοστεί στις εργασιακές απαιτήσεις της εποχής μας. Ο ορισμός του νέου εργατικού υποκειμένου και η σφοδρή σύγκρουσή του με το προνομιούχο παλιό είναι το θέμα που πραγματεύεται με μοναδική ανθρωπιά και ευαισθησία ο Ρομπέρ Γκεντιγκιάν στα «Χιόνια του Κιλιμάντζαρο» (2011).

Υπάρχει σινεμά της κρίσης; - εικόνα 2
«Δυο Ημέρες, Μια Νύχτα»

Οι Βέλγοι πατεράδες του ευρωπαϊκού κοινωνικού κινηματογράφου αδελφοί Νταρντέν κατάφεραν με το «Δυο Ημέρες, Μια Νύχτα» (2014) να μεταφέρουν την αφηρημένη έννοια της κρίσης σε προσωπικό επίπεδο με έναν πρωτόγνωρο για το «στεγνό» σινεμά τους συναισθηματισμό. Από την άλλη, ο πάντοτε αιχμηρός Κώστας Γαβράς είχε οσφρανθεί από νωρίς τις επιπτώσεις της καπιταλιστικής ασυδοσίας στο βιτριολικό «Τσεκούρι» (2005), ενώ επανήλθε στην ίδια θεματική επτά χρόνια αργότερα με το «Κεφάλαιο». Όσο συχνά είναι τα γαλλόφωνα αξιόλογα δείγματα κοινωνικού σινεμά τόσο δύσκολο είναι να βρεις αντίστοιχα παραδείγματα στην υπόλοιπη Ευρώπη. Ακόμη και η παραγωγικότατη αγγλική σκηνή δεν έχει να επιδείξει κάτι περισσότερο από τις ταινίες του συνήθους υπόπτου Κεν Λόουτς («Ένας Ελεύθερος Κόσμος...», «Το Μερίδιο των Αγγέλων»).

Αμερική, μια χώρα μαγική

Υπάρχει σινεμά της κρίσης; - εικόνα 3
«Λύκος της Wall Street»

Από τη δεκαετία του ’80 το αμερικανικό σινεμά επισήμανε, έστω και επιδερμικά, τις κοινωνικές επιπτώσεις της χρηματοπιστωτικής παντοδυναμίας. Από τη φρενήρη «Γουόλ Στριτ» (1987) του Όλιβερ Στόουν μέχρι την «Απατηλή Λάμψη της Ματαιοδοξίας» (1990) του Μπράιαν ττε Πάλμα, το Χόλιγουντ ταύτισε από νωρίς –αρκετές φορές σχηματικά και γραφικά– την εικόνα του χρηματιστή με την απληστία. Δεν είναι τυχαίο ότι στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού αμέσως μετά το χτύπημα της Lehman εμφανίστηκαν αρκετές ταινίες που έβαλαν στο στόχαστρό τους τα golden boys της Γουόλ Στριτ και όχι τις δομικές παθογένειες που οδήγησαν στην κρίση: το σίκουελ του Όλιβερ Στόουν «Γουόλ Στριτ: Το Χρήμα Ποτέ δεν Πεθαίνει» (2010), «Ο Δρόμος του Χρήματος» (2011) του Τζέι Σι Κάντορ, το «Άλλοθι» (2012) του Νίκολας Τζαρέκι και ο αριστοτεχνικά παραισθησιογόνος «Λύκος της Wall Street» (2013) του Μάρτιν Σκορσέζε είναι τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα.

Μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν, πάντως, μια σειρά από αποκαλυπτικά ντοκιμαντέρ που εστιάζουν στις επιπτώσεις της απορύθμισης της αγοράς, αλλά και της κυριαρχίας των χρηματοπιστωτικών κολοσσών. Από το προφητικό «The Corporation» (2003) των Τζένιφερ Άμποτ και Μαρκ Άκμπαρ μέχρι το «Καπιταλισμός: Μια Ιστορία Έρωτα» (2009) του αθεράπευτου προβοκατέρ Μάικλ Μουρ και το εξαιρετικό «Inside Job» (2010) του Τσαρλς Φέργκιουσον, οι ταινίες τεκμηρίωσης αποκάλυψαν στην οθόνη τις σκοτεινές σελίδες ενός προμελετημένου οικονομικού εγκλήματος.

Φέτος, το αμερικανικό σινεμά παρουσιάζει δύο ταινίες μυθοπλασίας που έχουν για φόντο τους την κρίση, το «Money Monster» της Τζόντι Φόστερ και τα «99 Σπιτικά» του Ραμίν Μπαχράνι. Λέτε όσο απομακρυνόμαστε από το κραχ του 2008, ξεφεύγοντας πλέον από το δημιουργικά στέρφο έδαφος της επικαιρότητας, να δούμε περισσότερο και ποιοτικότερο κοινωνικό σινεμά; Το μέλλον θα δείξει...

Περισσότερες πληροφορίες

Ο Νόμος της Αγοράς

La Loi du Marche
3,5
  • Κοινωνική
  • 2015
  • Διάρκεια: 93 '
  • Στεφάν Μπριζέ

Ο Τιερί είναι ένας απολυμένος εργάτης που προσπαθεί να βρει δουλειά για να συντηρήσει την οικογένειά του. Προσλαμβάνεται ως υπάλληλος ασφαλείας σε ένα σουπερμάρκετ και έρχεται αντιμέτωπος με τη σύγχρονη εργασιακή πραγματικότητα.

Διαβάστε ακόμα

Τελευταία άρθρα Σινεμά

Οι 25 καλύτερες ταινίες του 2022 σύμφωνα με το IndieWire

Το έγκριτο αμερικανικό σάιτ επιλέγει τις σπουδαιότερες κινηματογραφικές παραγωγές της χρονιάς.

ΓΡΑΦΕΙ: ΓΙΑΝΝΗς ΚΑΝΤΕΑ-ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟς
02/12/2022

Το τρέιλερ του "Cocaine Bear" είναι ακριβώς όσο ακραίο νομίζετε

Μια κραυγαλέα αληθινή ιστορία εμπνέει τη μάλλον πιο "καμένη" ταινία του 2023.

Τα βραβεία του 35ου Πανοράματος Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου

Παρουσία του κορυφαίου σκηνοθέτη Εμίρ Κουστουρίτσα, η μακροβιότερη κινηματογραφική διοργάνωση της Αθήνας μοίρασε τις δάφνες της.

Γιορτάστε τα 100 χρόνια Disney με τον Όσβαλντ το τυχερό κουνέλι (βίντεο)

Δείτε τη νέα μικρού μήκους με πρωταγωνιστή έναν από τους πρώτους ήρωες κινουμένων σχεδίων του θρυλικού στούντιο.

Ο γιος του Μπρους Λι ενσαρκώνει τον πατέρα του στην ταινία του Ανγκ Λι

Η βιογραφία φέρει την υπογραφή του οσκαρικού σκηνοθέτη ο οποίος μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη τη ζωή του θρυλικού ηθοποιού και αρτίστα των πολεμικών τεχνών.

Η Κατρίν Κορσινί και το στοίχημα της κοινωνικής κωμωδίας

Η Γαλλίδα σκηνοθέτιδα της "Μεγάλης Ρήξης", η οποία έκανε πρεμιέρα στο διαγωνιστικό πρόγραμμα των περσινών Καννών, μιλάει για την προσπάθειά της να συνδυάσει πολιτικές αναφορές και κωμωδία καταστάσεων.

Zoe Kravitz, a Catwoman we love

Υπέροχη ηθοποιός, υπέροχο πλάσμα.