Jeff Koons: «Αφροδίτη» του Lespugue: Η έκθεση που ανοίγει το παράθυρο της διαχρονικότητας στην ανθρώπινη δημιουργία
Ο καταξιωμένος Αμερικανός καλλιτέχνης και ορόσημο της σύγχρονης pop τέχνης, Τζέφ Κουνς, επιστρέφει στην Ελλάδα μετά από σχεδόν μία πενταετία για την πραγματοποίηση μιας ιδιαίτερης έκθεσης πάνω στην ανθρώπινη δημιουργία, υπό το πρίσμα της προϊστορίας και της μοντερνικότητας. Η έκθεση Jeff Koons: «Αφροδίτη» του Lespugue φέρνει σε αέναο διάλογο δέκα ειδώλια “Αφροδιτών” της Παλαιολιθικής εποχής, με το έργο του Koons Balloon Venus Lespugue (Orange) (2013-2019) που παρουσιάζεται για πρώτη φορά στο κοινό.
Η πορτοκαλί “Αφροδίτη” που εκτίθεται στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, είναι το αποτέλεσμα έμπνευσης του καλλιτέχνη από το ομώνυμο αγαλματίδιο, κατασκευασμένο από χαυλιόδοντα μαμούθ, του Lespugue (Αφροδίτη του Lespugue), η οποία χρονολογείται περίπου 28.000 χρόνια πριν από την εποχή μας· αλλά σύμφωνα με τον Κουνς αποτελεί την “πιο μοντέρνα” από όλα τα μοναδικά αντίγραφα των αμετακίνητων πρωτοτύπων, που βλέπουμε στην έκθεση.
Η ερμηνεία του καλλιτέχνη για την "Αφροδίτη" του Lespugue, μέρος της σειράς Antiquity που ξεκίνησε το 2008, περιλαμβάνει ένα μεγάλο φάσμα αναφορών στην ιστορία της τέχνης, από τον Μποτιτσέλι και τον Τιτσιάνο έως τον Ντυσάν και τον Μπρανκούζι, και γενικότερα στις διαχρονικές έννοιες περί ομορφιάς και μορφής. Σύμφωνα με τον ίδιο, από τις τέσσερις “Αφροδίτες” από μπαλόνι της σειράς, η πορτοκαλί του Lespugue είναι η πιο κοντινή στην μοντερνικότητα.
Η έκθεση απλώνεται σε δύο διακριτά δωμάτια στο νεοκλασικό κτίριο του Μουσείου επί της οδού Μέγαρο Σταθάτου. Το πρώτο δωμάτιο, με την όψη ενός σκοτεινού και σιωπηλού σπηλαίου σκοπεύει στην εντρύφηση του επισκέπτη σε μία μυσταγωγική, σχεδόν τελετουργική ατμόσφαιρα, κάνοντας την θέαση των προϊστορικών ειδωλίων τόσο πιο απολαυστική.
Οι εννέα από τις δέκα "Αφροδίτες" (Γκριμάλντι I & II, Σαβινιάνο, Dolni Věstonice, Willendorf και Παραβίτα Ι & ΙΙ) είναι τοποθετημένες σε μία κυκλική βάση που συμβολίζει τη "μήτρα της ανθρώπινης δημιουργίας". Πίσω από ένα ημιδιάφανο χωριστικό, απομονωμένη, βρίσκεται η Αφροδίτη του Lespugue. Περιστρεφόμενη μέσα στην προθήκη της, προσκαλεί τον επισκέπτη να την θαυμάσει όσο και να αναρωτηθεί εν τελεί, είναι η συμβατική πλευρά ανάγνωσης της η σωστή, ή μήπως οι τρόποι ανάγνωσης της είναι πιο σύνθετοι από ότι νόμιζε μπαίνοντας στην αίθουσα;
Ο όρος "Αφροδίτη", παρότι αναχρονιστικός, έχει ως στόχο να ανδείξει το κοινό χαρακτηριστικό που βρίσκουμε όλα τα αγαλματίδια: το (γυμνό) γυναικείο σώμα. Ανά τους αιώνες, η γυναικεία μορφή έχει αποτελέσει σύμβολο της ομορφιά και κυρίως τη γονιμότητας— την αφετηρία όλης της ανθρώπινης και μη, ζωής.
Όπως γίνεται φανερό και μέσα από τα προϊστορικά ειδώλια, η πλούσια γυναικεία μορφή συνδέεται τόσο ακόμα με την ελπίδα επιβίωσης, καθώς κάνει την εμφάνισή της σε μία εποχή έντονων κλιματικών διακυμάνσεων, η οποία ασφαλώς επέφερε πείνα και καινούργιους κινδύνους στους τότε ανθρώπους.
Το δεύτερο δωμάτιο της έκθεσης ο επισκέπτη επαναφέρεται στη πραγματικότητα από την φωτεινή αντίθεση και το έντονο πορτοκαλί χρώμα από το γιγάντιο γλυπτό του Κουνς, και ξυπνώντας αντικρεί την αντανάκλαση του στη γυαλιστερή επιφάνεια. Γίνεται ένα κυριολεκτικά αναπόσπαστο μέρος της ίδιας της τέχνης.
Το ασυνείδητο ενωτικό συναίσθημα που μπορεί να νιώθει κανείς μόλις βρεθεί μπροστά στο γλυπτό ίσως είναι ένα φυσιολογικό, πόσο μάλλον επιθυμητό φαινόμενο, καθώς για τον ίδιο τον καλλιτέχνη η ανθρώπινη σύνδεση λειτουργεί ως μέσο επαγρύπνισης της "βιολογικής μνήμης" που υπάρχει ενδόμυχα όλων μας, όσοι αιώνες και αν μας χωρίζουν.
Με την "πορτοκαλί Αφροδίτη" ο Κουνς επιστρατεύει τα γνώριμα υφολογικά του στοιχεία: την παιγνιώδη μορφή που θυμίζει μπαλόνι και το ζωηρό χρώμα (αλλά που ο πιο φυσικός του τόνος μάλλον παραπέμπει ταυτόχρονα και στην ίδια την Μητέρα Γη), τα οποία, όπως και στα περισσότερα έργα του Αμερικανού καλλιτέχνη, φέρνουν σε πρώτη σημασία την εμπειρία του θεατή.
Μπορεί το γλυπτό του Τζεφ Κουνς να μην έχει την παρόμοια λατρευτική αξία που μάλλον είχαν τα ειδώλια της Παλαιολιθικής εποχής, στοχεύει όμως στο ίδιο αποτέλεσμα: να φέρει τους ανθρώπους σε ένα τόπο σύνδεσης. Στη προκειμένη περίπτωση το Μουσείο παίρνει την μορφή του σπήλαιου, δίνοντας παράλληλα την ευκαιρία σε έναν νέο, φρέσκο τρόπο ανάγνωσης και νοηματοδότησεις της αρχαιότητας μέσα από την τριβή της με τη σύγχρονη τέχνη. Credit φωτογράφου: ©Πάρις Ταβιτιάν
TIPS
Σε συνδυασμό με την έκθεση, προσφέρεται ένας πλούσιος κατάλογος που εμπεριέχει δοκίμια ερευνητών και του ίδιου του καλλιτέχνη, τα οποία εξετάζουν τις «Αφροδίτες» της Παλαιολιθικής εποχή που ενέπνευσαν τον Κουνς στη δημιουργία της δικής του.
Το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης έχει καθιερώσει μια σειρά εκθέσεων που δημιουργούν ένα διάλογο ανάμεσα στην αρχαία και τη σύγχρονη τέχνη, ως ένας δυναμικός σύνδεσμος μεταξύ του χθες και του σήμερα.
Υπάρχει διαθέσιμος ο ηχητικός οδηγός της έκθεσης που είναι προσβάσιμος για όλους μέσα από την εφαρμογή του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης.
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης
Mέγαρο Σταθάτου, Ηροδότου 1, Κολωνάκι
210-7228321-3
