Το Θέατρο της Μεταπολίτευσης Επιστρέφει

Από -

Με αφορμή το ανέβασμα ιστορικών έργων της Μεταπολίτευσης, η Μαρία Κρύου συζητά με τον Γιώργο Διαλεγμένο, τον Πλάτωνα Μαυρομούστακο και τον Θανάση Παπαγεωργίου, αναζητώντας την κληρονομιά της Μεταπολίτευσης στο σύγχρονο ελληνικό πολιτικό θέατρο.

Ιάκωβος Καμπανέλλης, Μάριος Ποντίκας, Λούλα Αναγνωστάκη, Γιώργος Σκούρτης, Γιώργος Μανιώτης, Δημήτρης Κεχαΐδης, Βασίλης Ζιώγας, Κώστας Μουρσελάς, Γιώργος Διαλεγμένος, Κωστούλα Μητροπούλου, Γιώργος Σεβαστίκογλου… Υπήρξαν το βαρύ πυροβολικό του θεάτρου της Μεταπολίτευσης, μιας εποχής καθοριστικής για την ελληνική θεατρική παραγωγή, που έφερε στο προσκήνιο το πολιτικό θέατρο. Πόσο μας αφορά αυτό το θέατρο σήμερα; Και γιατί σε μια εποχή την οποία πολλοί συνδέουν με το τέλος της Μεταπολίτευσης, βλέπουμε όλο και περισσότερα ιστορικά έργα της εποχής εκείνης να ανεβαίνουν στις σκηνές της Αθήνας διεκδικώντας νέους θεατές; Μπορεί τα αυξανόμενα ποσοστά της αποχής από τις εκλογές να μιλούν για μια απολίτικη εποχή, παράλληλα όμως οι τρέχουσες συνθήκες ευνοούν (ή μάλλον απαιτούν) την κοινωνικοπολιτική ευαισθητοποίηση και η νέα γενιά των Ελλήνων συγγραφέων και σκηνοθετών δεν γυρίζει την πλάτη στην πραγματικότητα και φαίνεται να αναζητά με τα δικά της μέσα –χωρίς το νατουραλιστικό ύφος του παρελθόντος και με μια πιο ευρεία θεματική που αγγίζει ζητήματα πιο κοινωνικά– μια επανεκκίνηση του πολιτικού θεάτρου. Με το νέο πολιτικό θέατρο ως ζητούμενο, λοιπόν, ανοίγουμε τη συζήτηση για αυτό της Μεταπολίτευσης, μιλώντας με ανθρώπους που έζησαν από πρώτο χέρι το θέατρο εκείνης της εποχής.

«Ό,τι ωραίο γεννήθηκε στην Ελλάδα από καλλιτεχνικής άποψης έγινε στα χρόνια της δικτατορίας. Όλοι οι μηχανισμοί των καλλιτεχνών μπήκαν στο τούνελ της σκέψης, της ευαισθησίας, της εσωτερικής αντίστασης στη μαλθακότητα. Επαγρυπνούσαν διαρκώς και δημιουργούσαν. Αυτό ήταν το μόνο πράγμα που έτρεμε η δικτατορία», δηλώνει ο Γιώργος Διαλεγμένος. Η περίοδος της δικτατορίας δημιούργησε τις συνθήκες για πολιτικό θέατρο στη χώρα μας. Ο Θανάσης Παπαγεωργίου του Θεάτρου Στοά, που φέτος μάλιστα κλείνει 40 χρόνια παρουσίας, θυμάται πως έξω από το θέατρο, βρισκόταν μόνιμα ένας αστυνομικός και σημείωνε σε μπλοκάκι όποιον έμπαινε μέσα. «Ήμασταν τολμηροί», παραδέχεται ο Θανάσης Παπαγεωργίου, «το κοινό ήταν κυρίως φοιτητές, παίζαμε έργα που έκλειναν το μάτι στην εξουσία, γι’ αυτό και προέκυπταν φασαρίες.

Σε μια εκδήλωση που κάναμε με τον Γιάννη Μαρκόπουλο σε ποίηση του Γιώργου Χρονά και της Ολυμπίας Καράγιωργα, ο κόσμος κρεμόταν κυριολεκτικά στα κάγκελα. Στο διάλειμμα, όταν είδαμε πως μας είχαν περικυκλώσει οι χαφιέδες, ξεκίνησαν τα συνθήματα και στο τέλος καταλήξαμε στην ασφάλεια. Έπρεπε να πάρουμε “άδεια” προτού ανακοινώσουμε το ρεπερτόριό μας. Ήμασταν υποχρεωμένοι να στέλνουμε εις πενταπλούν τα κείμενα προτού τα ανεβάσουμε κι εκείνοι μας επέστρεφαν δύο αντίτυπα λογοκριμένα, με σημειώσεις κι επισημάνσεις για το τι πρέπει και τι δεν πρέπει να λέμε. Βέβαια, μας έκοβαν τις λέξεις, αλλά εμείς τις αντικαθιστούσαμε με ένα βλέμμα, μια χειρονομία, έναν ήχο… Μας “υποχρέωσαν” έτσι να γίνουμε ακόμη πιο ευρηματικοί!» Από τις αρχές της δεκαετίας του ’70 γεννήθηκαν οι περισσότεροι ελληνικοί θίασοι, οι οποίοι βρέθηκαν την περίοδο της Μεταπολίτευσης μπροστά σε ένα άκρως πολιτικοποιημένο κοινό.

Το θέατρο πλέον συνδέθηκε με την ιδεολογική στάση. Από την απελευθέρωση μέχρι το 1974 το θέατρο λειτουργούσε σε συνθήκες λογοκρισίας με παρεμβάσεις των αρχών σε συγγραφείς οι οποίοι ήταν λίγο έως πολύ ύποπτοι, συνδέεται όμως, όπως δηλώνει ο Πλάτων Μαυρομούστακος, ένας από τους συστηματικότερους μελετητές του ελληνικού θεάτρου (καθηγητής του τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών), «με την άνοδο της πνευματικής στάθμης του τόπου και την παρακολούθηση από τα μη προνομιούχα στρώματα. Το μοντέλο δε του Θεάτρου Τέχνης, το οποίο μέχρι το τέλος της δικτατορίας διατηρεί την πρωτοκαθεδρία στην προβολή του ελληνικού θεατρικού έργου, καθώς και το μοντέλο του Εθνικού πολλαπλασιάζονται με την εμφάνιση νέων θιάσων».

Σταθμοί στη μεταπολιτευτική ιστορία του θεάτρου

Η σύγχρονη ελληνική δραματουργία την εποχή της Μεταπολίτευσης αρχίζει να καταλαμβάνει όλο και μεγαλύτερο ποσοστό των θεατρικών παραγωγών. Οι συγγραφείς της εποχής που έγραψαν πολλά έργα μέχρι και τη δεκαετία του ’80 ήταν αντίθετοι στην ιδεολογία του ψυχαγωγικού θεάτρου. Έγραφαν για την άμεση πραγματικότητα και μαζί με τους θιάσους μοιράζονταν την κοινή αγωνία να δει ο κόσμος τα έργα τους.

Πριν από την πρεμιέρα του έργου του «Χάσαμε τη θεία στοπ» στο Στοά, ο Γιώργος Διαλεγμένος ξεχύθηκε στους δρόμους κι έγραφε τον τίτλο της παράστασης σαν σύνθημα. Θυμάται την εποχή εκείνη και χαμογελά: «Οι ταξιτζήδες, βλέποντάς με να γράφω στους τοίχους, μου έλεγαν: “Βρε παλικάρι, πάτε να μας αιματοκυλήσετε πάλι;” Μια γιαγιά πάλι μου είπε: “Αγοράκι μου, αυτό το σύνθημα έπρεπε να το γράφουν όλοι οι τοίχοι. Τη ρώτησα: “Γιατί, γιαγιά, τι διαβάζεις στο τοίχο;” “Χάσαμε τα θεία στοπ!” απάντησε». Αμέσως μετά την πτώση της Χούντας, το θέατρο περιγράφει δυναμικά και πολλές φορές με κωμικοτραγικό τρόπο τις αλλαγές της νεοελληνικής συμπεριφοράς, τα υπαρξιακά αδιέξοδα, αλλά και τον αγώνα επιβίωσης στην καθημερινότητα. Πολλά από αυτά ήταν η αφορμή για να γίνουν ιστορικές παραστάσεις που είχαν απήχηση στο κοινό. Το ίδιο συνεχίστηκε με τη νέα γενιά θεατρικών συγγραφέων τη δεκαετία του ’90, όπως για παράδειγμα ο Γιάννης Χρυσούλης, η Έλενα Πέγκα, ο Δημήτρης Δημητριάδης.

Το μοντέλο θεάτρου που πρότεινε ο Κάρολος Κουν με το Θέατρο Τέχνης, το μοντέλο δηλαδή των θεατρικών θιάσων αρχικά με ένα μόνιμο πυρήνα συνεργατών και με κατεύθυνση την έννοια της συλλογικότητας γενικεύτηκε, όπως μας θυμίζει ο κ. Μαυρομούστακος και «διατηρήθηκε για μεγάλο διάστημα με θιάσους, όπως αυτός του Αμφι-Θεάτρου του Σπύρου Ευαγγελάτου, του Θεάτρου του Πειραιά του Τάκη Βουτέρη, του Θεάτρου της Άνοιξης του Γιάννη Μαργαρίτη, αργότερα με το Απλό Θέατρο, τον Θίασο ’81. Ακόμη κάτι που καθιερώθηκε σταδιακά ήταν η κατάργηση της κλασικής ιταλικής σκηνής. Με πρωτοβουλία των σκηνοθετών δημιουργήθηκαν νέοι θεατρικοί χώροι που είχαν ο καθένας το δικό του ύφος. Το κύμα των αλλαγών έφερε και την ανανέωση της θεατρικής πρακτικής σε όλες τις μορφές θεάτρου. Το Ελεύθερο Θέατρο, με τους Κώστα Αρζόγλου, Γιώργο Κοτανίδη, Άννα Παναγιωτοπούλου, Σταμάτη Φασουλή, Μηνά Χατζησάββα κ.ά. κιόλας από την πρώτη παράσταση “Κι εσύ χτενίζεσαι” το 1973, αλλά και μετά οδήγησε στην ανανέωση της επιθεώρησης».

«Τα πράγματα έρχονται και παρέρχονται πολύ γρήγορα, ένα αεράκι είναι», λέει ο Θανάσης Παπαγεωργίου, ενώ ο Γιώργος Διαλεγμένος πιστεύει πως «με την πτώση των συνταγματαρχών ήταν ασυγκράτητος ο ενθουσιασμός μας γιατί ήμασταν ελεύθεροι». Η καλλιτεχνική δημιουργία της εποχής εκείνης είναι μια σημαντική παρακαταθήκη για το ελληνικό θέατρο. Πολλά από τα έργα που ανέβηκαν τότε, όπως το «Μάνα, Μητέρα, Μαμά» του Γιώργου Διαλεγμένου, οι «Νταντάδες» του Γιώργου Σκούρτη ή η «Αγγέλα» του Γιώργου Σεβαστίκογλου, παίζονται και φέτος. Το θέατρο πάντα θα θέτει προβληματισμούς και διαφορετικούς στόχους όσο κι αν αλλάζει ο τρόπος γραφής.

Δώσε το σχόλιο σου

* Όνομα   * e-mail    
Σχόλιο

Έχω διαβάσει και αποδέχομαι τις οδηγίες και τους όρους χρήσης  
Επιθυμώ να λάβω ενημέρωση με email σε περίπτωση απάντησης