Το Summer of love ξαναζεί στη Σάμο 24/07/2017

Η γενιά της αμφισβήτησης τότε και τώρα. Η Κατερίνα Γρέγου μας μιλά για την έκθεση «Summer of love» που επιμελείται στο Space Pythagorion στη Σάμο (04/08-15/10), η οποία
παίρνει ως αφετηρία την πεντηκοστή επέτειο από το Καλοκαίρι της Αγάπης για να μιλήσει για το παρόν.

 Κατερίνα Γρέγου
Κατερίνα Γρέγου

Με ποιόν τρόπο τα αιτήματα του καλοκαιριού της αγάπης μπορούν να είναι επίκαιρα σήμερα;

Τα σημαντικότερα ζητήματα για τη γενιά του flower power, το Καλοκαίρι της Αγάπης, το 1967, ήταν η αμφισβήτηση προς την εξουσία, η απόρριψη του καταναλωτισμού και η διαμαρτυρία κατά του πολέμου στο Βιετνάμ. Οι νέοι άνθρωποι τότε ήταν πολιτικοποιημένοι, αμφισβητούσαν τους πολιτικούς θεσμούς και τις ηγεμονικές δομές. Την εποχή εκείνη, αναπτύχθηκαν ιδιαίτερα η ποπ κουλτούρα και οι εναλλακτικοί τρόποι ζωής. Σήμερα, βιώνουμε μια παρόμοια και δικαιολογημένη δυσπιστία και αμφισβήτηση της πολιτικής και των πολιτικών.

Ο καταναλωτισμός δικαιολογημένα θεωρείται παράγοντας που επιβαρύνει σοβαρά το περιβάλλον και ενθαρρύνει τη μη βιώσιμη ανάπτυξη. Το ενδιαφέρον της ποπ μουσικής για την κοινωνική διαμαρτυρία αυξήθηκε ακόμη περισσότερο (ας σκεφτούμε μόνο το κίνημα διαμαρτυρίας στον αραβικό κόσμο, μέσα από το οποίο αναδείχθηκε μια νέα γενιά καλλιτεχνών που αποκηρύσσουν την κοινωνική και πολιτική αδικία στις χώρες τους). Οι άνθρωποι αναζητούν στους εναλλακτικούς τρόπους ζωής διέξοδο από τη δίνη του καπιταλισμού, την εργασία χωρίς ανάπαυλα και την επιτάχυνση των πάντων.

Ζητώντας να ανακτήσουν τη χαμένη αισιοδοξία και να βρουν τρόπο επιβίωσης μέσα στις σημερινές δυσκολίες, όλο και περισσότεροι άνθρωποι στρέφονται ξανά προς τις ιδέες και τα ήθη που γεννήθηκαν το καλοκαίρι του 1967 και τη δεκαετία του 1960 γενικότερα. Τα κοινά, το μοίρασμα, η κοινότητα επιστρέφουν ως τρόπος σκέψης, μαζί με την αναγέννηση των αυθόρμητων κινημάτων λαϊκής βάσης. Η Ελλάδα της κρίσης αποτελεί καλό παράδειγμα: εκατοντάδες πρωτοβουλίες πολιτών έχουν ξεπηδήσει σε όλη τη χώρα, προσφέροντας ανακούφιση και κοινωνικό έργο σε τομείς με συστημικά προβλήματα όπως η υγεία, η εκπαίδευση και το περιβάλλον.

 Η έκθεση περιλαμβάνει τη διεθνή πρεμιέρα της τετραλογίας βίντεο του Έλληνα καλλιτέχνη Νικόλα Κοζάκη σε συνεργασία με τον φιλόσοφο και σημαίνον μέλος της Καταστασιακής Διεθνούς Raoul Vaneigem.
Η έκθεση περιλαμβάνει τη διεθνή πρεμιέρα της τετραλογίας βίντεο του Έλληνα καλλιτέχνη Νικόλα Κοζάκη σε συνεργασία με τον φιλόσοφο και σημαίνον μέλος της Καταστασιακής Διεθνούς Raoul Vaneigem.

Έχει θέση η αγάπη στην πολιτική και την οικονομία;

Δεν έχει σημασία αν έχει θέση ή όχι. Αν δεν υπάρχει χώρος για την αγάπη στην πολιτική και την οικονομία, τότε πρέπει να τον δημιουργήσουμε. Πώς μπορεί κάποιος να είναι πολιτικά ενεργός χωρίς αγάπη και κατανόηση για τους ανθρώπους οι οποίοι ελπίζει να ωφεληθούν από τις πολιτικές αποφάσεις; Τι είδους οικονομία έχουμε χωρίς αγάπη και σεβασμό για το άτομο; Η οικονομία βασίζεται υπερβολικά στη μεγιστοποίηση του κέρδους, χωρίς σεβασμό για τον καταναλωτή ή το περιβάλλον.

Η πολιτική των μεγάλων εταιρειών επιδεικνύει αδιαφορία για τον άνθρωπο σε όλα τα επίπεδα. Οι πολιτικοί τις περισσότερες φορές ασκούν την πολιτική από προσωπικό συμφέρον ή με διαδικαστικό και αδιάφορο τρόπο, χωρίς ίχνος αγάπης για ό,τι κάνουν. Οι συνέπειες μιας πολιτικής χωρίς αγάπη, ενδιαφέρον και έμπνευση είναι προφανείς, και γι' αυτό οι άνθρωποι έχασαν την πίστη τους στους πολιτικούς. Η αμοιβαία αγάπη, ο σεβασμός και η κατανόηση είναι το θεμέλιο κάθε επιτυχημένης ανθρώπινης δραστηριότητας.

 MARKO MÄETTAM, No human is illegal, Summer of War, 2017. Ευγενική παραχώρηση του καλλιτέχνη και της Γκαλερί Temnikova & Kasela Ταλίν.
MARKO MÄETTAM, No human is illegal, Summer of War, 2017. Ευγενική παραχώρηση του καλλιτέχνη και της Γκαλερί Temnikova & Kasela Ταλίν.

Μιλήστε μας για τα έργα της έκθεσης. Με ποιόν τρόπο απάντησαν οι καλλιτέχνες που δημιούργησαν νέα έργα στην πρόκληση της έκθεσης και ποια άλλα έργα εντάξατε στο επιμελητικό σκεπτικό;
Η έκθεση παίρνει ως αφετηρία την πεντηκοστή επέτειο από το Καλοκαίρι της Αγάπης για να μιλήσει για το παρόν και να υφάνει έναν ιστό πολιτιστικών και ιστορικών σημείων αναφοράς προκειμένου να συνδέσει ιδέες που αναπτύχθηκαν πριν από πενήντα χρόνια με το σημερινό σημείο καμπής και τις ιδέες του Michael Hardt για μια πολιτική αντίληψη της αγάπης. Η έκθεση περιλαμβάνει τη διεθνή πρεμιέρα της τετραλογίας βίντεο του Έλληνα καλλιτέχνη Νικόλα Κοζάκη σε συνεργασία με τον φιλόσοφο και σημαίνον μέλος της Καταστασιακής Διεθνούς Raoul Vaneigem (συγγραφέα της Eπανάστασης της καθημερινής ζωής, του 1967, βιβλίου με τεράστια επίδραση), οι οποίοι στρέφονται στην Ελλάδα για να επανεξετάσουν τις σύγχρονες δυτικές αξίες. Οι μετασχηματιστικές ιδέες του Βανεγκέμ από το 1967 βρίσκουν απήχηση στο σημερινό πολιτικό κλίμα, ενώ οι εικόνες του Κοζάκη μάς παρακινούν να δοκιμάσουμε έναν διαφορετικό τρόπο ζωής, εμπνευσμένο από ένα είδος «πρακτικής της καθημερινής ζωής» στην Ελλάδα που ίσως έχει ακόμη κάτι να μας διδάξει.

Η έκθεση περιλαμβάνει επίσης το βίντεο Every Day Words Disappear (2016), του βραβευμένου σκηνοθέτη Johan Grimponprez, μια συνέντευξη με τον Michael Hardt –από τις κεντρικές πηγές έμπνευσης για την έκθεση– που αντιπαραθέτει τις ιδέες του με σκηνές από την ταινία Alphaville (1965), του Jean-Luc Godard, στην οποία ένα σύστημα ηλεκτρονικών υπολογιστών έχει αποκτήσει τον έλεγχο της πόλης και θέσει εκτός νόμου έννοιες όπως η αγάπη και η ποίηση.

Η Tomomi Itakura δημιούργησε την υπαίθρια εγκατάσταση Untitled (Signs) (2017), μια σειρά από πινακίδες δρόμου, που αναδεικνύουν πώς άλλαξε ο κόσμος αυτά τα πενήντα χρόνια.

 TOMOMI ITAKURA, Χωρίς τίτλο, 2017. Ευγενική παραχώρηση Tomomi Itakura και Μουσείο Καλών Τεχνών του Σαν Φρανσίσκο.
TOMOMI ITAKURA, Χωρίς τίτλο, 2017. Ευγενική παραχώρηση Tomomi Itakura και Μουσείο Καλών Τεχνών του Σαν Φρανσίσκο.

Η εγκατάσταση του Uriel Orlow, The Short and the Long of It, έχει ως θέμα ένα επεισόδιο του Πολέμου των Έξι Ημερών (1967), μεταξύ Ισραήλ και γειτονικών του χωρών, όταν 14 διεθνή φορτηγά πλοία εγκλωβίστηκαν στη Διώρυγα του Σουέζ έως το 1975. Η απομόνωση των πολυεθνικών πληρωμάτων οδήγησε σε μια μορφή κοινοβιακής επιβίωσης και ένα αυτόνομο κοινωνικό σύστημα πέρα από θρησκευτικούς, κοινωνικούς και γλωσσικούς φραγμούς.

Η ταινία Economy of Love της Melanie Bonajo ανατρέχει στην κληρονομιά των ριζοσπαστικών πολιτικών της δεκαετίας 1960, για να στοχαστεί πάνω στα θέματα της σεξουαλικής απελευθέρωσης και του «ελεύθερου έρωτα» σήμερα, ελευθεριών που κατεξοχήν χρωστάμε στην πρόοδο που σημειώθηκε τη δεκαετία του 1960.

Ο Μιχαήλ Καρίκης δημιούργησε μια εγκατάσταση που λειτουργεί και ως κοινόχρηστο καθιστικό – ένα μουσικό σαλόνι με αυθεντικούς δίσκους βινυλίου του 1967 και αναγνωστήριο με βιβλία και δοκίμια σημαντικών συγγραφέων για την αγάπη ως πολιτικό γεγονός με επαναστατικό δυναμικό.

Ο Marko Mäetamm φιλοτέχνησε μια σειρά εικόνων με φράσεις από αφίσες και λάβαρα διαμαρτυρίας από το 2017 αλλά με την αισθητική των αφισών του Καλοκαιριού της Αγάπης, ενεργοποιώντας την πολιτιστική μνήμη και αντιπαραβάλλοντας τις αντιλήψεις περί κοινότητας τότε και σήμερα. 

Η καινούρια εγκατάσταση της Marge Monko για την έκθεση διερευνά τον ρόλο που έπαιξε το αντισυλληπτικό χάπι στη σεξουαλική απελευθέρωση των γυναικών και το κίνημα του «ελεύθερου έρωτα».

Ποια ήταν η περσινή σας εμπειρία από την έκθεση στη Σάμο και πώς βλέπετε τη δράση του Art Space Pythagorion και του Ιδρύματος Schwarz;

Η περσινή εμπειρία ήταν εξαιρετικά συγκινητική, αφού καταφέραμε να αγγίξουμε ένα κοινό που δεν είναι συνηθισμένο στη σύγχρονη τέχνη. Η έκθεση έπαιξε πολύ σημαντικό εκπαιδευτικό ρόλο. Την επισκέφτηκαν πάνω από 1000 μαθητές, και διοργανώσαμε ένα πιλοτικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα και καλλιτεχνικό εργαστήριο για παιδιά πρόσφυγες (χάρη στην εξαιρετική δουλειά της Κατερίνας Ζαχαροπούλου, υπεύθυνης εκπαιδευτικών προγραμμάτων). Το αποτέλεσμα είχε μεγάλη επίδραση σε όλους τους συμμετέχοντες. Κάτι ιδιαίτερα σημαντικό για την περιφέρεια, η μεγαλύτερη ανταμοιβή μας ήταν να βλέπουμε πόσο η σύγχρονη τέχνη, σωστά διαμεσολαβημένη, μπορεί να διδάξει και να εμπνεύσει όσους έρχονται σε επαφή μαζί της για πρώτη φορά.

Η φυσιογνωμία του Ιδρύματος Schwarz είναι ιδιαίτερα σημαντική από αυτή την άποψη: δεδομένου ότι η Ευρώπη βιώνει μεγάλες αλλαγές, που απαιτούν νέους τρόπους σκέψης, οι δραστηριότητες του Ιδρύματος έχουν ως στόχο να συνεισφέρουν σε αυτή τη διαδικασία επανεκτίμησης και αναστοχασμού, ιδιαίτερα της νοτιοανατολικής Ευρώπης, και της σχέσης της με την ευρύτερη περιοχή μέσα σε ένα διεθνές πλαίσιο. Το Ίδρυμα υποστηρίζει πρότζεκτ που έχουν σχέση με τον γεωπολιτικό χώρο στον οποίο δραστηριοποιείται, όπως καλλιτεχνικές παραγωγές, φιλοξενία καλλιτεχνών και μουσικών στη Σάμο, ένα πρόγραμμα υποτροφιών για επιμελητές εκθέσεων, συμπόσια, εκθέσεις και δημοσιεύσεις. Στη Σάμο, έχει παίξει σημαντικό και γενναιόδωρο ρόλο στη διάδοση νέων ιδεών για την τέχνη, τον πολιτισμό και την κοινωνία, απευθυνόμενο όχι τόσο στο κοινό των εξοικειωμένων επισκεπτών από τον διεθνή κόσμο της τέχνης, όσο σε ένα τοπικό πλαίσιο που έχει μεγάλη ανάγκη από πολιτιστικά ερεθίσματα.

 URIEL ORLOW, The Bitterlake Chronicles 3, 2011. Ευγενική παραχώρηση του καλλιτέχνη
URIEL ORLOW, The Bitterlake Chronicles 3, 2011. Ευγενική παραχώρηση του καλλιτέχνη

Ετοιμάζεστε να επιμεληθείτε την 1η Μπιενάλε της Ρίγας στη Λετονία. Ποιες θεωρείτε ότι είναι οι προκλήσεις αντίστοιχων μεγάλων εκθέσεων στις μέρες μας;
Διοργανώνεται τόσο μεγάλος αριθμός από μεγάλες τακτικές εκθέσεις που επιζητούν την προσοχή του κοινού, που είναι δύσκολο να βρεθεί μια προσέγγιση που να τραβήξει την προσοχή ως κάτι διαφορετικό, πρωτότυπο, που αμφισβητεί και ξεφεύγει από την πεπατημένη. Η ανεύρεση και έκφραση ιδεών κατάλληλων να εμπνεύσουν καλλιτέχνες στην αλληλεπίδρασή τους με την έκθεση στο πλαίσιο της προσωπικής τους αναζήτησης είναι η μεγαλύτερη πρόκληση.

Πέρα από αυτό, η μεγαλύτερη δυσκολία σήμερα όσον αφορά τις μπιενάλε και άλλες τέτοιες διοργανώσεις είναι η δημιουργία ενός μοντέλου που να είναι βιώσιμο για τους καλλιτέχνες, χρονικά και οικονομικά, αλλά και βιώσιμο για το κοινό, από την άποψη της επισκεψιμότητας. Πολύ συχνά, οι μπιενάλε καταρρέουν υπό το βάρος μιας υπερβολικής φιλοδοξίας, που δεν λαμβάνει υπόψη τον θεατή και που εκμεταλλεύεται τον καλλιτέχνη. Χρειάζεται να δώσουμε χρόνο στους καλλιτέχνες για να δημιουργήσουν και χρόνο στους επισκέπτες για να αφομοιώσουν τις πληροφορίες. Πρέπει να δημιουργήσουμε μπιενάλε που δεν επιβάλλουν αφόρητους οικονομικούς όρους για τον καλλιτέχνη και δεν περιφρονούν τον χρόνο και την ανάγκη για πληροφόρηση του επισκέπτη. Πρέπει επίσης να κατεβάσουμε στροφές, να επιβραδύνουμε, να απο-αναπτυχθούμε.

Στις μέρες μας, οι μεγάλες εκθέσεις που αναδείκνυαν καλλιτέχνες της περιφέρειας (Μπιενάλε όπως η Manifesta για παράδειγμα) έχουν αλλάξει προσανατολισμό, ενώ εκθέσεις όπως η documenta επικαλούνται με άλλο τρόπο την περιφέρεια για να αποκτήσουν μια άλλου είδους γνώση, η οποία αντιπαραβάλλεται στο κυρίαρχο οικονομοτεχνικό μοντέλο. Πώς βλέπετε την ανάδειξη της εικαστικής παραγωγής των περιφερειακών εικαστικών σκηνών όπως αυτή της Αθήνας μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο;

Το γεγονός ότι η τέχνη και οι καλλιτέχνες της περιφέρειας βρίσκουν την προσοχή που τους αξίζει αποτελεί από μόνο του θετική εξέλιξη. Η προσοχή όμως πρέπει να βασίζεται στην ποιότητα του έργου, και όχι μόνο στο γεγονός ότι προέρχεται από την περιφέρεια. Κάτι τέτοιο θα αποτελούσε μια αδικαιολόγητη μορφή πολιτιστικής αποικιοκρατίας και πατερναλισμού. H ανάδειξη της εικαστικής παραγωγής των περιφερειακών σκηνών, όπως αυτή της Αθήνας, αποτελεί θετικό γεγονός, με την προϋπόθεση ότι θα έχει διάρκεια. Αυτό απαιτεί μηχανισμούς και δομές που να εξασφαλίζουν συνέχεια και συνέπεια, και ότι το όποιο ενδιαφέρον δεν είναι μια περαστική μόδα λόγω του γεγονότος ότι η κρίση «πουλάει».

Αποτελεί επίσης ευθύνη όσων έρχονται από έξω για να καταπιαστούν με την τέχνη από την Αθήνα, να ολοκληρώνουν το ενδιαφέρον τους –αν είναι ειλικρινές– συνεχίζοντας να υποστηρίζουν τους καλλιτέχνες της επιλογής τους, εάν ενδιαφέρονται σοβαρά για το τι συμβαίνει εδώ. Κάτι ιδιαίτερα περίεργο, από την άλλη, είναι ότι τα μουσεία μετατρέπονται όλο και περισσότερο σε Kunsthalle, δίνοντας προτεραιότητα στις προσωρινές εκθέσεις, ενώ οι μπιενάλε και οι μεγάλης κλίμακας εκθέσεις παίρνουν έναν χαρακτήρα περισσότερο ιστορικό και μουσειακό, στρεφόμενες προς το παρελθόν, παρά προς το παρόν και το μέλλον.

INFO
Summer of Love
Art Space Pythagorion
Eπιμελήτρια: Κατερίνα Γρέγου 04/08-15/10/2017
Επίσημα εγκαίνια: 3 Αυγούστου.
Ώρες λειτουργίας: Καθημερινά 10:00 - 13:00 και 19:00-00:00 Πυθαγόρειο, Σάμος
Εισιτήρια: 2€ / Δωρεάν είσοδος σε: Παιδιά, Φοιτητές, Ανέργους
Όλα τα έσοδα της έκθεσης θα διατεθούν στον πολιτιστικό οργανισμό «Ειρήνη» με έδρα τη Χώρα της Σάμου.

www.schwarzfoundation.com/

Δέσποινα Ζευκιλή