Mαθαίνοντας από την documenta 14

Dieter Roelstraete: «H documenta 14 ψάχνει στην Αθήνα κάτι περισσότερο από το αντικείμενο της οικονομικής καταστροφοφιλίας»

Από -

Ενώ κάποιοι από τους επιμελητές της documenta 14 ψάχνουν ήδη για σπίτι στην Αθήνα, άλλοι όπως ο Dieter Roelstraete εγκαταστάθηκαν στο Κάσελ ξεκινώντας τις προετοιμασίες της κορυφαίας έκθεσης που θα μοιραστεί στις δύο πόλεις. Μιλήσαμε σε αποκλειστικότητα μαζί του για την τάση του καλλιτέχνη ως αρχαιολόγου – ιστορικού, την οποία έχει μελετήσει σε βάθος, αλλά και για τις πρώτες του σκέψεις για την έκθεση.
Η συνέντευξη εντάσσεται στη νέα σειρά θεμάτων κάτω από τον τίτλο «Μαθαίνοντας από την documenta 14», όπου το αθηνόραμα θα παρακολουθεί από κοντά την εξέλιξη της κορυφαίας διεθνούς εικαστικής διοργάνωσης που το 2017 θα φιλοξενηθεί ισότιμα στο Κάσελ και στην Αθήνα.

 Dieter Roelstraete
Dieter Roelstraete

Πες μας τις πρώτες σου σκέψεις για το concept της documenta 14; Πώς ορίζεις τον εαυτό σου σε σχέση με το θεσμό;


Πώς ορίζω τον εαυτό μου σε σχέση με τη documenta 14; Για να δούμε… Ο τίτλος μου λέει curator… Και θα έχω ως βάση μου, κατά κύριο λόγο, το Κάσελ… Πολύ σαφές, όπως μου αρέσει να λέω. Δεν είμαι ούτε αντιπρόσωπος, ούτε κατάσκοπος, ούτε μηχανικός ιδεών. Αν και υποθέτω ότι η φιλοσοφική μου εκπαίδευση και η εξοικείωση μου τόσο με την ελληνική και τη γερμανική φιλοσοφική παράδοση (είμαι ένας από εκείνους τους ανθρώπους που είχαν την τύχη να διαβάσουν ορισμένους από τους διαλόγους του Πλάτωνα στην αττική διάλεκτο), θα μπορούσαν να προσθέσουν μια επιπλέον διάσταση στο επιμελητικό μου έργο ως προς τη διαπραγμάτευση του γερμανο-ελληνικού προγεφυρώματος που βρίσκεται στην καρδιά της documenta 14.


Αισθάνεσαι κι εσύ την ανάγκη για την έκθεση να ξαναβρεί το χαρακτήρα του κατεπείγοντος, όπως δηλώνει ο καλλιτεχνικός διευθυντής της Adam Szymczyk;


Δεν θα το έθετα ίσως ακριβώς έτσι, παρόλο που η κριτική μου για την τελευταία documenta στο Artforum (γραμμένη προφανώς σε μια εποχή που δεν είχα ιδέα ότι θα μου δινόταν και μένα η ευκαιρία να δουλέψω για μια έκθεση τέτοιου μεγέθους και κύρους) όντως διαπίστωνε μια κάποια έλλειψη του επείγοντος σε συγκεκριμένες καλλιτεχνικές επιλογές – μια κάποια έλλειψη διαλεκτικής σαφήνειας, για την ακρίβεια, ως ένα από τα βασικά ελαττώματα της έκθεσης.


Υπάρχει κάτι καυστικό και όμορφα επείγον, ωστόσο, στο επιχείρημα του Adam ότι δεν μπορείς πραγματικά να είσαι οικοδεσπότης στις μέρες μας αν δεν επιτρέπεις ποτέ στον εαυτό σου να είναι φιλοξενούμενος, και με αυτή την έννοια, μοιάζει όντως να είναι καιρός για τη documenta, με τις βαθιές ιστορικές ρίζες της στη γερμανική πόλη του Κάσελ, να εγκαταλείψει την καθιερωμένη, αγέρωχη θέση του πολυετούς, αδιαφιλονίκητου οικοδεσπότη (με πόλη υποδοχής το Κάσελ) και να εξερευνήσει τον κόσμο για να γίνει και πάλι «παράξενη».


Και το επείγον αυτής της διαδικασίας επαναπροσδιορισμού του εαυτού της σίγουρα σχετίζεται με το γεγονός ότι η γεωπολιτική πυξίδα που καθοδηγεί το ξεδίπλωμα της ιστορίας της documenta μες στα χρόνια έχει κάνει μια τέτοια μοιραία στροφή: πίσω στη δεκαετία του 1950, όταν ο Arnold Bode οργάνωσε την πρώτη documenta, η καθορισμένη γεωπολιτική σχέση οριζόταν κατά μήκος ενός άξονα Ανατολής-Δύσης, ενώ σήμερα κινείται από το Βορρά προς το Νότο και πάλι πίσω - μέσω Νότιο-Νότιων, Ανατολικό-Νότιων και Δυτικό-Νότιων διαδρομών. Βρίσκω ότι όλα αυτά εμπεριέχονται στην επιλογή του Adam για το τέντωμα της documenta από την Αθήνα προς το Kassel.

 Άποψη της έκθεσης «Way of the Shovel», MCA Chicago (9/11/2013-9/3/2014). Φωτο Nathan Keay, @MCA Chicago
Άποψη της έκθεσης «Way of the Shovel», MCA Chicago (9/11/2013-9/3/2014). Φωτο Nathan Keay, @MCA Chicago

Τι πιστεύεις για το επιχείρημα του Adam ότι η documenta πρέπει να μάθει από την Αθήνα; Πώς μπορεί το διεθνές ενδιαφέρον για την Αθήνα να αποφύγει την παγίδα ενός εξωτισμού της κρίσης;


Νομίζω ότι αυτό ακριβώς είναι το «μαθαίνοντας από την Αθήνα», μες σ’ αυτό το πλαίσιο και σ’ αυτή τη χρονική στιγμή: να δεις, να ψάξεις και να βρεις στην Αθήνα κάτι περισσότερο από το αντικείμενο αυτού που αποκαλείς εξωτισμό της κρίσης, ή αυτού που θα ήθελα να ονομάσω κοινωνικο-οικονομική καταστροφοφιλία. (Θα ήταν κάπως φθηνό να μιλήσεις για «πορνό των ερειπίων» μες στο πλαίσιο μιας πόλης σαν την Αθήνα, αλλά να που μόλις το έκανα.) Πρόκειται για την μεγαλύτερη έκθεση στον κόσμο – πραγματικά δεν μπορεί να επιτρέψει στον εαυτό της να γίνει ένα μονοθεματικό πάρτι. Αλλά νιώθω ότι αυτά δεν είναι τα ερωτήματα που πρέπει να απαντήσω εγώ… Ας πούμε ότι προσωπικά νιώθω πολύ ενθουσιασμένος να δουλέψω πάνω σε ένα project που θέλει να «μάθει από την Αθήνα» και όχι, ας πούμε, από το Λος Άντζελες, το Σάο Πάολο ή το Χονκ Κονκ. 
   
Τι είδους παραλληλισμοί μπορούν να εντοπιστούν ανάμεσα στη διαδικασία δουλειάς συγκεκριμένων σύγχρονων καλλιτεχνών και σ’ αυτή των αρχαιολόγων που μας κάνουν να μιλάμε για τον καλλιτέχνη ως αρχαιολόγο/ ιστορικό;


Αυτό είναι ένα τεράστιο ζήτημα που έχω περάσει τα τελευταία πέντε, έξι χρόνια απαντώντας το, ή προσπαθώντας να το απαντήσω, με διάφορους τρόπους (με ένα δοκίμιο, με εκατό πάνω κάτω διαλέξεις, με τη μεγάλη ομαδική έκθεση «The Way of the shovel» που οργάνωσα στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Σικάγο το φθινόπωρο του 2013, με τον κατάλογο της συγκεκριμένης έκθεσης κλπ.), οπότε θα πρέπει να με συγχωρήσεις που ακούγομαι λίγο κατάκοπος και απότομος, αλλά ας πούμε ότι η εμμονή μου με την υιοθέτηση της γλώσσας (και μερικές φορές επίσης των μεθόδων) της αρχαιολογίας στη σύγχρονη τέχνη άρχισε να παίρνει μορφή, όταν ήρθα σε επαφή με έναν συνεχώς αυξανόμενο αριθμό καλλιτεχνών που μιλούσαν για την πρακτική τους με όρους σκαψίματος, ανασκαφής, αποκάλυψης, με έναν τρόπο που παρέπεμπε σε ερασιτέχνη αρχειοφύλακα, ερασιτέχνη ιστορικό.

 Άποψη της έκθεσης «Way of the Shovel», MCA Chicago (9/11/2013-9/3/2014). Φωτο Nathan Keay, @MCA Chicago
Άποψη της έκθεσης «Way of the Shovel», MCA Chicago (9/11/2013-9/3/2014). Φωτο Nathan Keay, @MCA Chicago

Κάποια στιγμή στις αρχές των ‘00s, φάνηκε ότι ένας συνεχώς αυξανόμενος αριθμός καλλιτεχνών στρέφονταν προς το παρελθόν ως αντικείμενο καλλιτεχνικής έρευνας - γεγονός που οφείλεται από τη μία στην ολοένα και πιο σημαντική θέση της έρευνας στο λόγο περί τέχνης (δηλαδή την ανάγκη να επανεφεύρουμε την καλλιτεχνική πρακτική ως ένα είδος έρευνας ή ως παραγωγή γνώσης που να είναι ανταγωνιστική μες στην οικονομία της γνώσης και, πιο συγκεκριμένα, στο ολοένα και πιο ακαδημαϊκοποιημένο περιβάλλον της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης), καθώς επίσης και σε ένα γενικότερα εξαπλωμένο συναίσθημα ότι, από το 2001, γινόμαστε μάρτυρες της «επιστροφής της ιστορίας», όπως λέμε.


Ο λόγος για τον οποίο η αρχαιολογία έγινε μια από τις κυρίαρχες μεταφορές αυτού του παραδείγματος έχει να κάνει, νομίζω, με άλλους παράγοντες, όπως τον ανανεωμένο ενθουσιασμό για την ύλη, την ουσία, τον υλισμό, μια κάποια ψηφιακή κόπωση και μια ταυτόχρονη επανεπένδυση στις αναλογικές μορφές, αλλά και με την αλά Ιντιάνα Τζόουνς φαντασίωση του αρχαιολόγου ως ντετέκτιβ, ακούραστου ταξιδιώτη, κυνηγού θησαυρών  που αποκαλύπτει μυστικά και λύνει μυστήρια… Μάλλον έχουμε πολλά να πούμε…


Και σίγουρα αυτή η τάση να κοιτάξουμε προς τα πίσω δεν είναι απλά δημοφιλής σε πολλούς καλλιτέχνες – απλά ζήτημα ποσότητας. Είναι επίσης η προσφιλής μέθοδος πολλών κορυφαίων καλλιτεχνών: στο έργο των οποίων θα ανατρέχουμε ως εμβληματικό της εποχής τους – άρα ζήτημα ποιότητας.  

 Άποψη της έκθεσης «Way of the Shovel», MCA Chicago (9/11/2013-9/3/2014). Φωτο Nathan Keay, @MCA Chicago
Άποψη της έκθεσης «Way of the Shovel», MCA Chicago (9/11/2013-9/3/2014). Φωτο Nathan Keay, @MCA Chicago

Που οφείλεται η αυξανόμενη αρχαιολογική παρόρμηση εκ μέρους των καλλιτεχνών και πότε ξεκίνησε; Από την μετά το 1989 Ανατολική Ευρώπη ως τις σημερινές πολλαπλές κοινωνίες σε κρίση πώς εξελίχθηκε αυτή η τάση και γιατί παραμένει σημαντική;


Και πάλι, η υπόθεσή μου, που αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια πολλών χρόνων ακούγοντας, βλέποντας, διαβάζοντας, ερευνώντας, αναδεικνύει την 11η Σεπτεμβρίου του 2001, ως μια συμβολική καμπή, ως την ημέρα που η "ιστορία" ανακοίνωσε τη βίαιη επιστροφή της – παίρνοντας εκδίκηση, θα λέγαμε, τιμωρώντας τον σχετικό εφησυχασμό της μετα-ιστορικής δεκαετίας του 1990. Και νομίζω ότι αυτή η αναδρομική παρόρμηση, αυτό το πάθος για να κοιτάξουμε προς τα πίσω, απέκτησε ιδιαίτερη δυναμική ανάμεσα σε μια νεότερη γενιά καλλιτεχνών στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, οι οποίοι άρχισαν να γίνονται λίγο δύσπιστοι απέναντι στην επίσημη θριαμβολογία της επέκτασης του νεοφιλελευθερισμού ως τα πέρατα της γης. Είναι στο έργο καλλιτεχνών όπως ο Deimantas Narkevicius ή η Paulina Olowska, για παράδειγμα, που η ιδεολογική φόρτιση όλης αυτής της συζήτησης για το «τέλος της ιστορίας» αμφισβητείται για πρώτη φορά σοβαρά νομίζω, τουλάχιστον στη σφαίρα της καλλιτεχνικής πρακτικής. Σύμφωνοι, αυτό το «κίνημα» μπορεί κάλλιστα να έχει περάσει την εποχή της ακμής του (οι καλλιτέχνες στα είκοσί τους χρόνια ενδιαφέρονται πολύ λιγότερο για «το» αρχείο ή για το «να κοιτάξουν αυτά που έχουν περάσει απαρατήρητα» από την άποψη της ιστορικής περιθωριοποίησης απ’ ότι οι καλλιτέχνες στα σαράντα τους), αλλά εφ’ όσον δεχόμαστε πίεση για να ξεχνάμε ορισμένα πράγματα, πάντα θα υπάρχει τέχνη που να μας θυμίζει αυτά τα πράγματα – η μνημονική δύναμη της τέχνης θα ευδοκιμεί όσο η κοινωνία μας θα συνεχίζει να οργανώνεται με βάση την καταστολή της μνήμης. Γι’ αυτό και το συγκεκριμένο παράδειγμα στην τέχνη παραμένει τόσο σημαντικό, νομίζω.


Πώς εξηγείς την ανάγκη των καλλιτεχνών να… σκάψουν μες στην ιστορία; Υπάρχουν παραλληλισμοί με την ανάγκη για τεκμηρίωση (the need to document);


Φυσικά και υπάρχουν – το ντοκουμέντο, και ως εκ τούτου, και η τεκμηρίωση, είναι μια μορφή μεταξύ πολλών άλλων που έχουν στη διάθεσή τους οι καλλιτέχνες που ενδιαφέρονται για την αμφισβήτηση ή/ και το ξαναγράψιμο της ιστορίας. Κάτι που μας οδηγεί πίσω στην παράδοση που ενσαρκώνει η documenta, η οποία δεν πήρε το όνομά της από το φάντασμα του ντοκουμέντου χωρίς λόγο.


Αν κοιτάξεις πίσω στην πρώτη documenta που οργανώθηκε μετά από αυτό στο οποίο αναφέρομαι ως «επιστροφή της ιστορίας», δηλαδή την documenta 11 του Okwui Enwwezor το 2002, θα δεις ότι επρόκειτο για μια από τις εκθέσεις με τη μεγαλύτερη προσφορά έργων τεκμηρίωσης – σε βαθμό που κάποιες φορές θύμιζε μια καλλιτεχνική εκδοχή του Discovery Channel, του History Channel και του National Geographic, όλα σε ένα. Ήταν μια έκθεση  που πραγματικά κατάφερνε να σε πείσει ότι ο πραγματικός κόσμος όντως υπήρχε, ότι η ιστορία ήταν κάτι το ζωντανό, και ότι οι καλλιτέχνες ανταποκρίθηκαν σε αυτήν και την έζησαν, εκφράζοντας τη σχέση τους με αυτόν τον κόσμο και με αυτήν την ιστορία, πρωτίστως, μέσα από έργα τεκμηρίωσης. Όπως και να ‘χει, αυτά είναι όλα ζητήματα πολύ κοντά στη δική μου επιμελητική καρδιά- πιστεύω βαθύτατα στην δύναμη της τέχνης να τεκμηριώσει (document) και να καταγράψει (“report”).

 Άποψη της έκθεσης «Way of the Shovel», MCA Chicago (9/11/2013-9/3/2014). Φωτο Nathan Keay, @MCA Chicago
Άποψη της έκθεσης «Way of the Shovel», MCA Chicago (9/11/2013-9/3/2014). Φωτο Nathan Keay, @MCA Chicago

Για ποιού είδους ιστορία ενδιαφέρονται συνήθως οι καλλιτέχνες-αρχαιολόγοι;


Για λόγους που έχουν να κάνουν με την ιστορική ευθυγράμμιση και σύνδεση της ιστορίας της μοντέρνας τέχνης με τον άλλο και τον καταπιεσμένο, με τον ανεπιθύμητο και αυτόν που παραβλέπουμε, με τον περιφρονητέο και τον ανατρεπτικό, με την κριτική, είναι συνήθως οι μικρές ιστορίες. Αυτές που εύκολα ξεχνιούνται, συγκαλύπτονται, παραμερίζονται. «Άλλες» ιστορίες – άτυπες, ανεπίσημες, ή ιστορίες που οι έχοντες την εξουσία είναι συνήθως πρόθυμοι να μας κάνουν να ξεχάσουμε, και ούτω καθεξής. Εξ’ ου και η επίκληση του αφανέρωτου/ του ανέκδοτου, και η ρητορική δύναμη του θραύσματος - πολλοί από τους καλλιτέχνες που εργάζονται σε αυτό το καλούπι έχουν εμμονή με ένα συγκεκριμένο τύπο ανέκδοτου υλικού, και ως εκ τούτου και με μια ορισμένη αισθητική του κατακερματισμού. Η οποία δεν είναι χωρίς κινδύνους, προφανώς - ο ενθουσιασμός για το ανέκδοτο μπορεί να εξελιχθεί σε μια παράξενη καλλιτεχνική εκδοχή της σύγχρονης κουλτούρας του κουτσομπολιού, ή σε μια σκοταδιστική καλλιέργεια του εξωτικού, ερμητική και σκοτεινή για τους δικούς της λόγους.
 
Η νοσταλγία που παρατηρείται σε διαφορετικές πτυχές της καλλιτεχνικής «ανασκαφής» μπορεί να εμποδίσει την κριτική σκέψη;


Προφανώς – αυτό είναι ίσως το επίκεντρο των δικών μου κριτικών επιφυλάξεων όσον αφορά αυτό το «κίνημα» που έχω κάνει τόσα πολλά για να το προσδιορίσω. Μην ξεχνάς ότι πολύ πριν επιμεληθώ την έκθεση «The Way of the shovel» (Ο τρόπος του φτυαριού) έγραψα το κριτικό, διαγνωστικό δοκίμιο «The Way of the shovel». Μια νοσηρή εμμονή με το παρελθόν (γιατί αυτό ακριβώς είναι η «νοσταλγία» - μια παθολογία) μπορεί εύκολα να συγκαλύψει μια αδιαφορία για το παρόν, ή μια ευφάνταστη αδυναμία να καταπιαστείς ουσιαστικά με το εδώ και τώρα – όσο σημαντικό κι αν είναι το να κατανοήσεις τις ιστορικές δυνάμεις που έχουν διαμορφώσει αυτό το εδώ και τώρα.
Αυτός είναι ο λόγος που το έργο του Friedrich Nietzsche «Για τα οφέλη και τα μειονεκτήματα της Ιστορίας για τη ζωή» συνεχίζει να είναι ένα τόσο σημαντικό κείμενο. Όλα είναι θέμα εξισορρόπησης των πραγμάτων. Αν και το σημαντικό, τελικά, είναι να κατανοήσουμε σωστά γιατί αισθανόμαστε τέτοια έλξη για το παρελθόν, γιατί απολαμβάνουμε το να κοιτάμε πίσω τόσο πολύ: είναι ένα εξαιρετικά ισχυρό κατηγορητήριο του παρόντος μας, το οποίο είναι πράγματι απερίγραπτα ζοφερό και καταθλιπτικό.

 Άποψη της έκθεσης «Way of the Shovel», MCA Chicago (9/11/2013-9/3/2014). Φωτο Nathan Keay, @MCA Chicago
Άποψη της έκθεσης «Way of the Shovel», MCA Chicago (9/11/2013-9/3/2014). Φωτο Nathan Keay, @MCA Chicago

Άλλαξε ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόσουν τον καλλιτέχνη ως αρχαιολόγο κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας της έκθεσης «The way of the shovel»;


Πιστεύω ότι είναι σημαντικό να σημειώσω εδώ ότι επιμελήθηκα τη συγκεκριμένη έκθεση για ένα Αμερικάνικο μουσείο – δεν είναι μια έκθεση που θα επιμελούμουν ποτέ για ένα ευρωπαϊκό μουσείο – σίγουρα όχι το 2013. Για πολλούς λόγους, ένας από τους οποίους έχει να κάνει με την περίεργη σχέση της Αμερικής με την ιστορία και με το να ξεχνάμε. Με αυτή την έννοια η έκθεση ήταν πολύ site-specific, και περιλάμβανε το έργο διάφορων καλλιτεχνών με βάση το Σικάγο, για τους οποίους δεν είχα ξανακούσει ποτέ και το έργο των οποίων σίγουρα επηρέασε τον τρόπο με τον οποίο σκέφτομαι πάνω στη σχέση τέχνης και ιστορίας.


Αλλά ήταν επίσης εξαιρετικά διαφωτιστικό να συνεργάζεσαι με κάποιον σαν τον Mark Dion, το έργο του οποίου μοιάζει να είναι η ίδια η ενσάρκωση της «αρχαιολογικής παρόρμησης» στη σύγχρονη τέχνη, και να καταλαβαίνεις ότι το ενδιαφέρον του για την αρχαιολογία, για παράδειγμα, είναι επίσης ένα θέμα θεάτρου, της επιστήμης ως περφόρμανς, θα λέγαμε.


Τέλος, υπάρχει και το πολύ σημαντικό θέμα του πόσο "λευκή" (δηλαδή καυκασιανή) είναι στην πραγματικότητα όλη αυτή η ενασχόληση με την ιστοριογραφική κατεύθυνση στην τέχνη - ένα από τα πιο σημαντικά πράγματα που το να δουλέψεις στην Αμερική μπορεί να σε διδάξει. Πραγματικά υπάρχουν πάρα πολλοί τρόποι με τους οποίους άλλαξε η άποψη μου για όλο αυτό το παράδειγμα, για να τους απαριθμήσω εδώ. Άλλωστε μια τέτοια έκθεση, μια θεματική ομαδική έκθεση δηλαδή, δεν μπορεί να θεωρηθεί ίσως επιτυχημένη αν δεν βγεις εντελώς αλλαγμένος άνθρωπος μετά την οργάνωσή της. Κάθε επιμέλεια είναι ένα είδος μάθησης, και έχω μάθει αρκετά από την οργάνωση της συγκεκριμένης έκθεσης, τα οποία είναι σίγουρος ότι θα μπορέσω να χρησιμοποιήσω στο πλαίσιο της documenta 14: η αρχαιολογία, άλλωστε, είναι σε μεγάλο βαθμό μια γερμανική εφεύρεση και η Ελλάδα το εξ’ ορισμού θέμα της… Ας αρχίσει λοιπόν ένας ακόμη γύρος σκαψίματος!


Μέρος της συνέντευξης παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην εισήγηση της Δέσποινας Ζευκιλή με τίτλο «Η μνημονική δύναμη της τέχνης ενάντια σε μια κοινωνία καταστολής της μνήμης. Μια συζήτηση με τον Dieter Roelstraete» στο εργαστήριο Διάλογοι μεταξύ αρχαιολογίας, ανθρωπολογίας, και σύγχρονης τέχνης στο πλαίσιο των Αρχαιολογικών Διαλόγων.

Ποιός είναι ο Dieter Roelstraete

Ο Dieter Roelstraete είναι επικεφαλής επιμελητής στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Σικάγου, όπου πρόσφατα οργάνωσε τις εκθέσεις The Way of the Shovel: Art as Archaeology (2013) και Simon Starling: Metamorphology (2014). Από το 2003 έως το 2011 ήταν επιμελητής στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Αμβέρσας (MuHKA), όπου διοργάνωσε μεγάλης κλίμακας ομαδικές εκθέσεις, μονογραφίες όπως οι ακόλουθες: Emotion Pictures (2005), Intertidal, μια επισκόπηση της σύγχρονης τέχνης από το Βανκούβερ (2005), The Order of Things (2008), Liam Gillick and Lawrence Weiner: A Syntax of Dependency (2011), A Rua (The Street) (2011), Chantal Akerman: Too Far, Too Close (2012), και τα συνεργατικά projects Academy. Learning from Art (2006) και Kerry James Marshall: Paintings and Other Stuff (2013). Από το 2007 έως το 2011 δίδαξε στο πρόγραμμα εκπαίδευσης επιμελητών του κέντρου τεχνών de Appel στο Άμστερνταμ και στο ινστιτούτο Piet Zwart στο Ρότερνταμ. Συνεργάστηκε στο παρελθόν με το Afterall, είναι συνιδρυτής του περιοδικού F.R. DAVID, ενώ τα κείμενά του πάνω στη σύγχρονη τέχνη και σε σχετικά με αυτήν φιλοσοφικά ζητήματα έχουν δημοσιευτεί ευρέως σε πολλούς καταλόγους και περιοδικά, μεταξύ των οποίων τα Artforum, e-flux journal, frieze, Mousse Magazine, και Texte zur Kunst.

Σχετικά Θέματα

Η Κατερίνα Κοσκινά και οι συνεργάτες της μιλούν για την έκθεση της συλλογής του ΕΜΣΤ στο Κάσελ, τη documenta, τα σχέδια του μουσείου και το γιατί δεν υπάρχει ελληνική τέχνη  

06/07/2017

Η Κατερίνα Κοσκινά και οι συνεργάτες της μιλούν για την έκθεση της συλλογής του ΕΜΣΤ στο Κάσελ, τη documenta, τα σχέδια του μουσείου και το γιατί δεν υπάρχει ελληνική τέχνη  

Μιλήσαμε με τη διευθύντρια του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και τους επιμελητές Τίνα Πανδή και Σταμάτη Σχιζάκη με αφορμή την έκθεση «ΑΝΤΙΔΩΡΟΝ. Η Συλλογή του ΕΜΣΤ» στο πλαίσιο της documenta 14 στο Κάσελ.

Εντυπώσεις από τη documenta 14 στο Κάσελ - μέρος γ’

12/06/2017

Εντυπώσεις από τη documenta 14 στο Κάσελ - μέρος γ’

Λίγη ακόμη documenta 14 πριν επιστρέψουμε στην Αθήνα, ενώ η έκθεση άνοιξε και επίσημα τις πόρτες της το Σάββατο 10/6 παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλου, του Δημάρχου Αθηναίων Γιώργο Καμίνη και των Γερμανών ομολόγων τους.

Μέγαρο, documenta 14 και μουσικές του 20ού αιώνα (Γκουρέτσκι, Χρήστου, Παιρτ)

19/05/2017

Μέγαρο, documenta 14 και μουσικές του 20ού αιώνα (Γκουρέτσκι, Χρήστου, Παιρτ)

Με μουσικές του 20ού αιώνα γέμισε το Μέγαρο Μουσικής τον περασμένο Απρίλη.

10 πράγματα που έμαθα στο Κάσελ για την documenta14

15/05/2017

10 πράγματα που έμαθα στο Κάσελ για την documenta14

Βρέθηκα στη γενέτειρα της διεθνούς έκθεσης ένα μήνα πριν τα γερμανικά της εγκαίνια (στις 10/6) και πήρα τουλάχιστον δέκα «μαθήματα» για το τι σημαίνει documenta14.

Πώς είναι να έχεις να διαχειριστείς την επικοινωνία μιας έκθεσης 1.000.000 επισκεπτών;

09/05/2017

Πώς είναι να έχεις να διαχειριστείς την επικοινωνία μιας έκθεσης 1.000.000 επισκεπτών;

Η διευθύντρια επικοινωνίας της documenta 14 Henriette Gallus θεωρεί ότι η φετινή έκθεση δοκιμάζει πόσο μπορεί κανείς να κάμψει έναν θεσμό πριν αυτός αρχίσει να σπάει.

Adam Szymczyk: «Η documenta δεν ήρθε στην Αθήνα για να κάνει ανακαλύψεις. Η Αθήνα είναι ένας καταπληκτικός τόπος, απ' τον οποίο να μιλάς»

02/05/2017

Adam Szymczyk: «Η documenta δεν ήρθε στην Αθήνα για να κάνει ανακαλύψεις. Η Αθήνα είναι ένας καταπληκτικός τόπος, απ' τον οποίο να μιλάς»

Συναντήσαμε τον καλλιτεχνικό διευθυντή της documenta14 και μιλήσαμε για τις βασικές ιδέες της έκθεσης αλλά και τον αντίκτυπο της μετακίνησης του θεσμού στην Αθήνα.

Τερζόπουλος και Χιλλ στην Documenta 14

25/04/2017

Τερζόπουλος και Χιλλ στην Documenta 14

Από τα λιγοστά ελληνικά θέατρα που συμμετέχουν στη διεθνή οργάνωση, το Άττις του Θόδωρου Τερζόπουλου παρουσιάζει απόψε, Κυριακή 18 Ιουνίου την περφόρμανς "Ιοκάστη post mortem" στο πλαίσιο της Documenta 14.

«Eπίκυκλος» και «Project 21» του Γιάννη Χρήστου στο πλαίσιο της documenta 14

20/04/2017

«Eπίκυκλος» και «Project 21» του Γιάννη Χρήστου στο πλαίσιο της documenta 14

Mια περφόρμανς του Spinario Ensemble εμπνευσμένη από το έργο του μεγάλου Έλληνα συνθέτη

12 ώρες «Documenta 14»… χωρίς αντίτιμο!

19/04/2017

12 ώρες «Documenta 14»… χωρίς αντίτιμο!

Ένα μετα-Πασχαλινό δώρο από την κορυφαία έκθεση σύγχρονης τέχνης, που για μια ολόκληρη μέρα ανοίγει τους κεντρικούς της χώρους με ελεύθερη είσοδο.

Ο Naeem Mohaiemen μιλά για την ταινία που γύρισε στο παλιό αεροδρόμιο του Ελληνικού στο πλαίσιο της documenta14

12/04/2017

Ο Naeem Mohaiemen μιλά για την ταινία που γύρισε στο παλιό αεροδρόμιο του Ελληνικού στο πλαίσιο της documenta14

Ο διεθνούς φήμης καλλιτέχνης και συγγραφέας από το Μπαγκλαντές μας μιλά για την απόφασή του να γυρίσει μια ταινία στο αεροδρόμιο του Ελληνικού και το στοίχημα μιας διεθνούς Αριστεράς.

«Ώρα για ιστορία» από τη Μαίρη Ζυγούρη στη documenta 14, ναι, αλλά με ποιούς όρους;

11/04/2017

«Ώρα για ιστορία» από τη Μαίρη Ζυγούρη στη documenta 14, ναι, αλλά με ποιούς όρους;

Η performance της Μαίρης Ζυγούρη «Το Περικύκλωμα: Κοκκινιά 1979-Κοκκινιά 2017 Μ.Κ/Μ.Ζ» την περασμένη Κυριακή στο Μνημείο Μπλόκο Κοκκινιάς στο πλαίσιο της documenta 14 θέτει ερωτήματα για το πώς ενεργοποιείται η ιστορία.

Άλογα, τσολιάδες και ένα πλήθος φιλότεχνων κατέλαβαν τη Διονυσίου Αρεοπαγίτου

11/04/2017

Άλογα, τσολιάδες και ένα πλήθος φιλότεχνων κατέλαβαν τη Διονυσίου Αρεοπαγίτου

Δείτε φωτογραφίες από τα δρώμενα που έλαβαν χώρα στη διάρκεια (αλλά όχι απαραίτητα στο πλαίσιο) της documenta 14.

Documenta 14: Μπήκαμε πρώτοι στην κορυφαία έκθεση τέχνης!

06/04/2017

Documenta 14: Μπήκαμε πρώτοι στην κορυφαία έκθεση τέχνης!

Λίγο προτού παραδοθούμε στους ρυθμούς της Documenta 14 (από 8/4 έως μέσα Ιουλίου), της σημαντικότερης έκθεσης σύγχρονης τέχνης στον κόσμο που κάνει απόβαση στην Αθήνα, επισκεπτόμαστε πρώτοι τους δύο βασικούς εκθεσιακούς χώρους και φτιάχνουμε έναν οδηγό πλοήγησης.

Τα δώρα της documenta και οι παθογένειες των θεσμών μας

21/03/2017

Τα δώρα της documenta και οι παθογένειες των θεσμών μας

Με ανάμικτα συναισθήματα παρακολουθήσαμε τη συνέντευξη Τύπου του Δήμου της Αθήνας, με την αφορμή την ανακοίνωση των πολιτιστικών φορέων της πόλης που θα συνεργαστούν με τη documenta.  

H documenta14 απλώνεται σε πάνω από 40 χώρους στην Αθήνα: δείτε που θα φιλοξενηθεί

21/03/2017

H documenta14 απλώνεται σε πάνω από 40 χώρους στην Αθήνα: δείτε που θα φιλοξενηθεί

Ανακοινώθηκαν σήμερα οι 47 δημόσιοι χώροι και ιδρύματα της πόλης όπου θα φιλοξενήσουν τα εκατοντάδες έργα τέχνης 160 περίπου ελλήνων και διεθνών καλλιτεχνών οι οποίοι θα συμμετάσχουν στην έκθεση.

Συνεργασία με το ΕΜΣΤ ανακοίνωσε η documenta. 5.000 ξένοι επισκέπτες αναμένονται στα εγκαίνια

07/03/2017

Συνεργασία με το ΕΜΣΤ ανακοίνωσε η documenta. 5.000 ξένοι επισκέπτες αναμένονται στα εγκαίνια

Το πολιτιστικό γεγονός της χρονιάς που αναμένεται σε ένα μήνα στην Αθήνα ανοίγει κάποια από τα χαρτιά του.

Το Γκαίτε συνεχίζει το αφιέρωμα στη documenta με σημαντικούς guests

23/02/2017

Το Γκαίτε συνεχίζει το αφιέρωμα στη documenta με σημαντικούς guests

Ενώ έχει αρχίσει η αντίστροφη μέτρηση για τα εγκαίνια της documenta14, το Γκαίτε εστιάζει στην ιστορία της κορυφαίας έκθεσης και όχι μόνο.

«Κείμενα» από τη documenta 14 και την ΕΡΤ

10/01/2017

«Κείμενα» από τη documenta 14 και την ΕΡΤ

Τα «Κείμενα» είναι μια εβδομαδιαία εκπομπή προβολής ταινιών που σκοπό έχει να επεκτείνει το βεληνεκές της documenta 14 στα σπίτια των τηλεθεατών.

Με νέες δημόσιες δράσεις επιστρέφει η documenta 14

22/11/2016

Με νέες δημόσιες δράσεις επιστρέφει η documenta 14

Οι δράσεις της documenta 14 συνεχίζονται δυναμικά με πλούσιο πρόγραμμα για τις 23–30 Νοεμβρίου.

«Ανοιχτές Κοινότητες» στη documenta14

25/10/2016

«Ανοιχτές Κοινότητες» στη documenta14

Τρεις από τις «Ανοιχτές Κοινότητες» που θα λειτουργούν ως αυτοδίδακτα και αυτο-οργανωμένα μικρο-κοινά συστήνονται στο κοινό στις 25–27 Οκτωβρίου.

All-day & night γνωριμία με τη documenta στο Γκαίτε

18/10/2016

All-day & night γνωριμία με τη documenta στο Γκαίτε

Το Ινστιτούτο Γκαίτε αναλαμβάνει να μας μυήσει στην ιστορία του κορυφαίου εικαστικού θεσμού, αρχίζοντας με ένα ολοήμερο event, το Σάββατο 22/10 που περιλαμβάνει από προβολές και ομιλίες μέχρι DJ set.

documenta14: μαθαίνοντας σε χρόνο αόριστο

10/10/2016

documenta14: μαθαίνοντας σε χρόνο αόριστο

Με ποιον τρόπο επιλέγει να μάθει η documenta από την Αθήνα και τι μάθαμε εμείς μέχρι στιγμής από εκείνη; Κάποιες πρώτες σκέψεις με αφορμή τα εγκαίνια του πολυσυζητημένου προγράμματος δημοσίων δράσεων στο Πάρκο Ελευθερίας.

Paul B. Preciado, documenta14: «Αν δεν εξασκήσουμε την ελευθερία θα τη χάσουμε»

07/09/2016

Paul B. Preciado, documenta14: «Αν δεν εξασκήσουμε την ελευθερία θα τη χάσουμε»

Ο επιμελητής του Προγράμματος Δημοσίων Δράσεων της documenta14 μας μιλά για τις «Ασκήσεις Ελευθερίας» και τη Βουλή των Σωμάτων που στήνεται στο Κέντρο Τεχνών στο Πάρκο Ελευθερίας του Δήμου Αθηναίων (14-24/9).

«Μαθαίνοντας από την documenta» στο Πάντειο

24/05/2016

«Μαθαίνοντας από την documenta» στο Πάντειο

Η εναρκτήρια εκδήλωση του διεθνούς ερευνητικού προγράμματος “Μαθαίνοντας από την documenta” θα γίνει την Πέμπτη 2 Ιουνίου και ώρα 17:00 - 22:00 στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.

Aπευθείας πτήσεις μεταξύ Αθήνας και Κάσελ για τη documenta 14 ανακοίνωσε η Aegean Airlines

11/03/2016

Aπευθείας πτήσεις μεταξύ Αθήνας και Κάσελ για τη documenta 14 ανακοίνωσε η Aegean Airlines

Η Aegean Airlines είναι η πρώτη αεροπορική εταιρεία που γίνεται επίσημος συνεργάτης στην ιστορία της documenta. 

Hila Peleg: «Η documenta 14 πρέπει να ενεργοποιήσει εκ νέου τις κριτικές καλλιτεχνικές παραδόσεις»

11/02/2016

Hila Peleg: «Η documenta 14 πρέπει να ενεργοποιήσει εκ νέου τις κριτικές καλλιτεχνικές παραδόσεις»

Η ιδρύτρια του πρωτοπόρου ως προς την δια-καλλιτεχνική αξιοποίηση ιστορικών ντοκουμέντων Berlin Documentary Forum και μέλος πλέον της επιμελητικής ομάδας της documenta 14 μιλά στη Δέσποινα Ζευκιλή για τα «ζωντανά ντοκουμέντα» και τα έργα τέχνης που δημιουργούν ένα χώρο όπου η ιστορία είναι εύθραυστη.

Monika Szewczyk: «Η documenta 14 μοιάζει με μια “πραγματική αλληγορία” για τον κόσμο»

08/10/2015

Monika Szewczyk: «Η documenta 14 μοιάζει με μια “πραγματική αλληγορία” για τον κόσμο»

Ερχόμενη από το Σικάγο της community art στο λόφο του Φιλοπάππου για να μάθει από την Αθήνα, η επιμελήτρια της documenta 14 μας δίνει τη δική της άποψη για το στοίχημα του Adam Szymczyk, αλλά και για την επιμέλεια γενικότερα.

Μασιμιλιάνο Μολόνα: «Η Αθήνα είναι ένα εργαστήριο δημιουργικών ιδεών και η Μπιενάλε θέλει να γίνει η θερμοκοιτίδα τους»

02/10/2015

Μασιμιλιάνο Μολόνα: «Η Αθήνα είναι ένα εργαστήριο δημιουργικών ιδεών και η Μπιενάλε θέλει να γίνει η θερμοκοιτίδα τους»

Ο καλλιτεχνικός διευθυντής της Μπιενάλε της Αθήνας μας ανοίγει τα χαρτιά του εξηγώντας γιατί μια διεθνής κοινότητα επιστημόνων και καλλιτεχνών στρέφει την προσοχή της στην πόλη μας.

Hendrik Folkerts: «αντί να παρέχει μια ενιαία συνεκτική αφήγηση, η documenta 14 γίνεται performative»

18/03/2015

Hendrik Folkerts: «αντί να παρέχει μια ενιαία συνεκτική αφήγηση, η documenta 14 γίνεται performative»

Ο φεμινιστής Ολλανδός επιμελητής μιλά για το πώς η documenta 14 γίνεται πιο performative, αλλά και για τα αποτελέσματα των εκτεταμένων περικοπών στον πολιτισμό που άλλαξαν τη σκηνή της χώρας του.

Quinn Latimer: «Οι εκδόσεις της documenta 14 θα αντανακλούν το πώς η γλώσσα μπορεί να γίνει εργαλείο πολιτικής αλλαγής»

17/12/2014

Quinn Latimer: «Οι εκδόσεις της documenta 14 θα αντανακλούν το πώς η γλώσσα μπορεί να γίνει εργαλείο πολιτικής αλλαγής»

Η Αμερικανίδα ποιήτρια και κριτικός τέχνης που ορίστηκε επιμελήτρια των εκδόσεων της documenta 14 μιλά σε αποκλειστικότητα για τα σχέδιά της και τάσσεται υπέρ της παιδαγωγικής στροφής της τέχνης έναντι της επιστροφής της ομορφιάς.

documenta 14, Adam Szymczyk: γιατί τα επόμενα χρόνια όλος ο κόσμος της τέχνης θα μιλάει για την Αθήνα

16/10/2014

documenta 14, Adam Szymczyk: γιατί τα επόμενα χρόνια όλος ο κόσμος της τέχνης θα μιλάει για την Αθήνα

Βρεθήκαμε στην πρώτη παρουσίαση του concept της documenta 14 στο Κάσελ και μιλήσαμε με τον καλλιτεχνικό διευθυντή της Adam Szymczyk για την αιφνιδιαστική απόφασή του να μοιράσει την επόμενη έκθεση ισότιμα ανάμεσα στη γερμανική πόλη όπου οργανώνεται αδιαλείπτως κάθε πέντε χρόνια από το 1955 και την Αθήνα!

Documenta 14: Ισότιμα σε Κάσελ και Αθήνα η επόμενη ιστορική έκθεση

07/10/2014

Documenta 14: Ισότιμα σε Κάσελ και Αθήνα η επόμενη ιστορική έκθεση

Σε μια ιστορική για το Κάσελ πόσο μάλλον για την Αθήνα στιγμή, ένας από τους δύο κορυφαίους εικαστικούς θεσμούς στον κόσμο αποφασίζει να συνομιλήσει με την Αθήνα μοιράζοντας τις δραστηριότητές του ισότιμα ανάμεσα στις δυο πόλεις.

Παραμένει η Documenta η σημαντικότερη έκθεση στον κόσμο;

13/09/2012

Παραμένει η Documenta η σημαντικότερη έκθεση στον κόσμο;

Η διεθνής έκθεση, που πραγματοποιείται ανά πενταετία (από το 1955) στο Κάσελ, ταυτίστηκε με τη μεταπολεμική αναγέννηση της Γερμανίας και της Ευρώπης, συνδέθηκε με καλλιτέχνες όπως ο Joseph Beuys και πιο πρόσφατα ανέδειξε το ρόλο του επιμελητή σε πρωταγωνιστή της εκθεσιακής εμπειρίας, επηρεάζοντας έτσι τα διεθνή εικαστικά δρώμενα όσο λίγες εκθέσεις. Η 13η διοργάνωσή της όμως φαίνεται να είναι από τις πιο αδύναμες στην πρόσφατη ιστορία του θεσμού, κάνοντάς μας να αναρωτηθούμε σε τι διαφέρει πλέον από το χάρτη των μπιενάλε και μεγάλων εκθέσεων, όπως έχει διαμορφωθεί στις μέρες μας.

Δώσε το σχόλιο σου

* Όνομα   * e-mail    
Σχόλιο

Έχω διαβάσει και αποδέχομαι τις οδηγίες και τους όρους χρήσης  
Επιθυμώ να λάβω ενημέρωση με email σε περίπτωση απάντησης